Nghiên cứu tâm lý nhân vật trữ tình trong bài thơ Vội Vàng của Xuân Diệu

Đề bài: Phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong bài thơ Vội Vàng của Xuân Diệu

Đào sâu vào tâm trạng nhân vật trữ tình trong bài thơ Vội Vàng của Xuân Diệu

Mẹo: Cách phân tích bài thơ, đoạn thơ để đạt điểm cao

I. Cấu trúc Phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong bài thơ Vội Vàng của Xuân Diệu

1. Giới thiệu

Giới thiệu về tác giả, tác phẩm và vấn đề cần phân tích: Tâm trạng nhân vật trữ tình trong bài thơ Vội vàng.

>> Xem thêm các cách Mở bài bài thơ Vội vàng ngắn gọn, hấp dẫn khác

2. Phần chính

a. 4 dòng thơ đầu 'Tôi muốn tắt nắng đi...đừng bay đi':
- Thi sĩ hiện thân với một tâm hồn khao khát níu giữ lạ thường của hai 'tôi' phân biệt, cùng hướng về một hướng, cùng mong muốn giữ lại vẻ đẹp của thiên nhiên, đó là sự tự chủ và sự đặc biệt của bản thân, xuất hiện lần đầu trong thơ Mới.
- Biện pháp điệp cấu trúc 'Tôi muốn...', thể hiện sự khao khát mãnh liệt của tác giả trong việc 'tắt nắng', 'buộc gió', ngăn chặn thời gian để giữ lại những điều tươi đẹp nhất của mùa xuân.

- Nhìn nhận về 'tôi' trữ tình của nhà thơ:
+ 'Tôi' mạnh mẽ, dũng cảm với tình yêu, nổi loạn và thách thức cả tạo hóa.
+ 'Tôi' giống như một đứa trẻ hồn nhiên, trong trắng và đầy nghị lực, khi đã muốn, đã thích điều gì thì chỉ muốn chiếm hữu cho riêng mình, một cách 'ích kỷ' vô tội và cảm động.

- Trong nhận thức về thời gian và sự ngắn ngủi của cuộc đời, khi người chết trở về với cát bụi, nhà thơ càng trân trọng cuộc sống ngắn ngủi của mình, yêu quý tuổi trẻ và hết lòng yêu mến mùa xuân.
=> Xuân Diệu cảm thấy hoảng sợ, lo lắng, sợ rằng những điều đẹp đẽ mà ông yêu thương, bao gồm ánh nắng và hương hoa - hai biểu tượng của mùa xuân, sẽ biến mất và tan biến một cách nhanh chóng. => Ông thể hiện mong muốn được 'tắt nắng', 'buộc gió' để kiểm soát vòng quay của tạo hóa.
=> Đây chỉ là một phương pháp, khi nhà thơ còn bối rối, chưa tìm ra giải pháp.

b. Bốn dòng thơ tiếp theo 'Của ong bướm...như một cặp môi gần':
- Niềm vui, hạnh phúc tột cùng khi nhà thơ phát hiện ra một thiên đường ngay bên cạnh, nơi mà ông thường sống.
- Điệp khúc 'này đây...' được lặp đi lặp lại năm lần, kết hợp với thủ pháp liệt kê, tạo ra một nhịp điệu thơ nhanh, sôi động, liên tục, như là một điệp khúc rộn ràng của một ca khúc xuân, thể hiện cảm xúc ngạc nhiên, kinh ngạc của nhà thơ trước cảnh sắc mùa xuân.
- Họa sĩ vẽ ra bức tranh xuân với những cảm xúc, rung động tột cùng:
+ Ong bướm say mê, âu yếm ngọt ngào trong vị ngọt của mật hoa, của tình yêu đang rộ chín mạ.
+ Cảnh hoa cỏ mùa xuân, một đỏ thắm, một xanh rì, tạo thành bức tranh hài hòa.
+ Cảnh 'lá với cành tơ phơ phất' uyển chuyển, mịn màng như mời gọi, làm cho người ta không khỏi khao khát, phấn khích.
+ 'khúc tình si' rộn ràng của cặp yến đang chìm đắm trong tình yêu.
=> Bức tranh xuân rực rỡ với màu sắc, hương vị.

