[MyBook] Đánh Giá Sách “Da Thịt Trong Cuộc Chơi”: Những Bất Đối Xứng Ẩn Trong Cuộc Sống Hàng Ngày

Nassim Nicholas Taleb được biết đến như một tác giả tiêu biểu với một ý tưởng quan trọng mà ông đã gọi là The Black Swan (Thiên Nga Đen).

Một hiện tượng

Thiên nga Đen

có ba đặc điểm quan trọng: không thể dự đoán; có tác động mạnh mẽ; và sau khi nó xảy ra, mọi người mới tìm cách giải thích để làm cho nó ít ngẫu nhiên hơn, dễ dự đoán hơn so với bản chất thực sự của nó.

Là một chuyên gia hàng đầu về kinh tế và cũng là người có hiểu biết rộng về xác suất, khoa học, toán học và chính trị cũng như kinh tế,… Nassim Nicholas Taleb đã ra mắt độc đáo series sách mang tên Incerto – gồm 5 cuốn sách viết về việc khám phá sự mập mờ, may mắn, sự bất định, xác suất, lỗi của con người, và việc ra quyết định khi chúng ta không hiểu rõ về thế giới.

Skin in the game (Dịch: Da thịt trong cuộc chơi) là cuốn sách thứ năm của Nassim Nicholas Taleb. Ông đã từng so sánh rằng, cũng như Eve sinh ra từ xương sườn của Adam, mỗi cuốn sách trong bộ Incerto đều bắt nguồn từ xương sườn của cuốn sách vừa xuất bản trước đó. Thiên nga Đen thi thoảng bị nhắc đến trong cuốn Bị ngẫu nhiên che mắt; khái niệm về độ lồi của những sự kiện ngẫu nhiên, vốn là chủ đề của cuốn Thăng hoa trong nghịch cảnh, được nhắc đến trong Thiên nga Đen; và cuối cùng, Da thịt trong cuộc chơi là một phần của Thăng hoa trong nghịch cảnh.

Tôi sẽ tiết lộ một sự thật rằng: kể cả bạn có là một người am hiểu về kinh tế hay giỏi giang trong bất cứ lĩnh vực nào thì ít nhất bạn cũng phải mất khoảng… 1 tháng để có thể thấm thía được hết những tri thức và luận điểm của Nassim Nicholas Taleb trong quyển sách này. Tôi đã rất hoang mang và rối trí khi được tiếp nhận cùng lúc những nguồn tri thức rộng lớn như vậy. Từ khoa học cho tới thực tiễn, từ chính trị cho đến kinh tế thị trường, từ toán học cho đến xác suất và vô vàn những điều khác… Nhưng dù vậy đây vẫn là một quyển sách thực sự hay và thú vị bởi lẽ Nassim Nicholas Taleb sẽ làm bạn phải trố mắt và bất ngờ trước những nghiên cứu và phát hiện lý thú của ông. Thậm chí bạn có thể sẽ bị sốc khi những điều mà bạn quan niệm là đúng bấy lâu nay lại bị Nassim Nicholas Taleb “lật đổ” một cách phũ phàng và lạnh lùng bằng những bằng chứng không thể chối cãi. Tuy khó để có thể lĩnh hội toàn bộ, nhưng chỉ cần có thời gian và sự tập trung nhất định bạn sẽ không hối tiếc với sự lựa chọn của mình.

Một số điều về

tác giả

Giáo sư Nassim Taleb - chuyên gia dự báo khủng hoảng kinh tế - cha đẻ của lý thuyết Thiên nga Đen. Nassim Nicholas Taleb sinh năm 1960 tại Liban, là một nhà viết tiểu luận, học giả, nhà thống kê. Ông còn là một trong những nhà kinh tế học, nhà tư tưởng hiện đại với rất nhiều công trình được đánh giá cao, như cuốn Fooled by Randomness (dịch: Bị ngẫu nhiên che mắt) hay Antifragile (Thăng hoa trong nghịch cảnh). Nhiều bài viết khác của ông đã được đăng trong các tạp chí và tập san nổi tiếng. Taleb là giáo sư ưu tú chuyên về quản trị rủi ro tại Viện Kỹ thuật Bách Khoa, Đại học New York.

