Montenegro và Nhật Bản, hai quốc gia cách xa hàng nghìn dặm, tại sao lại tiếp tục cuộc chiến kéo dài 102 năm?

Năm 1904, Công quốc Montenegro tuyên chiến với Đế quốc Nhật Bản để ủng hộ Nga trong Chiến tranh Nga - Nhật. Tuy nhiên, không có xung đột trực tiếp giữa hai quốc gia này, vì vậy cuộc chiến chỉ diễn ra trên giấy tờ.

Sau khi Nhật Bản đầu hàng trong Thế chiến II, sự xung đột với các quốc gia khác cũng chấm dứt. Tuy nhiên, Montenegro là quốc gia cuối cùng vào năm 2006 mới chấm dứt cuộc chiến kéo dài 102 năm và bình thường hóa quan hệ với Nhật Bản.

Montenegro, một quốc gia nhỏ bé trên bán đảo Balkan, nằm xa Nhật Bản hàng nghìn dặm, với diện tích chỉ 13.800 km vuông và dân số hơn 600.000 người.

Montenegro và Nhật Bản chấm dứt tình trạng chiến tranh vào năm 2006. Cuộc chiến chính thức bắt đầu vào năm 1904, khi Montenegro tuyên chiến với Nhật Bản để ủng hộ Nga trong Chiến tranh Nga-Nhật.

Mặc dù Chiến tranh Nga-Nhật kết thúc vào năm 1905 với hiệp ước hòa bình giữa Nga và Nhật, Montenegro không được nhắc đến trong văn kiện đó. Do đó, 'tình trạng chiến tranh' giữa Nhật Bản và Montenegro kéo dài hơn 100 năm.

1. Mối quan hệ giữa Montenegro và Nga

Năm 1904, Nhật Bản và Nga tham chiến Chiến tranh Nga-Nhật, cạnh tranh vùng Đông Bắc Trung Quốc và Viễn Đông. Montenegro, đồng minh của Nga, tham gia chiến dịch chống Nhật.

Dù Montenegro và Nga cách xa nhau hàng nghìn dặm, nhưng cả hai đều có nguồn gốc từ người Slav. Trong thế kỷ 4 sau CN, người Slav di cư từ sông Vistula, Trung Âu, đến Balkan, Trung Âu, và Đông Âu.

Người Slav là nhóm dân tộc trung thành với Chính thống giáo. Đông Slav và Nam Slav thường là những tín đồ Chính thống giáo, trong đó người Serb và Montenegro nổi tiếng với đức tin này.

Dân số Montenegro thưa thớt do địa hình núi non. Họ từng hợp tác chặt chẽ với Serbia. Sự gần gũi giữa hai dân tộc này đã kéo dài từ thời Trung cổ, khiến Montenegro được xem như phần của Serbia.

Thời kỳ này kết thúc với Ottoman cai trị các dân tộc Nam Slav ở Balkan. Serb và các quốc gia khác rơi vào tay Ottoman trong 300 năm.

Mặc dù diện tích Montenegro nhỏ nhưng với địa hình đồi núi, họ đã chống lại Ottoman và trở thành quốc gia duy nhất không bị chinh phục ở Balkan. Điều này cũng là biểu tượng cho sự phân chia giữa Montenegro và Serbia.

Nga trỗi dậy trong thế kỷ 16, trở thành quốc gia lớn nhất và mạnh nhất trong cộng đồng Chính thống giáo và Slav.

Khi xung đột tôn giáo và sắc tộc với Ottoman leo thang, người Chính thống giáo và Slav trong Đế chế bắt đầu phản đối sự áp bức của họ.

Nga muốn mở rộng ảnh hưởng ở Biển Đen và Balkan, dựa vào khẩu hiệu 'cứu giúp đồng bào Chính thống' và 'cứu những người anh em Slav', ủng hộ độc lập cho những người theo đạo Chính thống và Slav. Chiến tranh Nga-Thổ 1877 là kết quả của sự can thiệp này.