- 'Và ánh sáng chớp của hàng mi', một chút tình cảm nhẹ nhàng và tinh tế, một cô gái trẻ đang tắm nắng xuân để tăng thêm vẻ xuân sắc của mình, làn mi nàng lấp lánh dưới ánh nắng sớm, làm rung động trái tim của nhà thơ. => Đứng trước vẻ đẹp tuyệt vời của thiên nhiên mùa xuân, Xuân Diệu càng ý thức rõ hơn về tuổi trẻ, tự hào về bản thân có thể ôm ấp và tận hưởng mùa xuân một cách trọn vẹn và hạnh phúc.
- Chân lý bừng lên trong trái tim của nhà thơ trẻ rằng 'mỗi buổi sáng thần Vui luôn gõ cửa', tức là mỗi ngày tỉnh dậy và tận hưởng cuộc sống là một niềm vui lớn lao, làm cho ông hài lòng, hài lòng.
- Sự biến đổi cảm xúc trong câu 'Tháng Giêng ngọt ngào như một cặp môi gần'.

c. Phần mười hai câu thơ tiếp theo: 'Tôi vui mừng...tiếc nuối một vùng trời':

- 'Tôi hạnh phúc nhưng vội vã một nửa/Tôi không đợi nắng hạ mới hoài xuân': Xuân Diệu lạc vào trạng thái hoang mang, lo lắng, 'vội vàng' nhớ mong mùa xuân, sợ mùa hạ tới, ngay khi vẫn đang ở tháng Giêng xuân sắc.
- Xuân Diệu nhận ra một quy luật tàn nhẫn của tạo hóa, của thời gian, rằng mùa xuân của thiên nhiên thì vĩnh viễn tuần hoàn, nhưng bản thân con người không thoát khỏi luật lệ của tạo hóa, sự tàn phá của thời gian.
- Xuân Diệu nhận ra rõ ràng rằng bản thân mình không thể thay đổi được quy luật 'sinh-lão-bệnh-tử' của con người, một ngày nào đó ông sẽ biến mất khỏi cuộc sống này, vì thế không thể không tiếc nuối 'cả vùng trời'.

d. Mười câu thơ cuối cùng 'Hãy đi nhanh...ăn sâu vào người':
- Đối diện với tương lai phức tạp và khắc nghiệt của tạo hóa, Xuân Diệu không giữ nỗi đau và tiếc nuối trong lòng lâu dài hay dễ bị đánh bại, ông đã nhanh chóng tìm ra một giải pháp hoàn hảo và hợp lý vô cùng.
- Xuân Diệu tỉnh táo và nhanh nhạy thực hiện giải pháp của mình với giọng thơ đầy hối thúc như lo lắng rằng sẽ không kịp nữa nếu chậm trễ.
- Thay vì chỉ tận hưởng một lần, nhà thơ đã dùng mọi sức mạnh, mọi khả năng để trải nghiệm tất cả các giác quan, mở rộng cánh cửa tâm hồn để tận hưởng mùa xuân nhiều lần hơn. Ông tin rằng sống phải sống trọn vẹn, những gì mình yêu thích ngay trước mắt không nên bỏ lỡ, ý thức mạnh mẽ đó được nhà thơ biểu đạt qua những động từ đầy sức mạnh như 'hít thở', 'say sưa', 'chìm', 'hôn nhiều', rất đầy cảm xúc.
- Ông muốn đắm chìm trong sự ngọt ngào của mùa xuân, tận hưởng mọi tinh túy của ánh sáng, để 'no nê thanh sắc của thời đẹp', thậm chí ông muốn thưởng thức mùa xuân tươi đẹp trước mắt đến mức có thể nuốt chửng vào bụng, để tận hưởng hết cả vẻ đẹp của mùa xuân.