Cách bố trí nội dung của

Ngay từ phần bắt đầu của cuốn sách, Nassim Nicholas Taleb đã trực tiếp nói rằng: Người đọc không cần phải đọc quá 60 trang để hiểu về sự quan trọng, phổ biến và tính đối xứng của da thịt trong trò chơi (tức là sự đối xứng) ở mọi khía cạnh gần như. Tuy nhiên, theo ý kiến của tôi, bạn vẫn nên đọc cuốn sách một cách toàn diện, vì việc tìm ra những nội dung quan trọng để đọc cũng là một công việc khá khó khăn trong cuốn sách mà tôi có thể mô tả như một “bách khoa toàn thư” của Nassim Nicholas Taleb.

Cuốn sách được tổ chức rất có trật tự, được chia thành 8 'cuốn sách nhỏ' cụ thể và mỗi 'cuốn sách' lại chứa nhiều chương khác nhau. Chính Nassim Nicholas Taleb đã tóm tắt nội dung chính của từng cuốn để người đọc có thể hiểu bố cục tổng thể và kết nối các nội dung trong cuốn sách một cách dễ dàng hơn.

Cuốn 1, Giới thiệu, bao gồm 3 phần: Cái chết của Antaeus, Tổng quan về sự đối xứng và xương sườn của Incerto. Nassim Nicholas Taleb sẽ đề cập đến câu chuyện cổ điển về Antaeus của Hy Lạp và từ đó liên kết với sự đối xứng, giúp độc giả hiểu rõ hơn về sợi chỉ chính trong bộ Incerto nói chung và về da thịt trong trò chơi nói riêng.

Cuốn 2, Góc nhìn đầu tiên về Người đại diện, là một cuốn sách nghiên cứu sâu hơn về sự đối xứng và Người đại diện trong việc chia sẻ rủi ro, cũng như mối quan hệ giữa xung đột lợi ích kinh doanh và đạo đức thông thường. Cuốn sách này cũng giới thiệu khái quát về quy mô và sự khác biệt giữa cá nhân và tập thể, đưa ra các hạn chế của chủ nghĩa toàn cầu và chủ nghĩa phổ quát.

Cuốn 3, Sự bất đối xứng vĩ đại nhất, nói về sự cai trị của thiểu số, khi một phần nhỏ trong dân số ép buộc ý kiến của họ lên toàn bộ dân số. Phần phụ lục ngắn cho chương 3 sẽ giải thích tại sao một tập hợp các đơn vị không hành xử giống như tổng số của các đơn vị riêng lẻ, mà thay vào đó trở thành một thực thể có ý thức riêng; và hệ quả của hầu hết những thứ vẫn được gọi là “khoa học” xã hội.

Cuốn 4, Sói giữa bầy chó, nói về sự phụ thuộc và chế độ nô lệ trong cuộc sống hiện đại: tại sao nhân viên chính thức tồn tại vì họ có nhiều thứ để mất hơn so với những người làm theo hợp đồng độc lập. Phần này cũng cho thấy tại sao dù bạn sống độc lập và có nhiều tiền, bạn vẫn sẽ bị ảnh hưởng nếu những người bạn quan tâm có thể trở thành mục tiêu của doanh nghiệp và các nhóm có ý định xấu xa.

Cuốn 5, Sống chính là chấp nhận rủi ro, sẽ chỉ ra trong chương 5 rằng việc chấp nhận rủi ro có thể làm giảm sức hút bên ngoài nhưng lại tăng đáng kể sức thuyết phục. Phần này làm rõ sự khác biệt giữa cuộc sống thực tế và cuộc sống trong một mô hình kinh nghiệm, tại sao Jesus cần phải là con người thay vì thần thánh, và tại sao Donaldo (cách tác giả gọi Donald Trump) đã thắng cử nhờ vào những khiếm khuyết của chính mình. Chương 6 nói về những Trí Thức Ngốc Đần sẽ cho thấy cho độc giả thấy rằng có da thịt trong cuộc chơi sẽ giúp họ hiểu thế giới (bao gồm cả việc đi xe đạp) tốt hơn là những bài giảng. Chương 7 giải thích sự khác biệt giữa bất bình đẳng trong rủi ro và bất bình đẳng trong tiền lương. Chương 8 giải thích về hiệu ứng Lindy, về những chuyên gia của những chuyên gia, những người có thể giải thích cho chúng ta rằng tại sao những thợ sửa ống nước mới là chuyên gia thực sự, trong khi các nhà tâm lý học lâm sàng lại không.

