Buzz
Không phải nhà khoa học nào cũng có được vinh dự lâu dài như vậy cho thành tựu của mình!
Giáo sư Lê Văn Thiêm (29/3/1918 – 3/6/1991) là một trong những nhà khoa học xuất sắc nhất của Việt Nam trong thế kỷ 20. Ông lớn lên trong một gia đình có truyền thống yêu nước và từ nhỏ đã nổi bật với thành tích học tập.
Năm 1941, Lê Văn Thiêm đã đỗ vào trường Ecole Normale Supérieure tại Phố d’Ulm, Paris. Đây là ngôi trường danh giá nhất của Pháp, nơi đào tạo những nhà khoa học hàng đầu. Sau khi tốt nghiệp, ông tiếp tục nghiên cứu để lấy bằng Tiến sĩ tại Thụy Sĩ, rồi lấy bằng Tiến sĩ quốc gia tại Pháp.
Lê Văn Thiêm từng là học trò của nhiều thầy giáo nổi tiếng như Nevanlinna, Teichmuler, Valiron và nghiên cứu một lĩnh vực đang rất được quan tâm lúc bấy giờ: Lý thuyết phân phối giá trị các hàm phân hình.
Ông đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ quốc gia vào năm 1949 với những kết quả hiện nay đã trở thành kinh điển. Cùng năm đó, ông được bổ nhiệm làm giáo sư tại Đại học Zurich, Thụy Sĩ, và là người Việt đầu tiên giữ chức danh này tại một trường đại học danh tiếng châu Âu.
Giáo sư Lê Văn Thiêm
Tuy nhiên, lý tưởng lớn nhất của Lê Văn Thiêm là cống hiến cho Tổ quốc, vì vậy vào cuối năm 1949, ông đã trở về nước tham gia kháng chiến và có rất nhiều đóng góp cho nền Toán học Việt Nam. Ông được giao nhiệm vụ xây dựng Trường Khoa học Cơ bản (sau này là Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội) và Trường Sư phạm Cao cấp (sau này là Trường Đại học Sư phạm Hà Nội), giữ chức vụ Hiệu trưởng tại cả hai trường và giảng dạy môn Cơ học lý thuyết.
Ông còn là Viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học, chủ tịch đầu tiên của Hội Toán học Việt Nam, và tổng biên tập đầu tiên của hai tạp chí toán học Việt Nam là "Acta Mathematica Vietnamica" và "Vietnam Journal of Mathematics". Ông cũng là đại diện toàn quyền của Việt Nam tại Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân Dubna, Liên Xô (1956 – 1980).
Nhờ vào mối quan hệ tốt và uy tín khoa học của Lê Văn Thiêm, nhiều nhà toán học nổi tiếng trên thế giới như Laurent Schwartz, Alexander Grothendieck, Stephen Smale và Chomsky (Mỹ)... đã đến Việt Nam để hỗ trợ, hợp tác với các nhà toán học trong nước; cùng với nhiều đóng góp khác trong việc thiết lập quan hệ hợp tác quốc tế giữa các nhà toán học Việt Nam và thế giới.
Không chỉ thế, ông và các học trò đã thực hiện nhiều công trình nghiên cứu thành công giải quyết một số vấn đề thực tiễn tại Việt Nam.
Sau 60 năm, ông vẫn được nhắc đến trên toàn thế giới nhờ những nghiên cứu mang tầm kinh điển.
Lý thuyết phân phối giá trị các hàm phân hình, hay còn gọi là lý thuyết Nevanlinna, được coi là một trong những lý thuyết tinh tế nhất trong giải tích toán học thế kỷ 20. Lý thuyết này có thể xem là sự mở rộng của định lý cơ bản trong đại số.
Có ba "hòn đá tảng" của lý thuyết Nevanlinna: Định lý cơ bản thứ nhất, Định lý cơ bản thứ hai, và Quan hệ số khuyết. Đóng góp của Lê Văn Thiêm vào lý thuyết Nevanlinna chủ yếu nằm ở những kết quả liên quan đến Bài toán ngược.
Công trình về bài toán ngược của lý thuyết Nevanlinna đã đưa Lê Văn Thiêm vào hàng ngũ những tác giả kinh điển của lý thuyết này. Ngay khi công trình được công bố, chính Lars Ahlfors, người nhận Giải thưởng Fields đầu tiên năm 1936, đã giới thiệu nó trên tờ American Mathematical Reviews. Ahlfors cũng đã đề cập đến một số công trình tiếp theo của Lê Văn Thiêm.
Đến nay, nhiều cuốn sách và tài liệu nghiên cứu về lý thuyết Nevanlinna vẫn ghi nhận công trình của Lê Văn Thiêm. Không phải nhà khoa học nào cũng có được vinh dự lâu dài như vậy cho những kết quả của mình.
Có thể tin rằng, các công trình của Lê Văn Thiêm sẽ còn được nhắc đến nhiều năm tới, như là một trong những cột mốc quan trọng của lý thuyết hàm phân hình. Bài báo Beitrag zum Typenproblem der Riemannschen Flachen (Về phân loại diện Riemann) của ông, được đăng trên tạp chí Commentarii mathematici Helvertici vào năm 1947, chính là công trình toán học đầu tiên của một người Việt Nam công bố trên tạp chí quốc tế.
Năm 1947 có thể được xem là khởi đầu cho lịch sử toán học hiện đại của Việt Nam, và thật tự hào khi Toán học Việt Nam đã góp mặt vào cộng đồng toán học thế giới với một “công trình đầu tay” có ý nghĩa lịch sử!
Tổng hợp
