Một thế giới mới sau đại dịch Corona

Không chỉ các quốc gia nghèo và phát triển chậm chạp bị ảnh hưởng nặng nề, mà cả những quốc gia giàu có, như Anh, Mỹ, cũng gặp phải tổn thất lớn về mặt kinh tế và nhân mạng. Các nhân vật quan trọng có ảnh hưởng đối với an ninh thế giới, như thủ tướng Anh và tổng thống Mỹ, cũng đã mắc phải virus. Điều này là hiếm có trong lịch sử thế giới.

Mặc dù chậm trễ, cuối cùng vaccine cũng đã xuất hiện và chứng tỏ hiệu quả trong việc chống lại đại dịch kinh hoàng này. Với trí thông minh và sự hợp tác mạnh mẽ, loài người cuối cùng đã có thể kiểm soát được đại dịch này, nhưng thế giới sẽ không còn như trước. Scott Galloway, một diễn giả, doanh nhân và giáo sư đại học, đã đưa ra phân tích và dự đoán trong cuốn sách Thời kỳ sau đại dịch Corona (Saigonbooks, 2021).

Trong cuốn sách dày gần 250 trang với hơn 20 trang tài liệu tham khảo và nhiều biểu đồ, đồ thị, bảng số liệu này, Scott Galloway tập trung phân tích tác động của đại dịch Covid-19 đến toàn cầu ở cả khía cạnh tích cực và tiêu cực, đồng thời đưa ra một số dự đoán tổng quan về thế giới sau đại dịch. Kinh tế, các tập đoàn lớn đặc biệt là các tập đoàn công nghệ, vai trò của chính phủ, chính sách phúc lợi và giáo dục đại học là các lĩnh vực ông tập trung phân tích và dự báo.

Trong quan điểm của Scott Galloway, đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng sâu rộng, làm cho quy luật đào thải trở nên mạnh mẽ và rõ ràng hơn bao giờ hết. Ở đó, những người mạnh mẽ sẽ trở nên mạnh mẽ hơn và đại dịch trở thành cơ hội để họ mở rộng thị trường, phát triển quy mô và thu được lợi nhuận lớn.

Ví dụ, ông đề cập đến trường hợp của Apple: “Apple mất 42 năm để đạt mức giá trị 1 nghìn tỷ USD và chỉ mất 20 tuần để tăng lên từ 1 nghìn tỷ lên 2 nghìn tỷ (từ tháng 3 đến tháng 8 năm 2020)” và nhiều trường hợp khác như Tesla, Amazon, Facebook, Google cũng tương tự….Trong khi đó, các công ty nhỏ, yếu đã bị tụt lại và phá sản. Ông viết “Trong khi truyền thông đang ngạc nhiên trước những số liệu ấn tượng từ các công ty công nghệ lớn và các công ty có vốn hóa lớn, quá trình đào thải vẫn diễn ra im lặng. Những người yếu không chỉ đơn giản là bị bỏ lại, mà họ còn bị loại bỏ không thương tiếc. Danh sách các doanh nghiệp phá sản dài và gây sốc: Neiman Marcus, J. Crew, JCPenny…”.

Giáo dục đại học, một lĩnh vực kinh doanh mà theo ông chất lượng sản phẩm không có nhiều sự cải thiện trong khi học phí tăng đột biến trong mấy thập kỉ qua cũng gặp phải tình hình tương tự. Các trường đại học danh tiếng sẽ tiếp tục giữ vững vị thế của mình và thậm chí phát triển mạnh mẽ hơn trong khi các trường đại học nhỏ, ít nổi tiếng gặp khó khăn về tài chính.

Ngoài ra, việc đại dịch Covid-19 khiến con người không thể gặp nhau trực tiếp hoặc phải hạn chế tiếp xúc, làm thay đổi thói quen làm việc và mô hình hoạt động của các văn phòng, công ty. Mọi người phải chuyển sang làm việc từ xa hoặc qua mạng. Scott Galloway gọi đây là “cuộc phân tán vĩ đại”. Ngay cả các bác sĩ, những người vốn cần tiếp xúc gần, giờ đây cũng phải thực hiện khám và kê đơn từ xa. Sự thay đổi này là “một con dao hai lưỡi”.