Cuốn 6, Khám sâu hơn về người đại diện, nói về sự bất bình đẳng ẩn có thể gây ra hậu quả lớn. Chương 9 cho thấy rằng, từ góc độ thực hành, thế giới trở nên đơn giản hơn và những chuyên gia giỏi không giống như những diễn viên đang đóng phim. Chương 10 lý giải tại sao những người giàu lại là những kẻ ngốc nghếch, làm con mồi cho những người cố ý làm phức tạp cuộc sống của họ để bán cho họ cái gì đó. Chương 11 giải thích sự khác biệt giữa mối đe dọa và mối đe dọa thực sự, đồng thời chỉ ra cách đối phó với kẻ thù mà không cần giết họ. Chương 12 nói về vai trò của phóng viên: họ sẵn lòng hy sinh sự thật và vẽ ra một câu chuyện giả tạo chỉ để làm vừa lòng những phóng viên khác. Chương 13 giải thích tại sao đức hạnh đòi hỏi sự chấp nhận rủi ro. Chương 14 giải thích về vai trò của người đại diện trong địa chính trị, và tại sao những nhà sử học luôn thích viết về chiến tranh hơn là hoà bình, khiến chúng ta có cái nhìn méo mó về quá khứ.

Cuốn 7, Tôn giáo, niềm tin và da thịt trong cuộc chơi, giải thích tín ngưỡng dưới góc độ da thịt trong cuộc chơi và sở thích bộc lộ: vì sao gần như không thể phân biệt người không tôn giáo với người theo Cơ Đốc giáo, nhưng lại có thể phân biệt được với người Hồi giáo Salafi.

Cuốn 8, Rủi ro và lý trí, chương 19 tóm tắt lại tất cả những nguyên tắc của tác giả về rủi ro và chỉ ra những sai lầm liên quan đến những sự kiện có xác suất nhỏ. Phần này cũng phân loại rủi ro theo từng tầng và cố gắng chứng minh rằng lòng dũng cảm và sự thận trọng không mâu thuẫn với nhau nếu người ta hành động vì lợi ích của tập thể. Nó cũng giải thích tính ergodic, một vấn đề còn để ngỏ. Cuối cùng, chương này phác thảo sườn của cái mà chúng ta gọi là nguyên tắc cảnh giác.

Những điều rút ra từ cuốn sách

Đầu tiên, khái niệm da thịt trong cuộc chơi là một cụm từ chưa được xác định nguồn gốc, nhưng được Warren Buffett phổ biến khi ông sử dụng nó để nói về việc ông đầu tư tiền túi vào quỹ đầu tư so với việc ông sáng lập quỹ đó. Có da thịt trong cuộc chơi tức là chia sẻ rủi ro và quyền lợi trong một hoạt động hoặc mục tiêu nào đó. Thành ngữ này được sử dụng phổ biến trong kinh doanh, chơi bạc hoặc chính trị.

Taleb, trước kia là một nhà giao dịch tài chính, nhận ra rằng những người tham gia trò chơi với rủi ro thực sự, họ hiểu thế giới tốt hơn những người không chấp nhận rủi ro. Ngân hàng đã bảo lãnh cho một nhân viên của họ, khiến anh ta không muốn cải thiện sự hiểu biết của mình. Điều này dẫn đến việc ôm hệ thống với rủi ro cho đến khi nó sụp đổ.

Thị trường tự do, khi được người tham gia chấp nhận rủi ro, sẽ an toàn và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, những người điều hành thị trường thường không tham gia vào trò chơi.

Taleb luôn khinh miệt những chủ ngân hàng, quan chức, nhà báo và học giả. Robert Rubin, cựu Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ, là một nhân vật phản diện chính trong cuốn sách, người không viết tờ séc nào sau khi Citibank được giải đen và cứu trợ.

Taleb nhấn mạnh rằng có da thịt trong cuộc chơi là cần thiết để đảm bảo suy nghĩ đúng đắn. Những người không thành công phải đối mặt với sự huỷ hoại hoặc cái chết. Việc này sẽ thúc đẩy họ cải thiện hệ thống.