3. Kết luận

Tổng kết và đánh giá:

>> Một số cách Kết bài bài thơ Vội vàng lựa chọn

II. Mẫu văn bản Phân tích tâm trạng nhân vật trữ tình trong bài thơ Vội Vàng của Xuân Diệu

Đánh giá về trào lưu thơ Mới Việt Nam giai đoạn từ 1932 đến 1941, nhà phê bình văn học Hoài Thanh đã có những nhận định sâu sắc và toàn diện về một loạt các tên tuổi nổi bật trong thời kỳ này. Ông nhấn mạnh rằng: 'Chưa bao giờ trước đây lại xuất hiện cùng lúc một tâm hồn thơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, kỳ dị như Chế Lan Viên, Hàn Mặc Tử, quê mùa như Nguyễn Bính, và tình cảm, rực rỡ, băn khoăn như Xuân Diệu'. Có lẽ chúng ta vẫn tự hỏi tại sao Hoài Thanh dành tới 3 từ mới đủ để tóm tắt tất cả các phẩm chất thơ của ông. Tuy nhiên, chỉ khi đọc thơ của Xuân Diệu, ta mới thấu hiểu rằng những 3 từ ấy chỉ là sự mập mờ và chật hẹp. Trước cuộc cách mạng thơ của Xuân Diệu, với sự tận tụy và nồng nàn nhất trong tình yêu, ông có thể được coi là một phong cách thơ Pháp giữa những người mê mải vì tình yêu. Thơ của ông như một khu vườn đầy hương sắc, là một bản giao hưởng đầy âm nhạc, tình yêu được thể hiện đa dạng từ sự trong sáng, nồng nàn, đến sự say mê điên cuồng. Vội vàng chính là bức tranh tiêu biểu nhất cho phong cách và tâm trạng thơ của Xuân Diệu vào thời điểm này. Trong đó, người thơ trải qua mọi cung bậc cảm xúc vì 'tình', mang lại những trải nghiệm cảm xúc mới mẻ, đặc biệt, đó là những cảm xúc rất 'mới', rất khác biệt, là sự cảm nhận của 'một nguồn sống độc đáo chưa từng thấy trước đây trong chốn cảnh vật yên bình này'.

Nêu một điều không thể phủ nhận:

Quay về bài thơ Vội Vàng, ngay từ khổ thơ đầu tiên, ta nhìn thấy tác giả hiện lên với một tâm hồn khát khao níu giữ đặc biệt, dường như tồn tại hai 'tôi' song song, cùng hướng về một phía, cùng mong muốn giữ lại vẻ đẹp của tự nhiên. Đó là sự ích kỷ và khác biệt, một phần của đó là tình yêu nam nữ. Do đó, Xuân Diệu được biết đến là ông vua của thơ tình, và 'tình' ở đây rất đa dạng.

'Tôi muốn tắt nắng đi
Cho màu đừng nhạt mất
Tôi muốn buộc gió lại
Cho hương đừng bay đi'

Cách tiếp cận 'Tôi muốn...' bộc lộ sự khát khao mãnh liệt của tác giả trong việc 'tắt nắng', 'buộc gió', ngăn cản sự trôi chảy của thời gian để giữ lại vẻ đẹp tươi mới nhất của mùa xuân, đó là ánh nắng ấm, là mùi hương của muôn hoa khoe sắc khắp nơi. Cái 'tôi' trữ tình của thi sĩ được tiết lộ thông qua những ham muốn kỳ quặc đó. Ban đầu có lẽ người ta nghĩ Xuân Diệu giống như một kẻ ngông cuồng, táo bạo vì tình, vì vậy mới có những suy nghĩ nông nổi và thách thức tạo hóa như vậy, nhưng suy nghĩ lại, ta thấy Xuân Diệu thật sự giống một đứa trẻ hồn nhiên, trong sáng và bướng bỉnh, một khi thích thì chỉ muốn sở hữu cho riêng mình, một cách 'ích kỷ' rất ngây thơ và đáng thông cảm. Xuân Diệu là nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới, và điều đó hoàn toàn có lý, khi các nhà thơ cùng thời vẫn còn phải tìm kiếm 'sự quên', 'sự thoát ly' ở những miền không phải là của trần gian, hoặc vẫn cảm thấy bế tắc trước sự thay đổi của thời gian. Xuân Diệu mang lại một triết lý nhân sinh mới: Vẻ đẹp nằm ngay trong thế giới hiện tại, ở gần ta hơn chúng ta nghĩ. Và khi thơ của ông đến, nó thực sự là một nguồn lửa muốn 'đốt cảnh bồng lai, khiến ai cũng phải trở về với thế giới hiện tại'. Trước ý thức về sự trôi chảy của thời gian và cuộc sống ngắn ngủi, người chết trở thành phần của cát bụi, không có sự tái sinh nào, thi sĩ càng trân trọng cuộc sống ngắn ngủi của mình, đặc biệt là mùa xuân. Thế nên trước cái nhìn về sự trôi chảy của thời gian, Xuân Diệu cảm thấy bối rối, lo lắng, sợ rằng những điều đẹp đẽ mà ông yêu quý như ánh nắng và hương hoa sẽ mất đi và tan biến. Do đó, ông bày tỏ sự khát khao 'tắt nắng', 'buộc gió' để giữ lại vẻ đẹp ấy. Tuy nhiên, điều này chỉ là một giải pháp tạm thời, khi tác giả vẫn đang tìm kiếm giải pháp.

