[MyBook] Đánh giá sách 'Cẩm Nang Việc Làm': Thay Đổi Để Đón Đầu Hội Nhập

Hằng năm, Việt Nam chào đón khoảng 100 nghìn sinh viên tốt nghiệp từ nhiều ngành nghề khác nhau, chủ yếu là khối kinh doanh và kinh tế. Trong khi các doanh nghiệp tư nhân, kể cả công ty nước ngoài, liên tục than phiền về việc thiếu hụt nhân lực, lực lượng lao động trẻ thất nghiệp vẫn chiếm gần 50% tổng số người thất nghiệp cả nước. Thực trạng này là một vấn đề đau đầu đã khiến nhiều cơ quan, ban ngành tìm cách giải quyết.

Hiện nay, tình trạng sinh viên tốt nghiệp ra trường với kiến thức đầy đủ nhưng vẫn chật vật tìm việc làm là rất phổ biến. Vì sao lại như vậy? Cuốn Cẩm Nang Việc Làm của Tiêu Yến Trinh đã minh họa thực trạng này qua những con số biết nói. Mặc dù tác giả không nêu rõ nguyên nhân, nhưng sách cung cấp những biện pháp và lời khuyên giúp giới trẻ thay đổi bản thân, hướng tới công việc tốt trong tương lai, cạnh tranh không chỉ trong nước mà còn quốc tế. Tiêu Yến Trinh, Tổng Giám đốc Talentnet, có cái nhìn tổng quan về thị trường lao động và đưa ra hướng đi cùng sự chuẩn bị cho các bạn trẻ đón đầu thị trường việc làm. Cuốn sách xuất bản năm 2016 nhưng vẫn hữu ích cho việc định hướng nghề nghiệp, đặc biệt là các ngành yêu cầu lao động chất lượng cao, trình độ đại học và cao đẳng.

Toàn cảnh thị trường lao động Việt Nam năm 2016

Năm 2015, Việt Nam đạt được nhiều thành tựu kinh tế tích cực. So với năm 2014, GDP tăng 6,68%, vượt chỉ tiêu 6,20% mà Chính phủ đề ra. Tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ trong GDP tăng từ 81,88% năm 2014 lên 82,5% năm 2015, năng suất lao động bình quân tăng 3,8%/năm. Vốn đầu tư được sử dụng hiệu quả hơn với vốn giải ngân cho các dự án đầu tư nước ngoài (FDI) tăng 17,4% so với năm trước.

Tỷ lệ lao động nam và nữ trong lực lượng lao động ngày càng cân bằng, nam chiếm 51% và nữ chiếm 49%. Gần một nửa lao động (48,88%) thuộc nhóm nghề kỹ thuật trung bình, 11% thuộc nhóm nghề kỹ thuật cao và 40,12% còn lại thuộc nhóm nghề kỹ thuật thấp. Xét theo ngành nghề kinh tế, nông - lâm - thủy sản là ngành thu hút nhiều lao động nhất với tỷ lệ 44,7%, tương đương hơn 23 triệu người; sản xuất đứng thứ hai (15,3%); và ngành bán buôn, bán lẻ đứng thứ ba (12,6%).

Mặc dù nền kinh tế khởi sắc, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề chưa được giải quyết. Tỷ lệ thanh niên thất nghiệp chiếm tới 50,3% tổng số lao động thất nghiệp cả nước. Năng suất lao động dù có tăng, nhưng chỉ bằng 1/18 của Singapore, 1/3 của Thái Lan và Trung Quốc. Chất lượng nhân lực của Việt Nam xếp thứ 11/12 Châu Á theo Ngân hàng Thế giới.

Từ bức tranh toàn cảnh trên, có thể thấy dân số Việt Nam vẫn trẻ và lao động nữ đang dần cân bằng với lao động nam. Tuy nhiên, đa số lao động vẫn tập trung ở nhóm nghề kỹ thuật thấp, chưa đáp ứng đủ nhu cầu của doanh nghiệp trong và ngoài nước ở các ngành nghề yêu cầu trình độ kỹ thuật cao, gây cản trở tiến trình nâng cao vị thế của Việt Nam trong khu vực. Hơn nữa, hơn một nửa tỷ lệ thất nghiệp rơi vào nhóm thanh thiếu niên, dẫn đến sự mất cân đối trong cơ cấu lao động, khó tạo ra giá trị tốt nhất cho xã hội.

Qua phân tích tổng quan nền kinh tế, từ năm 2015 đến 2019, các ngành nghề giàu tiềm năng phát triển và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ đại học - cao đẳng nhiều nhất gồm: sản xuất (công nghiệp, chế biến, chế tạo, điện, điện tử, cơ điện lạnh,…); bất động sản và xây dựng; bán lẻ; công nghệ thông tin (đặc biệt là gia công phần mềm); giáo dục; dịch vụ, du lịch và khách sạn.