Taleb cũng cho rằng nếu bạn không có da thịt trong cuộc chơi, bạn không nên tham gia. Zack Hawks trong Nhà Trắng không nên quyết định về vụ đánh bom ở Iraq khi gia đình ông ta đang ở trong căn phòng điều hoà.

Những người không có da thịt trong cuộc chơi thường là những người hoang tưởng và loạn trí. Họ không bao giờ phải đối mặt với hậu quả từ hành động của mình, thay vào đó chỉ rả hô hào những khẩu hiệu mà họ không hiểu rõ ý nghĩa thực sự của chúng.

Taleb chia sẻ rằng trong lĩnh vực kinh doanh, người bán cần phải tiết lộ tất cả những điều họ biết để đảm bảo một môi trường cạnh tranh công bằng và không hạn chế bản thân theo những gì luật pháp cho phép. Đạo đức - điều mà ông tin rằng mạnh mẽ hơn luật pháp, trở nên hạn chế về phạm vi thẩm quyền hoặc về thực tế. Taleb nhấn mạnh rằng bạn có thể tư vấn hoặc bán hàng, nhưng không thể làm cả hai điều đó cùng một lúc.

Khi phê phán nhiều khía cạnh của tính hiện đại, Taleb rất muốn chỉ trích tính chung chung. Ngoài việc phủ nhận rằng tính chung chung không hoạt động trong thực tế, ông cũng phản đối chủ nghĩa chung chung trong chính trị và trích dẫn một đoạn thơ từ Geoff và Vince Graham mà ông cho là tóm tắt hoàn toàn những điều vô nghĩa của chủ nghĩa chung chung trong chính trị mà không tính đến quy mô:

Tại cấp độ Liên bang, tôi tuân theo chủ nghĩa tự do;

Tại cấp độ bang, tôi ủng hộ chủ nghĩa Cộng hòa;

Tại cấp độ địa phương, tôi ủng hộ Đảng Dân chủ;

Và ở cấp độ gia đình và bạn bè, tôi lại là một người theo chủ nghĩa xã hội

Taleb cũng thảo luận về cách toàn bộ cộng đồng có thể tuân theo mong muốn của một nhóm thiểu số nhỏ, cứng đầu. Ông đưa ra giả thuyết về một gia đình bốn người trong đó một thành viên chỉ ăn thực phẩm không biến đổi gen và bắt cả nhà phải tuân theo. Gia đình phải chấp nhận và tuân theo cách ăn không biến đổi gen, và sau một thời gian, khi họ tham dự một buổi tiệc cùng ba gia đình khác, mọi người chỉ chuẩn bị thức ăn hữu cơ vì họ biết rằng họ chỉ ăn thực phẩm không biến đổi gen. Nhận thấy rằng cư dân địa phương chủ yếu tiêu thụ thực phẩm không biến đổi gen, các cửa hàng tạp hoá trong khu vực bắt đầu bán các sản phẩm không biến đổi gen, tác động đến nhà cung cấp sỉ trong khu vực, mở rộng ra toàn bộ hệ thống. Taleb gọi đó là quá trình chuẩn hóa lại.

Trong bước tiến lớn hơn từ hiện đại, Taleb đã tạo ra một hệ thống xem xét các vấn đề từ nhiều quan điểm khác nhau. Trong khi hầu hết các nhà triết học hiện đại chỉ nhìn vào một vấn đề từ một quan điểm, bàn về kinh tế, chính trị, giáo lý hoặc đạo đức, Taleb quay trở lại cách thức cổ điển để tạo ra một hệ thống tư duy (với toàn bộ Incerto, không chỉ là Skin in the Game) trong đó mỗi người có thể xem xét vấn đề và rủi ro theo nhiều cách khác nhau.

Theo Taleb, một doanh nhân không cần nhận đánh giá từ những người đồng nghiệp hoặc những nhà học thuật khác. Doanh nhân trong vai trò của họ chấp nhận rủi ro mà không bị ảnh hưởng bởi ý kiến của các doanh nhân khác, họ chỉ quan tâm đến ý kiến của nhà kế toán của họ.

Một người tự do có thể được định nghĩa chính xác là người sống không phụ thuộc trực tiếp hoặc chủ yếu vào đánh giá của những người đồng nghiệp của họ.

Ông cho rằng một người tự do không nhất thiết phải thắng trong mọi cuộc tranh luận, bởi vì họ đã thắng rồi.

