Một cá nhân xuất sắc đạt điểm tối đa tại Olympic Toán quốc tế khi mới 17 tuổi, góp phần làm rạng danh Toán học Việt Nam, hiện đang là một Giáo sư danh tiếng.

Giáo sư này đã giành Huy chương Vàng tại Olympic Toán quốc tế và hiện đang công tác tại nhiều Viện nghiên cứu cũng như các Đại học trên thế giới.

Niềm tự hào của Toán học Việt Nam

Sau 50 năm tham gia Olympic Toán học quốc tế (IMO), Việt Nam đã có 10 người xuất sắc đạt số điểm tuyệt đối tại đấu trường này. Một trong số đó là Lê Tự Quốc Thắng, người đã giành huy chương vàng Olympic Toán quốc tế năm 1982 tại Hungary với điểm số hoàn hảo 42/42. 

Lê Tự Quốc Thắng sinh năm 1965 tại Huế, trong một gia đình có truyền thống về toán học. Cha anh, GS Lê Tự Hỷ, từng giảng dạy Toán tại Đại học Huế, mẹ anh là giáo viên Toán ở cấp 3 tại Huế, và anh trai từng là giảng viên chuyên ngành Toán - Tin tại Đại học Wroclaw (Ba Lan). Lê Tự Quốc Thắng có niềm đam mê với Toán học từ nhỏ và sớm bộc lộ năng khiếu. 

Anh đã theo học lớp chuyên Toán tại Quốc học Huế trong một năm trước khi chuyển sang lớp chuyên Toán tại THPT Lê Hồng Phong, TP.HCM. Năm 1981, Lê Tự Quốc Thắng lọt vào top 4 học sinh giỏi quốc gia môn Toán nhưng năm đó Việt Nam không tham gia IMO. 

Nhờ thành tích xuất sắc tại Olympic Toán quốc tế, anh đã được tuyển thẳng vào khoa Toán - Cơ tại Đại học Tổng hợp quốc gia Moskva mang tên Lomonosov (Liên Xô cũ). Ngay từ năm đầu tiên, Lê Tự Quốc Thắng đã thường xuyên học vượt cấp, nổi bật với khả năng giải toán mà không cần giấy bút. 

Trong suốt 8 năm học tập tại đây, anh đã hai lần giành giải Nhất trong các cuộc thi nghiên cứu khoa học. Năm 1991, anh bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành topo dưới sự hướng dẫn của Viện sĩ nổi tiếng Sergei Novikov. 

Sự nghiệp rực rỡ, luôn hướng về quê hương

Lê Tự Quốc Thắng đã làm việc và giảng dạy tại nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới, từ Viện Toán học Steklov (Nga), Viện Toán học Max-Planck (Đức), Viện Vật lý lý thuyết (Ý), cho đến Đại học Tokyo (Nhật Bản)... 

Năm 1995, anh cùng với hai nhà toán học Nhật Bản là J. Murakami và T. Ohtsuki phát minh ra bất biến lượng tử mang tên Le - Murakami - Ohtsuki, mở ra một hướng nghiên cứu mới trong lý thuyết bất biến và đa tạp ba chiều, theo báo Tuổi trẻ. Nghiên cứu này kéo dài khoảng ba năm và tạo ra tiếng vang lớn trong giới toán học. Trước đó, nhiều nhóm nghiên cứu khác trên thế giới đã thử nhưng không thành công.

Năm 1996, anh chuyển sang Mỹ, trở thành thành viên hậu Tiến sĩ tại Viện nghiên cứu khoa học Toán ở Berkeley, California. Từ năm 1999 đến 2003, Lê Tự Quốc Thắng đảm nhiệm chức vụ PGS tại Đại học Buffalo (Mỹ). Kể từ năm 2004, anh là giáo sư tại Học viện Công nghệ Georgia, một trong những trường đại học hàng đầu tại Mỹ về đào tạo kỹ thuật. Chuyên môn của anh là topo vi phân, đa tạp chiều thấp và quasi-crystals.

Giáo sư Lê Tự Quốc Thắng là một trong những tác giả được mời viết cho 350 đề mục trong quyển Bách khoa toàn thư về Toán Lý (Encyclopedia of Mathematical Physics) do nhà xuất bản Elsevier phát hành. Anh cũng đã công bố hàng trăm bài báo trên các tạp chí Toán học quốc tế và là thành viên của Ban biên tập nhiều tạp chí học thuật danh giá.

Một chuyên gia toán học đã nhận xét về anh: “Lê Tự Quốc Thắng chính là một trong những bậc thầy hàng đầu về hình học topo trong thế hệ của mình.” Hiện nay, Giáo sư được công nhận là một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới trong lĩnh vực topo vi phân, đa tạp ba chiều, lý thuyết nút và quasicrystal. 

Cùng với một số giáo sư Toán học khác, Giáo sư Lê Tự Quốc Thắng tích cực kết nối để giúp giới toán học Việt Nam có cơ hội giao lưu với quốc tế và tiếp tục phát triển nghiên cứu. Năm 2007, anh cùng nhiều nhà toán học Việt Nam từng tham gia thi toán quốc tế đã tự nguyện góp kinh phí để tham gia Ban giám khảo kỳ thi Olympic toán quốc tế lần thứ 48 tổ chức tại Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng chuyên môn khi gặp gỡ các cựu IMO Việt Nam, theo báo Tiền Phong.

Giáo sư thường xuyên giới thiệu và lựa chọn một số sinh viên Việt Nam sang Mỹ học nghiên cứu sinh ngành Toán thông qua các học bổng assistantship. Một trong những học trò nổi bật của Giáo sư là TS Huỳnh Quang Vũ, Trưởng khoa Toán - Tin học tại Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM.

Hàng năm, anh trở về Việt Nam để tổ chức hội nghị và giảng dạy tại Viện Toán, Viện Toán cao cấp, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM, Trường đại học Sư phạm TPHCM… 

Năm 2023, Giáo sư đã trở về nước tổ chức hội nghị Toán học chuyên ngành tại ĐH Khoa học Tự nhiên. Sau đó, vào tháng 12/2023, Lê Tự Quốc Thắng tham gia hội nghị Toán học tại TP Quy Nhơn (Bình Định) và có buổi nói chuyện, giao lưu chia sẻ kinh nghiệm với học sinh chuyên Toán của trường THPT chuyên Lương Văn Chánh.