Ngày Lễ Tết Hạ Nguyên và Phong Tục Dân Gian

Rằm tháng Giêng là ngày Vua Nghiêu ban phước cho nhân sinh, còn được gọi là 'Thượng Nguyên Tứ Phước Thiên Quân Ðại Ðế Thắng Hội' hoặc 'Thượng Nguyên Thiên Quân Thánh Ðản'.

Rằm tháng Bảy là ngày Vua Thuấn xá tội cho các vong hồn, còn gọi là 'Trung Nguyên Xá Tội Ðịa Quan Ðại Ðế Thắng Hội' hoặc 'Trung Nguyên Ðịa Quan Thánh Ðản'.

Rằm tháng Mười là ngày Vua Hạ Vũ giải tai ách cho nhân sinh, còn gọi là 'Hạ Nguyên Giải Ách Thuỷ Quan Ðại Ðế Thắng Hội' hoặc 'Hạ Nguyên Thuỷ Quan Thánh Ðản', còn được biết đến với tên gọi 'Tết lúa mới'.

Theo phong tục dân gian, Tết Hạ Nguyên được tổ chức vào ngày mùng Một hoặc mùng Mười, cũng có thể là ngày Rằm tháng 10 Âm lịch hàng năm. Theo quan niệm dân gian, ngày này thiên thần Tam Thanh xuống thế giới để thăm viếng Ngọc Hoàng, đánh giá việc làm của mọi người. Do đó, mọi gia đình tổ chức lễ để mời thiên thần ban phước lành, tránh khỏi tai họa và cũng là dịp cúng cơm mới cho tổ tiên.

Vào dịp Tết Hạ Nguyên, mọi người thường mua quà và gạo nếp cùng với các sản phẩm đặc sản mùa Thu Đông để biếu tặng ông bà, cha mẹ và những người được tôn trọng, thể hiện lòng biết ơn và hiếu thuận.

Ca dao có câu:

Rằm tháng Giêng, ai có tiền thì quảy,

Rằm tháng Bảy, kẻ quảy người không,

Rằm tháng Mười, mỗi người một lời tạ ơn.

Lễ Hạ Nguyên tại chùa dù khiêm nhường về hình thức so với các lễ Phật khác như Đại lễ Phật đản, Đại lễ Vu Lan, nhưng về bản chất vẫn phản ánh sâu sắc tâm linh, khuyên nhủ Phật tử sống theo lẽ pháp, hành động theo tấm gương các vị tiền bối thánh thiện từ hàng ngàn năm trước. Điều quan trọng nhất là mỗi người phải ghi nhớ và gìn giữ truyền thống gia đình, biết tri ân và báo hiếu.

Tết Hạ Nguyên, hay còn gọi là “Lễ mừng lúa mới”, “Tết cơm mới” là một trong những lễ hội quan trọng nhất của người Việt ở vùng cao. Lễ mừng lúa mới với dân tộc cũng có ý nghĩa quan trọng như Tết của người Kinh.

Sau khi thu hoạch lúa vào tháng Tám, công việc trên ruộng bắt đầu trôi chảy, nhàn nhã. Lúa trĩu bông, rơm rạ đã được chất thành đống khô ráo. Mùa đông se lạnh nhưng có lúa mới, mọi người nhớ đến ơn nghĩa của trời đất, không bị lụt lội hủy hoại mùa màng, nên vào ngày rằm tháng Mười, họ mang những gì thu hoạch được cúng tổ tiên, ông bà, thần linh...

Rằm tháng Mười cũng là dịp để cúng tạ ơn, một trong bốn nghiêm trọng của Phật giáo mà đức Phật đã dạy. Sau khi cúng tạ ơn, gia đình sum họp quanh bếp lửa ấm áp của mùa đông, thưởng thức bữa cơm hòa mình trong tình thân ái.

Ngày nay, Tết Hạ Nguyên đã trở thành một lễ hội tâm linh quan trọng, đặc biệt là với Phật tử, là dịp hướng tâm, trân trọng hồng ân của chư Phật, sự che chở của tổ tiên. Nhưng quan trọng hơn hết, mỗi người cần ghi nhớ và duy trì truyền thống gia đình, biết tri ân và báo đáp ơn.