Đến tám dòng thơ tiếp theo, Xuân Diệu tạm gác lại ham muốn mãnh liệt của mình để tan vào niềm vui thưởng thức vẻ đẹp của mùa xuân một cách hân hoan và say mê. Do đó, bức tranh về thiên nhiên, về tình yêu dưới bút của thi sĩ trở nên rất sâu đậm, nồng nàn và lôi cuốn.

'Ong bướm bay đây, tuần tháng mật Hoa nở kia, đồng nội xanh tươi Lá phơ phất, cành tơ đong đưa Yến về đây, khúc tình êm đềm Và ánh sáng nhấp nhô mi mắt Mỗi sáng mai, vui tươi gõ cửa Tháng Giêng ấm, như đôi môi gần'

Có thể thấy rõ từng dòng thơ của Xuân Diệu đều phản ánh sự hạnh phúc, niềm vui tột đỉnh khi tác giả khám phá ra thiên đường ngay trong tầm nhìn của mình, nơi mà ông thường xuyên sinh sống. Trước niềm vui đầy bất ngờ đó, Xuân Diệu không kiềm chế được sự phấn khích, sử dụng tất cả khả năng của mình để thưởng thức bữa tiệc mùa xuân đang diễn ra trước mắt. Lời ca 'này đây...' được lặp lại năm lần, kết hợp với cách sắp xếp từng điều liệt kê, tạo ra một nhịp điệu thơ nhanh, sôi động, liên tục, giống như một bản nhạc vui tươi của mùa xuân, thể hiện sự ngạc nhiên, kỳ lạ, và hạnh phúc của tác giả trước cảnh sắc mùa xuân. Với Xuân Diệu, người mê mùa xuân như ông, bất kỳ cảnh vật nào trong tầm nhìn cũng có thể làm đập mạnh trái tim, gợi cảm xúc mạnh mẽ: từ cảnh ong bướm ngất ngây, âu yếm trong mật ngọt đậm, đến cảnh hoa cỏ mùa xuân, sự phối hợp màu đỏ tươi và xanh tươi, tạo nên bức tranh hài hòa và đẹp đẽ như một cặp đôi hòa thuận như thời xưa; cũng như cảnh 'lá với cành tơ phơ phất' nhẹ nhàng, mờ mịt, mời gọi, khiến người ta mong chờ, vui mừng; cùng với khúc tình si ấm áp của cặp yến anh đang bên nhau trong tình yêu, tạo ra bức tranh xuân đầy màu sắc, hương vị. Với khung cảnh thiên nhiên tràn đầy sức sống, Xuân Diệu cũng không quên đưa vào chút ánh sáng nhẹ nhàng, phủ lên toàn bộ không gian, tạo ra một vẻ đẹp hài hòa, dễ chịu, khiến người ta mong muốn hòa mình vào đó. Không chỉ thế, 'Và ánh sáng nhấp nhô mi mắt', ta còn nhận ra chút tình tứ tinh tế, một cô gái trẻ đang tắm dưới nắng xuân để thêm phần tươi sáng cho bản thân, làn mi nàng lấp lánh dưới ánh sáng mặt trời, tạo ra vẻ đẹp thuần khiết khiến trái tim của thi sĩ không thể nào không nhảy múa. Đứng trước vẻ đẹp kỳ diệu của thiên nhiên mùa xuân, Xuân Diệu càng nhận ra tuổi trẻ, càng tự hào về khả năng của mình có thể tận hưởng mùa xuân một cách đầy đủ và hạnh phúc nhất. Bởi vậy, bây giờ, trong trái tim của người thi sĩ trẻ, có một sự thấu hiểu rằng 'mỗi buổi sớm thần Vui hằng gõ cửa', nghĩa là mỗi ngày thức dậy để thưởng thức cuộc sống là một niềm vui lớn, làm cho ông cảm thấy thỏa mãn, hạnh phúc. Sự chuyển đổi cảm xúc trong dòng thơ 'Tháng Giêng ấm như một đôi môi gần' là điểm nhấn ấn tượng mà Xuân Diệu mang lại cho độc giả. Tháng Giêng là tháng của mùa xuân, tháng đẹp nhất trong năm và Xuân Diệu như một thực khách tham lam, không chỉ muốn nhìn thấy, nếm thử chút mật ngọt, hít thử chút hương thơm, mà còn muốn nuốt nó vào trong bụng để giữ cho riêng mình. Có lúc người ta nói rằng Xuân Diệu là đứa trẻ dễ sợ, dễ bực tức, nhưng cũng rất dễ dỗ, chỉ cần một viên kẹo ngọt nho nhỏ thấm hơi xuân thì ông đã mỉm cười sung sướng. Thực sự, thế giới có biết bao điều tốt lành, người có bao ước mơ cao xa, nhưng chỉ mình Xuân Diệu mới có niềm đam mê đặc biệt với mùa xuân, xem nó là món quà tuyệt vời nhất của tạo hóa, phát hiện chân lý rằng cái đẹp luôn tồn tại bên cạnh chúng ta. Suy ngẫm đó thật giản đơn và rất đáng trân trọng.

