Nasreddin Hodja: huyền thoại về người cưỡi lừa ở Thổ Nhĩ Kỳ

Thú vị là du khách khi đến các quốc gia như Hungary, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ thường bất ngờ trước sự hiện diện của những bức tượng miêu tả một người đàn ông cưỡi lừa, một điều thu hút đầy lý thú.

Nasreddin Hodja: huyền thoại về người cưỡi lừa ở Thổ Nhĩ Kỳ

Đó chính là Nasreddin Hodja, một nhân vật văn hóa, nghệ thuật nổi tiếng và có ảnh hưởng sâu rộng ở những quốc gia này.

Bạn có thể quen thuộc với chú Cuội, chị Hằng, Trạng Quỳnh hay Vova, nhưng có lẽ chưa từng nghe về Nasreddin Hodja.

Tại một số quốc gia ở Trung Đông, Trung Á và một phần của Châu Âu, Nasreddin Hodja là một nhân vật rất phổ biến trong văn hóa dân gian. Những câu chuyện về Nasreddin Hodja được kể lại khắp một khu vực địa lý rộng lớn, từ Hungary, Thổ Nhĩ Kỳ, Ấn Độ, Trung Quốc, Siberia và thậm chí cả Bắc Phi.

Những câu chuyện về Hodja thường mang tính hài hước nhưng cũng rất sâu sắc và đầy ý nghĩa giáo dục. Rất nhiều câu chuyện về Hodja đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn học dân gian của một số quốc gia.

Theo nhiều nguồn tài liệu, Nasreddin Hodja được cho là sinh vào năm 1208 tại làng Hortu, tỉnh Sivrihisar, ngày nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ. Sau đó, ông di chuyển đến Aksehir và rồi đến Konya, nơi ông qua đời vào năm 1284.

Tuy nhiên, theo một số nguồn tài liệu khác, Nasreddin Hodja là một nhân vật hư cấu được người dân địa phương tạo ra vào thế kỷ 13 tại vùng Anatolia.

Nasreddin Hodja được mô tả là một người rất thông minh, khôn ngoan nhưng đôi khi cũng khá 'ngốc nghếch'.

Trong hàng trăm câu chuyện về mình, Hodja luôn biết cách xử lý tình huống một cách tinh tế nhất, vô cùng nhanh trí và đầy khôn ngoan.

Ngày nay, câu chuyện về Hodja vẫn được kể lại ở nhiều vùng khác nhau, đặc biệt là ở các nước có đa số người theo đạo Hồi và đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Nhiều quốc gia và văn hóa khác nhau vẫn tiếp tục lưu truyền và tạo ra những nhân vật tương tự Hodja.

Câu chuyện về Nasreddin Hodja được biến thể ở mỗi quốc gia, dẫn đến việc xây dựng các bức tượng khác nhau. Hodja có thể đội mũ lớn ở một nơi, nhưng lại không đội mũ ở nơi khác. Ông có thể cưỡi lừa ở một nơi, nhưng lại cưỡi ngựa ở nơi khác, còn có nơi thì ông cưỡi lạc đà.

Số lượng câu chuyện về Nasreddin Hodja đã tăng lên đáng kể khi chúng được truyền miệng từ đời này sang đời khác, từ địa phương này sang địa phương khác, với nhiều biến thể phù hợp với văn hóa địa phương.

Dù có hàng trăm câu chuyện, không phải tất cả đều chính xác, nhưng chúng đều là một phần của văn hóa Hodja.

Hình ảnh con lừa thường được nhắc đến trong câu chuyện về Hodja.

Một ngày nọ, một người hàng xóm đến gặp Nasreddin và yêu cầu mượn con lừa của ông trong hai giờ để chở hàng lên thị trấn. Mặc dù ông không muốn cho mượn, nhưng sau một thời gian suy nghĩ, ông nói:

“Anh ơi, tôi rất muốn giúp đỡ, nhưng con lừa của tôi đã được mượn rồi.”

Khi đó, tiếng kêu của con lừa từ phía bên kia bức tường trong sân vang lên. Anh bạn lập tức nói:

“Nhưng tôi vẫn nghe thấy tiếng của nó phát ra từ đằng sau bức tường đó.”

“Anh tin con lừa hơn hay tôi?” – Nasreddin trả lời với sự phẫn nộ.

Tính hài hước và châm biếm thường hiện diện trong mỗi câu chuyện về Nasreddin Hodja. Dưới đây là một ví dụ khác:

Một lần, Nasreddin được mời tham gia một buổi diễn thuyết. Khi đến bục giảng, ông hỏi:

“Các quý vị có biết tôi sẽ nói về chủ đề gì ngay sau đây không?”

Sau khi nghe mọi người đều trả lời rằng “không biết”, Nasreddin nói: “Tôi không muốn trò chuyện với những người thậm chí không biết tôi sẽ nói gì!” và rời khỏi buổi hội thảo.

Khán giả cảm thấy rất bực bội và quyết định mời Nasreddin trở lại buổi diễn vào ngày hôm sau.

Lần này, Nasreddin lại đặt câu hỏi như trước và mọi người đồng loạt trả lời rằng “có biết”. Vì thế, Nasreddin nói: “Vâng, nếu các vị đã biết mọi thứ tôi muốn nói thì tôi sẽ không làm mất thời gian của mọi người nữa!”, rồi rời khỏi sân khấu.

Mọi người cảm thấy rất bối rồi nhưng vẫn không chịu thua và quyết định sẽ thử lại lần nữa trong buổi diễn tiếp theo.

Một lần nữa, Nasreddin lại đặt câu hỏi giống như hai lần trước:

“Các vị có biết tôi sẽ nói gì hôm nay không?”

Mọi người đã sẵn sàng và một nửa trong số họ trả lời “có biết”, trong khi nửa còn lại trả lời “không biết”.

Nasreddin bình tĩnh đáp: “Hãy để những người đã biết tôi sẽ nói gì kể cho những người khác nghe”, rồi quay về nhà!

Hàng triệu trẻ em đã trưởng thành cùng những câu chuyện về Nasreddin Hodja, nhân vật huyền thoại trí tuệ và hóm hỉnh.

Hiện nay, tại quê hương của ông ở Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều nơi khác trên châu Âu, có những bức tượng của Nasreddin Hodja.

Hầu hết những bức tượng này miêu tả Hodja đang cưỡi một con lừa quay lưng về phía trước.

Trong Sivrihisar cũng như ở Thổ Nhĩ Kỳ toàn quốc, Nasreddin Hodja được xem như một biểu tượng của văn hóa. Những câu chuyện và hình ảnh về Hodja đã sâu rộng vào mọi khía cạnh của tinh thần sống của người dân.

Theo bài viết của Minh Hải trên Tuổi Trẻ

***

Tham khảo: Cẩm nang du lịch trên Mytour