Ngày 31/12/2015, Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), tạo ra cơ hội và thách thức cho nguồn nhân lực Việt Nam. Lao động Việt Nam có cơ hội việc làm cao hơn và đa dạng hơn qua việc luân chuyển lao động giữa các quốc gia thành viên. Người lao động trẻ yêu thích sự sáng tạo và năng động có thể trở thành “công dân khu vực” hay “công dân toàn cầu”. Tuy nhiên, cơ hội đi kèm thách thức. Khả năng cạnh tranh của lao động Việt Nam sẽ cao nếu chất lượng nguồn nhân lực được cải thiện rõ rệt. Tư duy của sinh viên Việt Nam không thua kém, thậm chí vượt trội so với các nước khác, nhưng kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức còn hạn chế. Điều này có thể khiến nhân lực Việt Nam thua ngay trên sân nhà khi các vị trí việc làm hấp dẫn sẽ thuộc về lao động nước ngoài, nơi hệ thống giáo dục hoàn thiện hơn. Vì vậy, sinh viên cần hành động ngay, thay đổi để đón đầu cơ hội việc làm trong tương lai.

Cần thay đổi tư duy và cách nghĩ. Đừng nghĩ mình chỉ là công dân của một quốc gia hay một tỉnh thành, mà hãy nghĩ mình là công dân ASEAN, từ đó có những bước chuẩn bị mang tính khu vực hóa, toàn cầu hóa.

Tự trang bị bản thân. Luôn cập nhật các xu hướng khu vực, trau dồi kiến thức chuyên môn là điều gần như bắt buộc trong giai đoạn hội nhập, giúp người lao động Việt Nam đón đầu và tận dụng triệt để các cơ hội trong thị trường lao động ngày càng khắt khe.

Kỹ năng Anh ngữ. Sự thành thạo trong việc sử dụng ngôn ngữ, sự tự tin khi giao tiếp sẽ giúp thanh niên hòa nhập vào cộng đồng kinh tế khu vực một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất.

Sự sáng tạo, tư duy logic, khả năng đề xuất nhiều giải pháp và góc nhìn mở rộng luôn được đánh giá cao, là những yếu tố quan trọng mà doanh nghiệp mong muốn ở người lao động trong một thế giới phẳng như hiện nay.

Khả năng làm việc nhóm, tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, và tuân thủ là những yếu tố mà người lao động Việt Nam cần phải cải thiện để cạnh tranh với người lao động từ các quốc gia khác, vì đây là những yêu cầu cơ bản của mọi tổ chức.

Các kỹ năng mà lao động trẻ cần phải có và nhu cầu của doanh nghiệp.

Có nhiều yếu tố quan trọng trong quá trình tuyển dụng ở các công ty, được phân chia thành 3 giai đoạn: trước phỏng vấn, trong phỏng vấn và sau phỏng vấn. Mong đợi và kỳ vọng của nhà tuyển dụng và ứng viên có thể khác nhau.

Giai đoạn chuẩn bị trước khi phỏng vấn.

Trong một CV, kinh nghiệm làm việc là yếu tố hàng đầu mà nhà tuyển dụng quan tâm. Đối với những sinh viên mới ra trường và có ít hơn hai năm kinh nghiệm, kinh nghiệm có thể bao gồm thực tập, làm việc bán thời gian, hoặc tham gia các hoạt động ngoại khóa. Nhà tuyển dụng thường đánh giá ứng viên dựa trên kinh nghiệm và kỹ năng mà họ học được từ những trải nghiệm này, bao gồm khả năng giải quyết vấn đề và làm việc nhóm.

Mục tiêu nghề nghiệp là yếu tố quan trọng tiếp theo mà nhà tuyển dụng xem xét. Dựa trên mục tiêu làm việc, nhà tuyển dụng sẽ đánh giá sự phù hợp của ứng viên với vị trí tuyển dụng và sự phát triển của công ty.

Cách trình bày CV cũng rất quan trọng. Trong những ngành nghề sáng tạo và mỹ thuật, cách trình bày CV cũng cần phải sáng tạo để gây ấn tượng với nhà tuyển dụng.

Hoạt động xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá ứng viên. Chúng thể hiện tính năng động, chịu khó và tính cách hướng ngoại của ứng viên.

Cover Letter là một bản tóm tắt của CV, giúp nhà tuyển dụng tập trung vào điểm mạnh của ứng viên và đưa ra đánh giá ban đầu về phù hợp với công việc.

Sự khác biệt rõ ràng giữa ứng viên và nhà tuyển dụng nằm ở cách họ tìm kiếm việc làm. Ngày hội việc làm có ý nghĩa quan trọng đối với nhà tuyển dụng, mặc dù không phải tất cả sinh viên đều đánh giá cao. Họ cũng quan tâm đến mạng xã hội của ứng viên, đặc biệt là tài khoản Facebook.

Trong quá trình phỏng vấn

Trình diễn năng lực và kinh nghiệm

Tư duy tự tin và phản ứng linh hoạt

Ngoại hình và ứng xử chuyên nghiệp

Sau khi kết thúc buổi phỏng vấn

Gửi thư cảm ơn sau phỏng vấn

Chọn ngành theo đam mê và phù hợp

Hiểu rõ bản thân và thị trường

Thích ứng với thị trường lao động

Lo lắng khi đi phỏng vấn việc làm

Tác giả: Nguyễn Trung Hậu - MyBook