Nói Xuân Diệu dễ lo lắng, dễ tức giận cũng không sai, vì sau khi vui vẻ, sung sướng bên bàn tiệc xuân, ngay lập tức ông đã quay sang lo sợ 'Tôi vui vẻ nhưng lại vội vàng một nửa/Tôi không chờ nắng hạ mới đến với xuân'. Đang say mê, lãng mạn, đang hòa mình trong niềm vui của mùa xuân, nhưng vẫn còn nỗi lo, sợ mùa hạ sắp tới, ngay cả khi vẫn đang trong tháng Giêng tươi sáng. Có thể người ta sẽ thấy Xuân Diệu kỳ lạ, chỉ lo xa, nhưng thực sự khi đọc những dòng thơ này, chúng ta mới hiểu rằng sự lo lắng của thi sĩ cũng có lý do của nó.

'Xuân về rồi, tức là xuân đã trôi qua, Xuân còn non, tức là xuân sẽ già đi, Khi xuân tới hết, tức là tôi cũng phai nhạt. Trái tim tôi rộng lớn, nhưng số lượng trên trời lại hẹp hòi, Không thể kéo dài tuổi trẻ của con người mãi mãi, Nói gì nữa về việc xuân vẫn lặp lại, Nếu nó đến một lần nữa, đó không có nghĩa là ta sẽ gặp lại. Trời đất còn đó, nhưng tôi không còn mãi mãi, Do đó, tôi cảm thấy tiếc nuối cả đất trời.'

