Một trang kỳ lạ về bộ đồ du hành vũ trụ lịch sử của loài người

Trước khi lên tàu, phát hiện rằng trên bộ đồ SK-1 không có cách nào nhận biết Yuri Gagarin 'là mình', có thể gây nhầm lẫn và dẫn đến án tù 10 năm.

Bộ đồ không gian SK-1, hay còn gọi là СК-1, là trang phục được phát triển cho các phi hành gia Liên Xô. Nó nổi tiếng với việc là bộ đồ vũ trụ đầu tiên trên thế giới và được sử dụng trên các chuyến bay có người lái vào vũ trụ.

SK-1 là một tổ hợp các hệ thống hỗ trợ sự sống và thiết bị sinh tồn giúp phi hành gia sống sót trong mọi điều kiện môi trường trong suốt chuyến bay và sau khi hạ cánh.

Lịch sử hình thành

Việc thiết kế bộ đồ không gian cho phi hành gia Liên Xô bắt đầu từ tháng 1 năm 1959 tại nhà máy số 918 (nay là công ty Zvezda). Đây là nơi phát triển các thiết bị cần thiết cho chuyến bay vào vũ trụ của Liên Xô.

Tháng 2 năm 1960, do tàu vũ trụ Vostok quá nặng, dự án SK-1 bị đình chỉ do cần giảm khối lượng trang thiết bị.

Dù các nhà thiết kế tàu vũ trụ tin rằng việc giảm áp lực trong buồng lái không đáng kể, họ cho rằng việc phát triển một bộ đồ vũ trụ riêng là lãng phí. Thay vào đó, họ đề xuất chỉ cần một bộ đồ cách nhiệt thông thường.

Cuộc tranh luận giữa các nhà khoa học phát triển bộ đồ du hành không gian và các nhà thiết kế tàu vũ trụ đã diễn ra sôi nổi đến mùa hè năm 1960. Khi đó, S.P. Korolev - giám đốc của phòng thiết kế thử nghiệm OKB-1 – đã phải can thiệp và đề xuất cắt giảm trang bị trên tàu nhưng yêu cầu bộ đồ vũ trụ phải hoàn thiện vào cuối năm.

Những chuyên gia của nhà máy Zvezda, có kinh nghiệm trong việc chế tạo bộ đồ bay cho phi công quân sự, đã hoàn thành nhiệm vụ này chỉ trong vài tháng.

Những bộ đồ du hành vũ trụ đầu tiên đã được làm theo kích thước của các phi hành gia đầu tiên của Liên Xô: Yuri Gagarin, G. Titov và G. Nelyubov.

Vào tháng 12 năm 1960, đã có tổng cộng 08 bộ đồ du hành vũ trụ được sản xuất. Bộ đồ SK-1 lúc đó có dạng một bộ quần áo 'mềm', được làm từ hai lớp: lớp sợi lavsan chịu lực và lớp cao su bảo vệ.

Bên ngoài bộ đồ, được làm thêm lớp vải màu cam nổi bật để giúp việc tìm kiếm các phi hành gia thuận lợi hơn sau khi nhảy dù khỏi tàu vũ trụ.

Đặc tính kỹ thuật của bộ đồ không gian SK-1

Trọng lượng - 20 kg (có thông tin khác là 23 kg);

Áp suất trong bộ đồ không gian khi cabin bị giảm áp - 270÷300 hPa;

Thời gian duy trì sự sống của phi công:

- trong cabin kín: 12 ngày;

- khi cabin bị giảm áp: 5,0 giờ;

- khi hạ cánh trở về trái đất trong khoang trở về (tiếng Nga: спускаемый аппарат, tiếng Anh: space capsule): 25 phút;

- Trong nước lạnh (sau khi hạ cánh xuống nước): trong vòng 12 giờ (nằm bên ngoài thuyền)

- Sau khi tiếp đất hoặc khi ở trong thuyền ở nhiệt độ dưới -15°C: 3 ngày;

- Bảo vệ khi nhảy dù từ độ cao tới 8 km và áp suất tốc độ cao lên đến 2800 kg/cm².

