Buzz
' '
Tại sao Học Sâu?
Lý do ủng hộ chương trình Học Sâu, như Kieran Egan đã đề cập cụ thể và rõ ràng trong chương 1 của cuốn sách bao gồm:
- Người học hiểu rõ bản chất và chức năng của kiến thức
- Người học tận hưởng sự học tập khi tham gia Học Sâu
- Học Sâu kích thích sự tưởng tượng
- Học Sâu mang lại sự tương đồng và các lợi ích so với phương pháp học dự án
- Học Sâu giúp chúng ta nhìn nhận sâu sắc hơn về bản thân và số phận của chúng ta
- Học Sâu xây dựng tính cách khiêm tốn
- Với Học Sâu, người học có điều kiện củng cố hiểu biết về tự nhiên vì nhiều đề tài của dự án này đến từ thế giới tự nhiên
'Việc học có hai tiêu chí: chiều rộng và chiều sâu. Nếu chỉ tập trung vào chiều rộng, chúng ta sẽ luôn phụ thuộc vào sự thông thạo của người khác. Học Sâu giúp chúng ta phát triển sự thông thạo của chính mình bằng cách nắm bắt điều gì đó từ bên trong.'
Chương trình học sâu là gì?
Đề xuất về chương trình này rất đơn giản:
Trong tuần đầu tiên đi học, trẻ em được phân công ngẫu nhiên một đề tài cụ thể để học suốt quãng đời ở trường, ngoài chương trình học thông thường. Đề tài có thể là: táo, bánh xe, động vật thân mềm, đường sắt, lá cây, tàu thủy, mèo, gia vị, v.v.. Học sinh sẽ có giáo viên hướng dẫn thường xuyên để được hỗ trợ. Nhiệm vụ của họ là xây dựng một tập hồ sơ cá nhân về đề tài. Mục đích của chương trình là để đến cuối học trình, học sinh sẽ có được sự thông thạo thực sự về đề tài gần với một chuyên gia.
Do đó, trong suốt quãng đời đi học, học sinh sẽ từ từ tích luỹ tập hồ sơ của mình, và nhà trường chỉ yêu cầu một điều duy nhất là tập hồ sơ đó phải luôn dày lên. Ban đầu sẽ có giáo viên phụ trách nhưng theo thời gian, học sinh sẽ dần tự chủ hơn và chủ yếu là làm việc một mình. Chương trình Học Sâu không thay thế chương trình giảng dạy hiện tại trong các nhà trường mà nó là một bổ sung nhỏ, chạy song song suốt 12 năm học. Quan trọng, chương trình sẽ không có bất kỳ sự đánh giá, điểm và không có bất kỳ nội quy hay hình phạt nào.
Kieran Egan đưa ra ví dụ về một số công việc của cô bé Sara với đề tài táo để giúp chúng ta hiểu rõ hơn đề xuất của ông:
- Được giao đề tài táo trong tuần đầu đi học
- Bắt đầu hồ sơ bằng cách vẽ hai loại táo: đỏ và xanh
- Lập danh sách các loại táo
- Phụ chú về màu sắc, kích cỡ và vị của từng loại
- Lập hồ sơ về lịch sử của táo
- Lập bản đồ thế giới về táo
- Lập hồ sơ về những câu chuyện về táo: vườn Địa Đàng, Wilhelm Tell, John Chapman, Newton,...
- Lập hồ sơ về những trò chơi, bài thơ và thành ngữ về táo
- Dành một vài trang mô tả cuộc chiến tranh thành Troia (có liên quan tới trái táo vàng dành cho người đẹp nhất)...
' Học Sâu mong muốn chuyển hóa mối quan hệ giữa học sinh và kiến thức, chuyển hóa trải nghiệm trường lớp trong cuộc đời của họ, và tạo ra sự thoả mãn nhiều hơn về mặt tình cảm. '
Đáp ứng các phản đối
Kieran Egan hiểu rằng chương trình Học Sâu chắc chắn sẽ gặp phải nhiều ý kiến trái chiều vì nó quá khác lạ. Dự đoán, ông đã tưởng tượng các ý kiến phản đối và lần lượt đưa ra câu trả lời trong chương 3 - chương có dung lượng lớn nhất cuốn sách. Ông tưởng tượng mình đứng trong nhiều vai trò khác nhau như giáo viên tiểu học, phó hiệu trưởng, giáo viên giáo dục thể chất, giáo sư Đại học, người phụ trách Ủy ban về giáo dục... để nêu ra những khó khăn khi áp dụng chương trình một cách nhiệt tình, và sau đó cũng chính ông trở lại với vai trò người viết sách, bình tĩnh trả lời từng ý kiến.
Rất nhiều câu hỏi hay đã được đề cập trong phần này, như: Liệu học sinh có sớm cảm thấy nhàm chán với đề tài của họ? Áp dụng Học Sâu liệu có quá phức tạp: khó khăn khi học sinh chuyển trường, đồng thời dễ gây quá tải cho giáo viên, tốn kém về đầu tư cho sự thay đổi...? Làm sao áp dụng một đề xuất không có cơ sở nghiên cứu thích hợp? ... Tác giả chương trình đã thể hiện sự không né tránh và suy nghĩ cẩn thận về những ý kiến phản đối.