Xuân Diệu đã nhận ra một quy luật tàn nhẫn của thời gian và tạo hóa: mùa xuân của thiên nhiên tuần hoàn mãi mãi, nhưng người nghệ sĩ không thể tránh khỏi sự tàn phá của thời gian. Mùa xuân luôn tươi đẹp, nhưng người thơ lại không thể sống mãi mãi để thưởng thức vẻ đẹp đó. Trong giữa mùa xuân, ông đã trải qua sự ngạc nhiên, niềm vui, sau đó là sự hoang mang và buồn bã, cuối cùng là sự tiếc nuối không tận. Xuân Diệu nhận ra rằng mình không thể thay đổi quy luật 'sinh-lão-bệnh-tử' của con người, và sẽ mất đi vào một ngày không xa. Do đó, ông cảm thấy tiếc nuối vô hạn. Từ đó, chúng ta nhận ra rằng Xuân Diệu không chỉ muốn thưởng thức mùa xuân, mà còn mong muốn tất cả những gì mà tạo hóa ban tặng, cùng với tình yêu và lòng trân trọng cuộc sống.

Trước cảnh tượng tàn nhẫn của tạo hóa, Xuân Diệu không ngồi đó để buồn bã và dễ bị khuất phục. Ông tìm ra một giải pháp hoàn hảo và hợp lý. Không giống như những suy nghĩ ban đầu, giải pháp của ông không ngớ ngẩn và không thực tế. 'Hãy đi thôi! Mùa chưa chuyển chiều, Tôi muốn ôm trọn Cuộc sống mới đang mở ra; Tôi muốn bay cùng mây và gió, Tôi muốn đắm chìm trong tình yêu cùng với những chiếc cánh bướm, Tôi muốn ngập tràn trong một nụ hôn, Trong những cánh đồng, cây cỏ xanh mướt, Để thưởng thức mùi thơm và ánh sáng, Để trải nghiệm sự tươi mới của thời gian; - Ôi mùa xuân hồng, tôi muốn chạm đến người!'

Xuân Diệu đã nhận ra sự khắc nghiệt của thời gian và tạo hóa. Mùa xuân tuần hoàn mãi mãi trong tự nhiên, nhưng con người không thể tránh khỏi sự tàn phá của thời gian. Mùa xuân luôn đẹp đẽ, nhưng người thơ không thể sống mãi mãi để trải nghiệm vẻ đẹp đó. Trong mùa xuân, ông đã trải qua sự ngạc nhiên, niềm vui, rồi sự hoang mang và buồn bã, cuối cùng là sự tiếc nuối vô hạn. Xuân Diệu nhận ra rằng ông không thể thay đổi được quy luật 'sinh-lão-bệnh-tử' của con người, và một ngày nào đó ông sẽ biến mất. Do đó, ông cảm thấy tiếc nuối vô cùng. Từ đó, chúng ta nhận ra rằng Xuân Diệu không chỉ muốn thưởng thức mùa xuân, mà còn mong muốn tất cả những gì mà tạo hóa ban tặng, cùng với tình yêu và lòng trân trọng cuộc sống.

Xuân Diệu luôn vội vã, hòa mình vào bữa tiệc xuân, buồn bã, rồi lại vội vã thức tỉnh để thực hiện giải pháp của mình. Nhận thức của ông về giá trị của mùa xuân ngày càng sâu sắc. Ông hiểu rằng mỗi mùa xuân trong đời đều quý báu và không được phép lãng phí. Thay vì chỉ tận hưởng, ông dùng sức mạnh của giác quan để thưởng thức mùa xuân nhiều hơn. Ông biết rằng sống sao cho trọn vẹn với những gì ta yêu thích trước mặt, làm cho mỗi khoảnh khắc đều đáng giá. Khát khao này cũng là niềm vui tột cùng mà không phải ai cũng hiểu được.

Vội vàng là minh chứng cho tấm lòng sâu nặng, tha thiết với mùa xuân của Xuân Diệu. Ông đến với đời bằng một tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống, khiến các thi nhân cảm thấy ngạc nhiên trước sự sôi nổi của ông. Thơ của Xuân Diệu luôn nồng nàn, rạo rực, một hồn thơ trẻ mãi không già, đầy tình cảm.

""""-HẾT""""--

Vội vàng là biểu hiện của tâm hồn sôi nổi, yêu đời và cuộc sống của Xuân Diệu. Ông khám phá vẻ đẹp của mùa xuân, sự khao khát nồng nàn của mình. Bài thơ của ông đầy cảm xúc, thể hiện tình yêu và sự trẻ trung mãi mãi.