Buzz
Gần đây, NASA đã chia sẻ một hình ảnh vệ tinh nổi bật: ở Nam Phi, một 'dòng sáng vàng' lấp lánh bất ngờ hiện ra trên phong cảnh màu nâu và cằn cỗi.
Nó trông như một tác phẩm nghệ thuật khổng lồ, như ai đó đã sắp đặt những lá vàng ròng thành một mô hình giống như dòng sông trên Trái Đất.
Nhưng sự thật không như vậy. Theo Reuters, 'dòng sáng vàng' này thực chất là chất thải từ vụ vỡ đập chứa chất thải độc hại tại một mỏ kim cương ở Nam Phi, từng là sở hữu của De Beers, hiện đang không hoạt động.
Đập bị vỡ vào ngày 11 tháng 9 năm 2022 tại Jagersfontein, Nam Phi. Khoảng 2 giờ sáng, một tài xế xe tải đã phát hiện một vết nứt trên đập và báo cho quản đốc, nhưng không có hành động nào được thực hiện, theo The New York Times.
Khoảng 4 giờ sau, chất thải từ mỏ kim cương này đã tràn qua hàng rào bị sập, làm ít nhất 40 người bị thương, theo Reuters.
Theo NASA, hàng trăm loài động vật đã chết vì chất thải này, và 'trận đại hồng thủy' này đã phá hủy hơn 160 ngôi nhà.
Mỏ Jagersfontein, một khu mỏ kim cương lỗi lạc, nằm gần thị trấn Jagersfontein ở Nam Phi. Kể từ khi khai thác bắt đầu vào năm 1870, hai trong số mười viên kim cương lớn nhất trên thế giới được phát hiện tại đây.
Thực tế, hình ảnh từ NASA được chụp gần một tháng sau thảm họa ban đầu, cho thấy hậu quả của vụ vỡ đập kéo dài sau trận lũ đầu tiên.
Chất thải này thường là hỗn hợp nước, đá nghiền, và một số kim loại như đồng, thủy ngân, cadmium và kẽm, cùng với các chất phụ gia sử dụng trong quá trình khai thác như axit sulfuric và xyanua, theo Earthworks.
Những chất thải này thường được lưu trữ dưới dạng hỗn hợp ướt phía sau các đập đất. Vì chúng có thể chứa các kim loại độc hại, chúng có thể gây hại cho môi trường nếu rò rỉ vào nguồn nước.
Theo nhà địa chất Dave Petley từ Đại học Hull, chất thải từ mỏ Jagersfontein đã tràn ra cách xa khoảng 5,3 dặm về phía đông nam và rộng khoảng một dặm.
Theo NASA, ô nhiễm đã làm hỏng hơn 10 dặm vuông đất chăn thả gia súc và xâm nhập vào các con sông như sông Prosesspruit và các hệ thống nước được sử dụng cho sinh hoạt và nông nghiệp.
Petley viết: 'Một lần nữa, chất thải từ mỏ quặng đã gây ra hậu quả nghiêm trọng cho con người và môi trường'. NASA nói rằng những điểm sáng trên hình ảnh vệ tinh có thể là chất thải khô và bùn còn lại sau khi nước bay hơi. Khi chất thải khô hơn, gió và mưa sẽ lan truyền chất cặn còn lại.
Khoảng 9,6 triệu carat (1.900 kg) kim cương chất lượng cao đã được khai thác trong thời gian hoạt động của mỏ, chỉ bị gián đoạn bởi hai cuộc Thế chiến và Đại khủng hoảng. Sau ba mươi chín năm khai thác mỏ lộ thiên, những người thợ mỏ đã chuyển sang khai thác ngầm vào khoảng năm 1909.
Ngày càng có nhiều lo ngại về sự ổn định của các đập chứa chất thải trong những năm gần đây sau vụ vỡ đập ở Brazil năm 2019 khiến hơn 250 người thiệt mạng, theo The New York Times.
Số vụ sập nhà đã tăng lên trong những năm gần đây, với một nửa số vụ sập nhà trong 70 năm qua diễn ra từ năm 1990 đến 2009, theo Earthworks.
Đập chứa chất thải kém ổn định hơn đập nước vì chúng là nơi chứa chất thải. Do đó, các con đập này được xây dựng theo thời gian và các công ty khai thác thường cắt giảm chi phí trong quá trình xây dựng.
Trong trường hợp của đập Jagersfontein, tình trạng bất ổn càng gia tăng khi những người chủ mới của con đập bắt đầu phân loại các chất thải để tìm kim cương còn dư trong quá trình khai thác ban đầu, theo The New York Times.
De Beers đã bán mỏ và chất thải cho một tập đoàn khác vào năm 2010, và cuối cùng nó được kiểm soát bởi Stargems, một công ty kim cương có trụ sở tại Dubai.
Vào năm 2021, khu mỏ đã bị đóng cửa trong một thời gian ngắn khi có thông tin tiết lộ rằng những người điều hành đã lưu trữ lượng chất thải gấp hơn hai lần rưỡi so với mức an toàn phía sau con đập.
Nghiên cứu của nhà sử học Steve Lunderstedt vào năm 2005 đã xác nhận rằng mỏ Jagersfontein là hố khai thác đào thủ công lớn nhất thế giới với diện tích bề mặt là 19,65 hécta. Excelsior và Reitz (hiện tại được gọi là Jubilee), được khai thác từ mỏ Jagerfontein.
Sự cố vỡ đập Jagersfontein chỉ là một ví dụ về di sản độc hại do khai thác mỏ ở Nam Phi để lại. Trên thực tế, có hàng trăm đập chất thải khác tồn tại ở quốc giânyf, theo Thời báo New York.
Mỏ Jagersfontein, một trong những mỏ kim cương lâu đời nhất trên thế giới, cũng chính là nơi khai thác ra những viên đá quý đầu tiên được những người định cư châu Âu lấy đi vào năm 1870.
Các mỏ kim cương không phải là nguồn gây ô nhiễm duy nhất ở Nam Phi. Ví dụ, các mỏ vàng Witwatersrand đã để lại cả đập chất thải và hệ thống thoát nước mỏ axit, theo Earth. Mariette Liefferink cho biết: 'Hơn 120 năm qua, tại hơn 120 mỏ, các công ty chỉ đơn giản là khai thác, họ không giải quyết các tác động môi trường lâu dài, đặc biệt là tác động đối với nước. Họ đã tối đa hóa lợi nhuận của mình và ngoại hóa chi phí'.
