Nếu muỗi biến mất khỏi Trái Đất, điều gì sẽ xảy ra?

Phá hủy hoàn toàn muỗi có thể là biện pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn sự lan truyền của các bệnh do chúng truyền nhiễm?

Suốt lịch sử loài người, chiến tranh và xung đột đã cướp đi cuộc sống của hàng tỷ người, nhưng con số này còn nhỏ so với số người chết do muỗi gây ra. Theo tạp chí Nature, muỗi đã làm mất đi mạng sống của hàng triệu con người trong 50.000 năm qua. Ngày nay, hàng trăm nghìn người mất mạng mỗi năm do các bệnh do muỗi truyền như sốt rét.

Theo một nghiên cứu năm 2020, muỗi là vật trung gian truyền các loại vi rút nguy hiểm như sốt rét, Zika, vi rút Tây sông Nile và sốt xuất huyết. Muỗi Anopheles gambiae thường được coi là 'loài nguy hiểm nhất trên Trái đất'. Vậy, liệu chúng ta nên diệt muỗi hết không? Nếu chúng ta làm như vậy, hậu quả sẽ như thế nào?

Mặc dù một số loài muỗi nguy hiểm, không phải tất cả đều nguy hại. Một số muỗi chỉ ăn mật ong, nhựa cây và mật hoa. Trên thế giới có khoảng 3.500 loài muỗi, nhưng chỉ có khoảng 100 loài ăn máu người và truyền bệnh.

Ví dụ, muỗi Culiseta, mặc dù cắn người nhưng không gây bệnh, và muỗi Toxorhychites, hay còn gọi là muỗi voi, chỉ ăn đường và mật hoa, sống khắp nơi trên thế giới, thường ở trong rừng.

Thay vì diệt hết muỗi, cần phải nhắm vào những loài gây hại như Aedes aegypti, mang bệnh sốt vàng và Zika, đã lan rộng từ châu Phi vào thế kỷ 15-19 qua buôn bán nô lệ và từ châu Á qua thương mại trong thế kỷ 18-19, cũng như qua việc triển khai quân đội trong Thế chiến thứ hai.

Muỗi Anopheles và Culex cũng là những nguyên nhân gây bệnh nặng cho con người, bao gồm sốt rét, sốt xuất huyết, Tây sông Nile, sốt vàng da, Zika, chikungunya và bạch huyết. Bệnh chikungunya và bạch huyết, thường gọi là bệnh phù chân voi, gây viêm nhiễm hệ thống bạch huyết, đặc biệt ở chân, tay hoặc cơ quan sinh sản.

Nếu con người quyết định loại bỏ muỗi mang bệnh một cách có chọn lọc, có nhiều phương pháp lựa chọn, trong đó có phương pháp tiếp cận mục tiêu như thả muỗi nhiễm vi khuẩn Wolbachia nhân tạo, được cho là có thể kiểm soát bệnh sốt xuất huyết.

Theo các nhà nghiên cứu, muỗi Aedes aegypti nhiễm vi khuẩn Wolbachia sẽ làm giảm khả năng sinh sản của virus bên trong chúng. Vì vậy, muỗi nhiễm Wolbachia ít có khả năng truyền virus gây hại cho con người hơn. Một chiến lược khác là thả muỗi biến đổi gen vào tự nhiên. Khi chúng giao phối với muỗi có khả năng truyền virus, chúng sẽ không sinh sản, dẫn đến giảm số lượng muỗi.

Nhưng nếu chúng ta không nhắm vào muỗi gây hại, điều gì sẽ xảy ra? Tập trung vào một loài cụ thể có thể là giải pháp khả thi về chi phí, nhưng cần nhiều nghiên cứu hơn để xác định khả năng thực hiện, vì có nhiều loài muỗi lây nhiễm sốt rét ở nhiều khu vực khác nhau. Vì vậy, nếu chúng ta chọn 'chiến lược đại khai sát giới', liệu việc diệt hết muỗi có khả thi không? Hậu quả sẽ ra sao? Câu trả lời không dễ dàng.

Thực tế, chúng ta vẫn chưa biết tác động của việc loại bỏ tất cả muỗi đối với hệ sinh thái, và vì muỗi là nguồn thức ăn chính của nhiều loài động vật, việc loại bỏ chúng hoàn toàn có thể gây ra tác động sinh thái, ít nhất là trong ngắn hạn. Ví dụ, chuồn chuồn có thể ăn hàng trăm con muỗi mỗi ngày, và nếu muỗi biến mất, chúng có thể phải thay đổi thói quen ăn uống.

Mặc dù chưa có nghiên cứu hoàn chỉnh, nhưng nếu có thể tiêu diệt tất cả muỗi có khả năng truyền bệnh sốt rét và các bệnh khác, thậm chí là muỗi vô hại, thì có thể ngăn chặn hàng trăm nghìn cái chết mỗi năm và loại bỏ hoàn toàn bệnh sốt rét.

Tuy nhiên, hiện nay, ngoại trừ Nam Cực và Iceland, hầu hết các khu vực trên Trái đất đều phù hợp cho muỗi sinh sống và sinh sản. Nếu muỗi biến mất, có thể dẫn đến sự mất cân bằng sinh thái. Ngoài ra, muỗi có sức sống mạnh mẽ, vì vậy việc diệt chúng hoàn toàn gần như không thể.

Muỗi đóng vai trò quan trọng trong mạng thức ăn sinh thái và không gây nguy hiểm cho con người. Chúng là một phần quan trọng của hệ sinh thái Trái Đất. Nếu muốn sống trong một thế giới không có muỗi, Iceland có thể là lựa chọn tốt nhất, nhưng cần lưu ý rằng cũng có những sinh vật nguy hiểm khác như gấu Bắc Cực.