Một ví dụ: Khi được hỏi vì sao không để cho học sinh tự lựa chọn đề tài mình yêu thích và dễ dàng thay đổi đề tài nếu muốn, Egan cho rằng thông thường khi được trao quyền, chúng ta sẽ chọn cái gì thoải mái và quen thuộc, cho nên để học sinh tự lựa chọn đề tài là không ổn.
Những hứng thú của chúng mau chóng tan biến và thay đổi theo thời gian, chưa kể, những hứng thú này cũng có thể có tính giáo dục thấp. Với Học Sâu, chúng ta phải luôn nhấn mạnh với học sinh rằng: mọi thứ đều thú vị nếu tìm hiểu sâu. Trên tinh thần đó, giáo viên hãy chọn sẵn cho trẻ một nguồn đề tài có đặc tính có thể khuyến khích sự hứng thú liên tục và phát triển hiểu biết. Và quan trọng là trong sự “độc đoán” này, học sinh vẫn được tự do phát triển hướng đi riêng của mình đối với đề tài đã được giao, không phải kiểm tra, chấm điểm và không bị thúc giục.
Dù luôn nỗ lực giữ vững niềm tin vào chương trình, Egan nhận thấy có nhiều khó khăn không thể giải quyết ngay bằng câu trả lời. Ông nhấn mạnh rằng chương trình như Học Sâu nên được thuyết phục bằng cách ứng dụng vào thực tế. Dù có những khó khăn ban đầu, nhưng sau nhiều năm, khi chương trình trở nên quen thuộc hơn với mọi người, vấn đề sẽ được giải quyết. Nếu chúng ta tin vào ý nghĩa và giá trị của chương trình, thật sự nó rất đáng đầu tư và thử nghiệm.
Hướng dẫn thực hiện
Hai vấn đề quan trọng nhất khi thực hiện chương trình Học Sâu là xây dựng đề tài và sử dụng các công cụ kích thích sự tìm tòi của học sinh được Kieran Egan hướng dẫn một cách chi tiết.
Xây dựng đề tài rất quan trọng, vì nó sẽ theo học sinh suốt đời. Tiêu chí xây dựng đề tài cho chương trình Học Sâu gồm 3 phần: tiêu chuẩn chiều rộng (đề tài phải tiềm ẩn nhiều tài liệu đa lĩnh vực), tiêu chuẩn chiều sâu (học sinh có thể khám phá ngày càng chi tiết hơn), tiêu chuẩn về sự tham gia (đề tài phải cho phép khám phá theo nhiều cách, mở ra những cơ hội cho hoạt động văn hóa và cá nhân).
Một ví dụ của Egan về các câu hỏi có thể theo đuổi với một đề tài tốt, đáp ứng cả 3 tiêu chí trên – đề tài bụi: Bụi từ đâu mà ra? Có bao nhiêu bụi trong một lớp học bình thường? Bụi làm gì khi lơ lửng trong không khí? Trong bụi chứa những gì? Bụi trong không khí quyển, bụi trong không gian có đặc điểm gì? Khả năng gây nổ của bụi? Bụi vàng? Bụi dưới nước? Bụi trong văn học, trong bài hát? Số phận con người và cát bụi? ...
Bên cạnh đó, Egan cũng hướng dẫn cho giáo viên những công cụ để kích thích sự tìm tòi của học sinh qua các giai đoạn. Ông đưa ra 3 danh sách dành cho những năm đầu, giữa và cuối quá trình nghiên cứu. Những công cụ này được giải thích và lấy ví dụ cụ thể, chứng tỏ tiềm năng rất lớn về tính ích dụng.
Với học sinh những năm đầu, Egan gợi ý các công cụ: kể chuyện, các cặp đối lập, hình ảnh, ẩn dụ, ý thức về điều bí ẩn, vần, nhịp và mẫu, truyện cười và hài hước... Chẳng hạn, với công cụ là ý thức về điều bí ẩn, giáo viên có thể gợi ra cho trẻ đại dương của những điều chưa biết liên quan đến sự vắng mặt, tương lai, tôn giáo, những điều đầy hấp dẫn đang chờ ta khám phá, khiến trẻ háo hức bước vào cuộc phiêu lưu học tập thật sự.
Tương tự, ta có các công cụ học tập cho những năm sau đó với mức độ trữu tượng tăng dần bao gồm ý thức về thực tại, các cực điểm của kinh nghiệm và giới hạn của thực tại, kết hợp với các anh hùng, ý thức về sự kì diệu, tìm kiếm căn cứ và sự thực, những đại tự sự. v.v..
Kết luận
Phiên bản dịch sâu của cuốn sách Học Sâu được thực hiện bởi Ban Tu thư Đại học Hoa Sen, dịch bởi Nguyễn Hữu Thọ, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM, xuất bản vào năm 2015.
Trạm Đọc Mytour
