Buzz
'Người đã đặt tên cho dòng sông này là ai?' (trước đây được gọi là 'Hương ơi, e phải mày chăng?') là một bài bút ký của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, viết tại Huế vào ngày 4 tháng 1 năm 1981, và xuất bản trong tập sách cùng tên vào năm 1986. Một phần của bài bút ký này đã được đưa vào chương trình giảng dạy trong hệ thống giáo dục Việt Nam, và được ca ngợi là một đoạn văn xuôi ngắn gọn, đầy chất thơ về sông Hương.
Bút ký này đã được đưa vào đề thi quốc gia năm 2019.
Giới thiệu
Đây là một bài bút ký nổi bật, thể hiện sự tinh tế, sâu sắc và đầy chất thơ của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Tác phẩm đã ca ngợi sông Hương như một biểu tượng tiêu biểu của thành phố Huế.
Trong cuốn Tuyển chọn & giới thiệu Ngữ văn..., có một đoạn phân tích, tóm tắt như sau:
Vẻ đẹp của dòng sông được miêu tả rất đa dạng. Có lúc dòng sông hiện lên êm đềm, thanh thoát như 'một thiếu nữ dịu dàng, quyến rũ'; có khi lại mạnh mẽ, hoang dã, ầm ĩ như 'bản hùng ca của rừng già'. Đôi lúc, nó thể hiện sự mềm mại và trí tuệ như 'người mẹ phù sa'; khi thì biến hóa với các sắc thái 'sớm xanh, trưa vàng, chiều tím'; hoặc có lúc vui tươi, lúc lại như một mặt hồ tĩnh lặng. Tất cả được thể hiện qua tình cảm sâu lắng với Huế, với sự phong phú về văn hóa và ngôn từ của tác giả.
Khi đọc những tác phẩm về Huế của Hoàng Phủ Ngọc Tường (bao gồm cả bài Ai đã đặt tên cho dòng sông?), nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên đã nhận xét:
Rõ ràng rằng Hoàng Phủ Ngọc Tường yêu Huế và hiểu rõ về Huế. Tuy nhiên, điều tôi muốn tìm hiểu là lý do sâu xa dẫn đến thành công xuất sắc của các tác phẩm này: phải chăng có sự hòa hợp, giao thoa giữa cảnh vật Huế, lịch sử Huế, văn hóa Huế với tâm hồn nhạy cảm, tinh tế của nhà văn. Sự hòa quyện này mới tạo ra những tác phẩm văn học tinh tế, không dễ gì có được lần thứ hai. Viết về sông Hương, viết về 'văn hóa vườn' ở Huế là phải như vậy. Đây là những tác phẩm được chọn lọc cẩn thận, với hình ảnh sáng tạo, cảm xúc phong phú và mới mẻ...
Theo quan điểm của Lê Uyển Văn,
- Sông Hương trong tác phẩm của Hoàng Phủ Ngọc Tường không chỉ phản ánh vẻ đẹp thiên nhiên mà còn mang trong mình hình ảnh của con người, từ những tài nữ đàn hát, người dân Châu Hóa chèo thuyền, đến những nhân vật anh hùng đã hy sinh, và các thi sĩ như Nguyễn Du, Bà Huyện Thanh Quan, Tố Hữu... những người đã viết nên những vần thơ trên dòng sông huyền bí này.
- Cũng như tình yêu của sông Hương dành cho Huế, tình cảm của Hoàng Phủ Ngọc Tường dành cho sông Hương là một hành trình của sự tôn thờ, khám phá và hoàn thiện bản thân.
Trích dẫn từ tác phẩm
- Rõ ràng, sông Hương đã gắn bó với nhiều thế kỷ vẻ vang, từ khi còn là một dòng sông biên giới xa xôi thời vua Hùng. Trong các tài liệu địa lý của Nguyễn Trãi, nó được gọi là Linh Giang, đã chiến đấu dũng cảm bảo vệ biên giới phía nam của Đại Việt qua các thế kỷ trung đại. Đến thế kỷ XVIII, sông Hương vinh dự phản chiếu bóng dáng Kinh thành Phú Xuân của Nguyễn Huệ; và tiếp tục chứng kiến những biến cố bi hùng của thế kỷ XIX, rồi bước vào thời đại Cách mạng tháng Tám với những chiến công vang dội.
- Sông Hương là vậy, một dòng sông của thời gian vang vọng, của lịch sử in dấu trên màu xanh của cỏ lá. Khi nghe tiếng gọi, nó biết cách biến mình thành một chiến công, rồi trở về với cuộc sống bình dị, như một thiếu nữ dịu dàng của đất nước. Thỉnh thoảng, tôi vẫn thấy trong những ngày nàng phơi áo, một sắc áo cưới xưa của Huế: áo lục điều với vải xanh tràm và một sắc đỏ bên trong, tạo nên màu tím mờ ảo, như sương khói trên sông Hương, ẩn hiện qua bóng người, giống như tấm voan huyền bí của thiên nhiên, che giấu vẻ mặt thực của dòng sông.
- Có một dòng thi ca về sông Hương, và tôi tin rằng dòng sông ấy không bao giờ lặp lại chính mình trong cảm hứng của các nghệ sĩ. Mỗi nhà thơ có một cách nhìn riêng: từ xanh biếc bình thường, sông bỗng chuyển mình thành màu trắng - xanh lá trong cái nhìn tinh tế của Tản Đà, từ mơ màng nó trở nên hùng vĩ như 'kiếm dựng trời xanh' trong phong thái của Cao Bá Quát; từ nỗi hoài niệm vạn cổ trong thơ Bà Huyện Thanh Quan, sông trở thành sức mạnh phục sinh trong thơ Tố Hữu. Và một lần nữa, sông Hương thực sự là Kiều rất Kiều, trong cái nhìn thắm thiết tình người của tác giả 'Từ ấy'.
- Có một nhà thơ từ Hà Nội đã đến đây, tóc bạc phơ, lặng lẽ ngắm dòng sông, ném một mẩu thuốc lá xuống chân cầu, hỏi trời đất một câu thật bâng khuâng: - Ai đã đặt tên cho dòng sông?
Chú giải
Tài liệu tham khảo
- Phan Trọng Luận (Tổng biên tập). Ngữ văn 12 (Tập I). Nhà xuất bản Giáo dục, 2008.
- Trần Thức biên soạn, Tuyển tập Hoàng Phủ Ngọc Tường (Tập II). Nhà xuất bản Trẻ, 2002.