Dù Montenegro không bị Ottoman áp bức, nhưng họ cần một trận chiến quyết định để mở rộng lãnh thổ và trở thành quốc gia ven biển. Do đó, họ hỗ trợ Nga trong cuộc chiến Nga-Thổ.

Nhờ sự giúp đỡ của Nga, các quốc gia Nam Slav ở Balkan dần giành được độc lập. Năm 1878, Serbia và Montenegro đều đạt được độc lập, với Montenegro giành được bờ biển của mình qua chiến tranh.

Dù Serbia và Montenegro đã đạt độc lập hoặc mở rộng lãnh thổ nhờ sự hỗ trợ của Nga, nhưng hai quốc gia Nam Slav này có quan điểm khác nhau đối với Nga. Serbia, một quốc gia lịch sử vĩ đại, không muốn bị kiểm soát bởi Nga, do đó họ không thiết lập liên minh với Nga sau khi độc lập.

Montenegro, với quy mô nhỏ hơn và phụ thuộc nhiều vào Nga, đã trở thành điểm mạnh cho Nga tiếp cận Địa Trung Hải. Mối quan hệ giữa Montenegro và Nga trở nên chặt chẽ hơn, và một liên minh quân sự đang dần hình thành.

Sau Chiến tranh Nga-Thổ, Nga dễ dàng tiếp cận Địa Trung Hải. Tuy nhiên, Nga không dừng lại ở đây mà còn muốn mở rộng ảnh hưởng ở Thái Bình Dương, Bán đảo Triều Tiên, Đông Bắc Trung Quốc và các khu vực Viễn Đông khác.

Sự mở rộng của Nga ở Viễn Đông đã đụng chạm đến lợi ích của Nhật Bản. Chiến tranh Nga-Nhật bùng nổ khi Nhật tấn công một tàu chiến Nga. Montenegro, đồng minh của Nga, ngay lập tức tuyên chiến với Nhật Bản.

2. Cuộc chiến chưa kết thúc giữa Montenegro và Nhật Bản

Mặc dù Montenegro tuyên chiến với Nhật Bản vào năm 1904, nhưng Montenegro không tham gia vào các vấn đề ở Viễn Đông. Do đó, họ không cử quân đến để chống lại Nhật Bản.

Montenegro và Nga cùng thuộc hệ quốc gia Slav và đều nhận được sự hỗ trợ của Nga, vì vậy người dân Montenegro hoàn toàn ủng hộ cuộc chiến của Nga chống Nhật. Một số lượng lớn người Montenegro tham gia vào quân đội Nga như tình nguyện viên.

Đối với Nhật Bản, Montenegro, dù nhỏ bé, không đáng lo ngại bằng Nga. Dù hai nước đã tuyên chiến, nhưng thực tế họ không đối đầu trực tiếp.

Tháng 8 năm 1905, Nhật Bản đánh bại quân Nga ở trận Tsushima, buộc Nga phải đầu hàng. Tháng 9 cùng năm, Nhật và Nga ký Hiệp ước Portsmouth.

Mặc dù Montenegro được coi là tham chiến trong chiến tranh, nhưng họ không thực sự tham gia. Vì thế, họ không được mời ký kết hiệp ước, vẫn tiếp tục cuộc chiến trên danh nghĩa với Nhật.

Từ độc lập của Serbia đến Chiến tranh Nga-Nhật, các quốc gia Balkan giành độc lập từ Ottoman. Tuy nhiên, mâu thuẫn vẫn còn giữa các quốc gia mới, do can thiệp của cường quốc.

Montenegro, sau khi giành độc lập, đối mặt với thách thức sống sót. Lợi thế địa hình không còn đủ khi kẻ thù sử dụng công nghệ mới như máy bay. Montenegro tìm kiếm sự ủng hộ, và kết thân với Serbia.

Montenegro, mặc dù có liên minh với Nga, nhưng vẫn quá xa để Nga có thể bảo vệ. Vì vậy, họ quay về Serbia để tìm sự giúp đỡ.

