Một sinh vật bé nhỏ có thể gây hậu quả lớn như rơi một chiếc máy bay nặng hàng tấn? Một nghiên cứu mới đã chứng minh điều không tưởng này là thật sự có.

Kích thước của sinh vật tăng nghịch với mức độ thiệt hại mà chúng có thể gây ra.

Tò vò lỗ khóa được đặt tên như vậy vì chúng xây tổ trong những lỗ nhỏ. Sự thật này có ảnh hưởng nhiều hơn chúng ta nghĩ: một cuộc điều tra mới cho thấy việc tò vò lỗ khóa xây tổ trong thiết bị đo tốc độ máy bay có thể ảnh hưởng lớn đến quá trình vận hành của máy móc.

Vào ngày 21/11/2013, một chiếc Airbus A330-200 chuẩn bị cất cánh từ sân bay Brisbane, Úc thì phi công quyết định dừng máy bay lại và quay về: chỉ số tốc độ máy bay kỳ lạ khiến phi công không an tâm cất cánh. Sau khoảng hai giờ, máy bay được phép cất cánh trở lại nhưng rồi những chỉ số kỳ lạ lại xuất hiện ngay lúc máy bay chuẩn bị rời đường băng, phi công không thể dừng giữa chừng và buộc phải lên không. Khi đang bay, chỉ số tốc độ tiếp tục rối loạn khiến phi công buộc phải hạ cánh khẩn cấp.

“Sau khi kiểm tra, chúng tôi tìm thấy trong ống pitot thứ có vẻ như là mảnh vỡ của một con tò vò”, Alan House, một nhà sinh vật học làm việc tại Eco Logical Australia và cũng là tác giả của nghiên cứu mới được đăng tải trên tạp chí PLOS ONE. “Ống pitot là thiết bị báo cho phi công biết họ đang bay với tốc độ bao nhiêu khi đang trên không, chúng là yếu tố quan trọng nhất trong đảm bảo an toàn chuyến bay”.

Việc một sinh vật nhỏ bé có thể “đánh gục” một chiếc máy bay nặng hàng tấn có vẻ không thể tin được, nhưng có khả năng đã xảy ra và chúng ta không thể coi nhẹ. Vào tháng Hai năm 1996, một chiếc Boeing 757 đã gặp sự cố khi vừa cất cánh khỏi sân bay của Cộng hòa Dominica, toàn bộ 189 hành khách trên chuyến bay đã thiệt mạng. Hộp đen chỉ ra rằng phi công đã đánh giá sai tốc độ máy bay do ống pitot đưa ra những chỉ số không rõ ràng. Nguyên nhân được cho là do tò vò đã làm cản trở ống pitot, tuy nhiên sau vụ tai nạn, không có bằng chứng cụ thể chứng minh điều này.

Theo nghiên cứu mới của giáo sư House, việc tò vò lỗ khóa xây tổ trong các ống pitot xảy ra thường xuyên đến mức đáng ngạc nhiên. Loài tò vò lỗ khóa Pachodynerus nasidens, đặc biệt nổi bật, có thể di chuyển từ khu vực Trung Mỹ, Nam Mỹ và Caribbean đến các vùng khác nhờ vào hàng hóa hoặc các máy bay di chuyển. Sự cố tại sân bay Brisbane có thể không phải là một biến cố hiếm. Trong khoảng từ tháng 11/2013 đến tháng 4/2019, đã có 26 sự cố hàng không liên quan đến tò vò được ghi nhận tại sân bay Brisbane. Mặc dù quản lý sân bay đã áp dụng các biện pháp kiểm soát động vật hoang dã hiệu quả, nhưng các sinh vật nhỏ như tò vò vẫn là thách thức. Nghiên cứu của giáo sư House sẽ hỗ trợ việc đảm bảo an toàn hàng không.

Theo giáo sư House, có khả năng loài tò vò lỗ khóa đã lây lan sang các khu vực khác thông qua hàng hóa hoặc các chuyến bay di chuyển giữa các khu vực, đó là lý do chúng có thể di chuyển từ Châu Mỹ tới Châu Úc xa xôi. Sự cố tại sân bay Brisbane không thể coi là hiếm. Trong khoảng từ tháng 11/2013 đến tháng 4/2019, đã có 26 sự cố hàng không liên quan đến tò vò được ghi nhận tại sân bay Brisbane. Mặc dù quản lý sân bay đã thực hiện khá tốt việc kiểm soát động vật hoang dã lớn, nhưng các sinh vật nhỏ như tò vò vẫn là thách thức. Nghiên cứu mới của giáo sư House sẽ hỗ trợ việc đảm bảo an toàn hàng không.

Để xác định mức độ nguy hiểm mà tò vò mang lại, ông House và đồng nghiệp đã sử dụng các bản in 3D của ống pitot và đặt chúng tại 4 vị trí được chọn một cách kỹ lưỡng. Nhóm nghiên cứu đã theo dõi hoạt động của côn trùng quanh các ống pitot trong 39 tháng và ghi nhận được 93 trường hợp tò vò chặn lưu thông không khí trong ống. Thời gian quan sát dài cũng giúp nhóm nghiên cứu hiểu rõ hơn về điều kiện thời tiết thích hợp cho tò vò xây tổ.

“Chúng tôi đã phát hiện ra rằng chỉ có tò vò lỗ khóa xây tổ trong các ống pitot. Tất cả các ống, trừ ống có đường kính nhỏ nhất [3mm], đều có sự hiện diện của sinh vật này”, giáo sư House cho biết. Họ cũng đã nhận thấy rằng việc xây tổ diễn ra suốt cả năm, tập trung nhiều nhất vào mùa hè khi nhiệt độ dao động từ 24-31 độ C.

Giải pháp mà giáo sư House đề xuất khá đơn giản: thực hiện các biện pháp kiểm soát như che các lỗ hở khi máy bay không hoạt động, giảm số lượng tò vò bằng cách đặt bẫy, sẽ giảm tỷ lệ xảy ra tai nạn.

Giáo sư House kêu gọi tất cả các hãng hàng không tại sân bay Brisbane và các sân bay khác ở miền đông nước Úc áp dụng chính sách che ống pitot khi máy bay không hoạt động, tăng cường kiểm soát số lượng tò vò lỗ khóa.

Các biện pháp kiểm soát tò vò lỗ khóa chỉ ở mức địa phương, chưa rõ chúng có thể lan rộng đến nơi khác hay đã xuất hiện ở các sân bay quốc tế trong thời gian qua mà chúng ta không hay biết. Có vẻ như câu chuyện về tò vò chưa kết thúc, nhưng khi chúng ta biết nguyên nhân sớm, chúng ta sẽ có biện pháp đối phó hiệu quả khi chúng tìm kiếm nơi sinh sống.

Tham khảo từ Gizmodo