Theo quan điểm đó, ông cho rằng Tổng thống Donald Trump đã chiến thắng bởi vì ông ấy dám chấp nhận những sai lầm của mình trong những phát ngôn gây tranh cãi. Những phát ngôn thuyết phục nhất là những phát ngôn mà người ta chấp nhận thất bại, trong đó người ta thể hiện bản thân trong cuộc chơi ở mức độ tối đa; những phát ngôn ít thuyết phục nhất là những phát ngôn mà người ta cố gắng - một cách rõ ràng nhưng không thành công - củng cố địa vị của mình mà không có sự đóng góp thực tế nào.

Bên cạnh đó, Taleb cũng khẳng định rằng hình thức không thể hiện được bản chất của một vấn đề. Ông chỉ ra rằng hiện nay chúng ta quá phụ thuộc vào hình thức, một quả táo đẹp không nhất thiết là ngon hơn những quả táo khác, giống như một bác sĩ phẫu thuật giỏi không nhất thiết phải có diện mạo của một bác sĩ phẫu thuật giỏi (có thể trông giống như một tên đồ tể).

Một kẻ điều khiển chiếc Ferrari có vẻ giàu có hơn một triệu phú luộm thuộm; tương tự, chủ nghĩa duy khoa học có vẻ khoa học hơn là khoa học thực sự.

Một tri thức thực sự không nên có vẻ ngoài của một nhà tri thức.

Có thể nói Nassim Nicholas Taleb là một trong những tác giả thẳng thắn và lạnh lùng sẵn lòng đối mặt với mọi ý kiến trái chiều để bày tỏ quan điểm của mình. Bên cạnh kiến thức và chia sẻ chuyên môn, có một số phần trong cuốn sách khiến độc giả không nhịn được cười trước sự hài hước và mỉa mai của Nassim Nicholas Taleb.

Như lúc Nassim Nicholas Taleb mỉa mai một số cá nhân như Martin Nowak, E.O Wilson, ông kèm theo lời chú thích như sau:

Cần phải kể tên những cá nhân này vì họ hành động giống như chó săn mồi, sẵn sàng tấn công những người phản đối lý thuyết gen vị kỷ; mặc dù không giải quyết được vấn đề toán học đã đề cập (vì không giải quyết được), nhưng họ vẫn tiếp tục sủa.

Đó chính là lý do tại sao Nassim Nicholas Taleb được mệnh danh là nhà tiên tri của các sự kiện, người mà bạn sẽ theo đuổi đến khi những loại ma túy trong tâm trí bạn biến mất.

Lời kết

Nhìn chung, tôi không bao giờ dám tự tin rằng mình đã hiểu hết cuốn Da thịt trong cuộc chơi của Nassim Nicholas Taleb. Sau khi đọc xong, tôi nhận ra rằng mình có thể chỉ hiểu được khoảng 40% nội dung. Điều này làm tôi nhận ra rằng cuốn sách này thực sự dành cho những người muốn khám phá nhiều lĩnh vực khác nhau, đặc biệt là về thị trường, kinh tế, kinh doanh, tâm lý khách hàng, và thậm chí cả lịch sử Hy Lạp và toán học. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cuốn sách này chỉ dành cho một nhóm độc giả nhất định. Tôi vẫn khuyên mọi người nên đọc thử ít nhất một trong những cuốn sách của Incerto để mở rộng kiến thức và khám phá những quan điểm mới mẻ nhưng vẫn có cơ sở khoa học và thực tiễn từ Nassim Nicholas Taleb.

Cuối cùng, Da thịt trong cuộc chơi thực sự là một tác phẩm táo bạo và thực tế mang lại sự kích thích và sự thú vị cho người đọc. Cuốn sách của Nassim Nicholas Taleb hứa hẹn sẽ là một hành trình sống động và đáng chú ý cho mọi người. Lời khuyên cuối cùng của tôi là hãy tự mình đọc và cảm nhận vì mỗi người có một cách hiểu khác nhau. Những gì tôi hiểu từ cuốn sách chỉ là một phần nhỏ, và tôi chắc chắn sẽ đọc lại cuốn sách này nhiều lần nữa.

Đánh giá chi tiết bởi Thuỷ Tiên | BCat - MyBook