Theo sơ đồ hoạt động, SK-1 là một bộ đồ không gian kiểu thông gió với hệ thống thông gió nằm riêng biệt (mũ bảo hiểm được ngăn cách với phần thân áo bằng một tấm cao su bịt kín quanh cổ của phi hành gia). Để đảm bảo tính di động ở áp suất vận hành 270 hPa, tại những vùng uốn cong của cánh tay và chân sử dụng các khớp nối 'mềm' đặc biệt, còn ở vùng cổ tay là các ổ trục kín.

Lớp bên trong của SK-1 là một bộ quần áo cách nhiệt đặc biệt có gắn các đường ống của hệ thống thông gió để duy trì nhiệt độ, độ ẩm và giúp loại bỏ khí cacbonic do phi công thở ra. Bộ đồ du hành được bơm phồng lên bằng không khí từ buồng lái qua một ống dài. Trong trường hợp xảy ra giảm áp suất thì chiếc ống này sẽ bị ngắt ra, tấm kính lấy sáng của mũ bảo hiểm tự động đóng lại, rồi hệ thống cung cấp không khí và oxy từ các bình chứa sẽ được kích hoạt.

Trong trường hợp cabin bị giảm áp suất hoặc hệ thống duy trì sự sống trên tàu (SOZ) bị hỏng, bộ đồ vũ trụ SK-1 đảm bảo cho phi hành gia sống sót trong 5 giờ tiếp theo, cũng như hỗ trợ sự sống cho phi hành gia trong quá trình nhảy dù và hạ cánh sau đó xuống đất hoặc xuống nước. Bộ quần áo có một thiết bị thoát nước đặc biệt để có thể sử dụng ngay mà không cần phải cởi đồ.

Bộ đồ vũ trụ SK-1 được thiết kế để tự phi công có thể tháo ra một mình, còn khi mặc vào thì cần thêm một người trợ giúp trong 5-10 phút.

Lịch sử sử dụng

Như chúng ta đã biết, bộ đồ không gian SK-1 được thiết kế cho các phi hành gia của tàu vũ trụ thuộc series Vostok. Trong giai đoạn chuẩn bị bằng các chuyến bay không người lái, một con rối được mặc SK-1 để bay vào không gian. Sau khi đã vượt qua các thử nghiệm, vào ngày 12 tháng 4 năm 1961, Yu.A. Gagarin trở thành phi hành gia đầu tiên 'bằng xương bằng thịt' bay vào quỹ đạo trong bộ đồ không gian SK-1.

Ngày 1 tháng 5 năm 1960, một máy bay trinh sát U-2 của Mỹ do Francis Gary Powers điều khiển đã bị bắn rơi trong chuyến bay qua Sverdlovsk thuộc lãnh thổ Liên Xô. Powers bị bắt sống và bị tòa án Liên Xô kết án 10 năm tù về tội gián điệp.

Nghe thì có vẻ chẳng liên quan nhưng ngay trước thời điểm phóng tàu, người ta mới phát hiện ra trên bộ đồ vũ trụ SK-1 không có dấu hiệu nào để nhận biết rằng Yuri Gagarin 'là người mình', vì vậy sau khi hạ cánh rất có thể sẽ bị nhầm là gián điệp như viên phi công Mỹ Powers vừa kể trên.

Cái khó ló cái khôn, kỹ sư Victor Davidyants của nhà máy Zvezda đã nhanh trí viết lên chiếc mũ bảo hiểm của Yuri Gagarin dòng chữ 'USSR' (tiếng Nga: СССР) – là tên viết tắt của Liên bang Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết (tiếng Nga: Союз Советских Социалистических Республик).

SK-1 đã được sử dụng trong tất cả những chuyến bay của các phi hành gia Yuri Gagarin, G. Titov, A. Nikolaev, P. Popovich, V. Bykovsky trên loạt tàu vũ trụ Vostok cho đến năm 1963.

Sau đó, vào năm 1963, phiên bản bộ đồ vũ trụ SK-2 được phát triển để phù hợp với cơ thể và sinh lý của phụ nữ, nhằm chuẩn bị cho nhiệm vụ của nữ phi hành gia vũ trụ đầu tiên trên thế giới - V.V. Tereshkova.