Tuy nhiên, cuối cùng, xung đột ở Balkan đã châm ngòi cho Chiến tranh thế giới thứ nhất vào năm 1914, với nhiều quốc gia Balkan tham gia. Montenegro ủng hộ phe Đồng minh gồm Anh, Pháp và Nga, chống lại Đức và Áo-Hung.

Nhật Bản cũng tham gia phe Đồng minh vì xung đột với Đức ở bán đảo Sơn Đông của Trung Quốc. Mặc dù cả Nhật Bản và Montenegro đều ở phe Đồng minh, nhưng vào năm 1916, Montenegro bị Áo-Hung chiếm đóng. Tuy nhiên, năm 1918, Montenegro, với sự giúp đỡ từ quân đội Serbia, giành lại độc lập và đánh bại Áo-Hung.

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Montenegro thuộc về Serbia. Sau đó, Serbia thống nhất với Croatia và Slovenia để thành lập 'Vương quốc Nam Tư', một liên minh mới cho quốc gia Nam Slav.

Sau chiến tranh, Nhật Bản và Nam Tư thiết lập quan hệ ngoại giao. Montenegro trở thành một phần của Serbia, mất quyền tự quyết định về ngoại giao. Cuộc xung đột giữa Nhật Bản và Montenegro tạm ngừng.

Montenegro tuyên bố độc lập và kết thúc tình trạng chiến tranh. Thế chiến thứ hai, Nam Tư tham gia phe Đồng minh, chống lại phe Trục. Năm 1939, Nam Tư tuyên chiến chống Nhật Bản.

Sau Thế chiến thứ hai, Nam Tư trở thành một liên bang dưới lãnh đạo của Tito. Montenegro rời khỏi Serbia và trở thành một nước cộng hòa, cùng với sáu quốc gia khác tạo thành Liên bang Nam Tư.

Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, Nam Tư trục xuất nhà vua và hình thành một liên bang cộng hòa. Montenegro tách khỏi Serbia và gia nhập Liên bang Nam Tư, bao gồm sáu quốc gia cộng hòa khác.

Năm 1952, Montenegro và Nhật Bản thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức. Tuy nhiên, Montenegro không có quyền lực ngoại giao nên không thể chấm dứt tình trạng chiến tranh với Nhật Bản.

Trong những năm 1990, bốn trong sáu nước cộng hòa của Liên bang Nam Tư (Macedonia, Bosnia và Herzegovina, Croatia, Slovenia) tuyên bố độc lập. Liên bang Nam Tư tan rã, chỉ còn lại Montenegro và Serbia.

Sự tan rã của Liên bang Nam Tư đi kèm với chiến tranh, với sự ủng hộ từ phương Tây, bao gồm Nhật Bản. Montenegro và Serbia vẫn ở lại Liên bang Nam Tư.

Montenegro và Serbia, với mối quan hệ thân Nga, bị phương Tây trừng phạt và tấn công, dẫn đến thế cô lập và suy thoái kinh tế. Người Montenegro bắt đầu khao khát độc lập.

Năm 2003, Quốc hội Liên minh Nam Tư thông qua 'Hiến chương Serbia và Montenegro', đổi tên thành 'Serbia và Montenegro'. Montenegro có cuộc trưng cầu dân ý và tuyên bố độc lập nếu hơn 55% bỏ phiếu cho độc lập.

So với trước đây, Serbia và Montenegro trở thành một liên minh lỏng lẻo hơn. Hai nước cộng hòa đều có quyền tự trị lớn hơn. Tuy nhiên, Montenegro vẫn không có chủ quyền và quyền ngoại giao.

Tháng 5 năm 2006, cuộc trưng cầu dân ý về độc lập của Montenegro diễn ra và độc lập giành chiến thắng với tỷ số hẹp 55,4%. Montenegro tuyên bố độc lập và được cộng đồng quốc tế công nhận, bao gồm cả Serbia.

Ngày 21/6/2006, Nhật Bản chính thức công nhận Montenegro và ký kết hiệp định hòa bình, kết thúc 'Cuộc chiến tranh trăm năm' giữa hai quốc gia.