Scott Galloway đã chỉ ra những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực từ “cuộc phân tán vĩ đại” này: “như nhiều khía cạnh khác trong đại dịch, những lợi ích lớn nhất đến từ việc làm tốt từ trước của những người giàu có, có khả năng làm việc tại nhà, có sự giúp đỡ trong việc chăm sóc con cái hoặc có cách khác để kiếm tiền trong thời gian cách ly. Ngược lại, hầu hết những người lao động cơ bản không thể làm việc tại nhà vì công việc của họ liên quan đến nơi làm việc như cửa hàng, nhà kho, nhà máy… và những người có thể làm việc tại nhà thì phải đối mặt với những gánh nặng của việc tự tổ chức làm việc tại nhà”. Điều này có nghĩa là đại dịch Covid-19 đang một cách im lặng gây ra một cuộc “đảo thải” lớn đối với từng người lao động. Sẽ có nhiều người lao động mất việc làm hoặc phải đối mặt với tình trạng thất nghiệp trong khi một số ít khác có thể có cơ hội mới.

Tuy nhiên, cũng chính khi đại dịch Covid-19 ảnh hưởng nặng nề đến nước Mỹ về cả nhân mạng và kinh tế đã làm loại bỏ những điểm yếu của nước Mỹ và vì thế, theo ông, đại dịch cũng mang lại cơ hội để sửa chữa và phát triển. Dựa trên quan điểm đó, thông qua việc nghiên cứu các trường hợp cụ thể, ông đã phân tích và cảnh báo về tình trạng mất dân chủ và bất bình đẳng trong xã hội Mỹ khi sự giàu có ngày một gia tăng và sự nghèo đói ngày càng lan rộng. Giáo dục đại học với chi phí ngày càng tăng đã làm sâu thêm khoảng cách xã hội và bất bình đẳng về cơ hội tiếp cận giáo dục khi con cái của gia đình giàu có được hưởng lợi hơn so với con cái của các gia đình bình thường. Ông cũng cảnh báo về sự suy yếu của vai trò, chức năng của chính phủ trong việc kiểm soát sự ảnh hưởng của các công ty công nghệ lớn, thực thi chính sách an sinh xã hội để đảm bảo công bằng xã hội…

Theo ông, đại dịch là một cơ hội để chính phủ kiểm soát các công ty công nghệ lớn và xã hội không nên lạc quan về lòng tốt của các tỷ phú. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để xây dựng các bức tường pháp lý ngăn chặn sự can thiệp của các công ty lớn vào chính trị Mỹ thông qua việc tham gia hoạt động cận lobbies và ảnh hưởng đến chính sách. Nói cách khác, nước Mỹ cần một cải cách toàn diện để thoát ra khỏi những sai lầm đã kéo dài hàng thập kỉ. Cuốn sách kết thúc bằng cái nhìn lạc quan của tác giả về tương lai của nước Mỹ: “Lịch sử của nước Mỹ không thiếu những cuộc khủng hoảng hoặc những cơ hội đã bị bỏ lỡ. Tội lỗi và thất bại của nó cũng quan trọng như những phẩm chất tốt đẹp và thành công rực rỡ của nó. Ở mặt tốt nhất, nước Mỹ thể hiện lòng gan dạ, đổi mới và sẵn sàng hy sinh cho nhau và cho thế hệ tương lai. Nhưng khi chúng ta không nhận ra những điều này, chúng ta sẽ rơi vào tình trạng khai thác và khủng hoảng... Toàn bộ lịch sử và tương lai của chúng ta, đều thuộc về chúng ta…”.

Tất nhiên, những phân tích và thông điệp mà tác giả Scott Galloway muốn truyền tải qua cuốn sách cũng như đoạn trích trên không chỉ áp dụng cho người Mỹ mà còn áp dụng cho tất cả cá nhân, doanh nghiệp và cộng đồng trên toàn thế giới.

Dịch giả, nhà nghiên cứu giáo dục Nguyễn Quốc Vương