Buzz
IPhone đang thống trị cuộc sống của chúng ta. Nếu bạn đọc điều này trên một chiếc iPhone ở đâu đó, hãy nhìn xung quanh: Mytour xe bus, nhà hàng, các nơi công cộng. Hãy nhìn vào bất kỳ căn phòng nào có người, thậm chí cả những chiếc xe hơi đang đỗ đèn đỏ.
Ở mọi nơi, bất cứ lúc nào - hầu hết mọi người đều nhìn vào một màn hình nhỏ khoảng 5 inch. Chúng ta tập trung và đôi khi cười nhẹ.
Thứ màn hình cảm ứng mà Steve Jobs giới thiệu cách đây hơn 10 năm chính là chiếc điện thoại, máy tính, máy ảnh, TV, radio và mạng xã hội của bạn, tất cả trong một thiết bị cầm tay.
Cách đây hơn 700 năm, có một thứ khiến chúng ta điên cuồng hơn cả, đó là các loại gia vị: nhục đậu khấu, quế, hồi, đinh hương, hạt tiêu - những thứ không phải hàng ngày nhưng lại là món hàng được săn lùng nhất thế giới, thậm chí còn điên cuồng hơn khi có người xếp hàng đợi tới 11 ngày chỉ để mua iPhone 8.
Trong quyển sách Lịch sử giao thương, William Bernstein viết:
“Nếu quá khó để hiểu tầm quan trọng của các loại gia vị trong thời kỳ Trung cổ, hãy nghĩ về sự hấp dẫn màu mè của những thứ xa xỉ trong xã hội hiện nay: sô-cô-la Godiva đóng hộp, xe hơi BMW, giày Gucci. Rồi đến những điều huyền bí xung quanh nguồn gốc; có thể nói rằng tất cả những điều chúng ta biết về loại giày tuyệt vời này đều là từ phương Đông trước khi nó xuất hiện trên kệ hàng… Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu người tiêu dùng khám phá ra rằng những đôi giày này đến từ một nhà máy thông thường ở Florence?”
Chiếc iPhone dần trở thành một đối tượng tín ngưỡng trong tâm trí người tiêu dùng, giống như các loại gia vị: mọi người khao khát chúng hơn vì chúng hiếm, đắt đỏ và huyền bí. Sự hấp dẫn, tính tiện ích của iPhone, và sự quyến rũ của các gia vị trở nên yếu hơn khi so sánh với thông điệp mà mùi vị và hương thơm của chúng truyền tải: Người có chúng sẽ trở nên giàu có và vị thế.
Người dùng iPhone thường chỉ biết nó là sản phẩm của Apple, nhưng không ai biết rằng để tạo ra một chiếc iPhone hoạt động cần những kim loại quý hiếm như vàng, wolfram, titan.. Trong số các nguyên tố quý giá đó, có lẽ vàng là thứ đắt nhất; tuy nhiên giá trị của nó lại đến từ mạng sống của những con người đã bán cuộc sống của mình cho những khu mỏ quặng.
Nơi mà việc này diễn ra là ngọn núi Cerro Rico – ngọn núi giàu có, “rich mountain” như cách mà người dân địa phương đã gọi nó từ xa xưa – nằm bên trên thành phố Potosí, Bolivia. Ngọn núi này còn có biệt danh khác: “Ngọn núi nuốt chửng con người – The Mountain That Eats Men”.
Thay vì như vậy, các loại gia vị khiến người La Mã và cả châu Âu mê mệt không bắt nguồn từ một ngọn núi, mà là từ một quần đảo huyền bí thực sự được gọi là Quần Đảo Gia Vị. Đinh hương, chồi hoa chưa nở của loài cây Sizygium aromaticum vẫn chỉ trồng được tại đất núi lửa ở năm quần đảo nhỏ – Ternate, Tidore, Moti, Makian và Bacan – thuộc phía bắc quần đảo Molucca, phía Đông Indonesia. Nhục đậu khấu, một loại cây chỉ trồng trên chín hòn đảo nhỏ như một chấm – quần đảo Banda ở phía Nam Molucca.
Bản đồ trích từ cuốn sách Lịch sử giao thương: Thương mại định hình thế giới như thế nào.
Adam Smith, trong cuốn “Của cải của các dân tộc” đã nói rằng chỉ có con người mới được trời phú cho “khả năng buôn bán, thương lượng và trao đổi thứ này với thứ khác.” Một điều quan trọng khác, cũng như tài nguyên thiên nhiên, kĩ năng buôn bán được phân bổ không đồng đều ở những nơi mà con người hiện diện. Khi con người có khuynh hướng giao dịch quyền lực, chúng ta có hai lựa chọn: trao đổi – hoặc cướp những gì chúng ta muốn. Cuốn Lịch sử giao thương của Bernstein là một cuốn sách nói về lựa chọn đầu tiên một cách độc đáo.
Khu vực đồng bằng Lưỡng Hà đã may mắn được nơi ưu tú với đất màu mỡ do hai con sông Tigris và Euphrates mang lại. Những người Sumeria sống ở đây có đủ thực phẩm nhưng lại thiếu gỗ và đá để xây dựng, cũng như các kim loại như đồng để làm công cụ và vũ khí. Do đó, họ phải trao đổi lương thực để có đủ đá từ vùng đầu nguồn của sông, gỗ từ Lebanon và sắt từ Sinai, Cyprus.
Trong thời La Mã, các hạm đội được sử dụng để chuyển hàng từ Ai Cập như lúa gạo, rượu Hy Lạp, đồng và bạc từ Tây Ban Nha, và hàng trăm mặt hàng khác xung quanh Địa Trung Hải. Người Roma thậm chí còn đi xa xôi qua đại dương để mang vàng và bạc đến để đổi lấy những loại gia vị quý giá từ các vương quốc nhỏ thuộc Ấn Độ.Vùng đường tơ lụa Trung Quốc bắt đầu từ con đường tơ lụa, chạy qua trung tâm châu Á để tiếp cận các thị trường ở phương Tây và được đổi bằng vàng.
Mảnh đất cằn cỗi và ít mưa của Hy Lạp cổ đại đã khiến họ gặp khó khăn trong việc trồng lúa, tuy nhiên diện tích trồng nho và cây ôliu đã tăng rất nhiều. Để xuất khẩu rượu vang và dầu ôliu, Athens đã phát triển ngành công nghiệp gốm sứ để cung cấp các lọ chứa sản phẩm này để vận chuyển. Khi thương mại Hy Lạp, và các thuộc địa, phát triển sôi động trên khắp Địa Trung Hải và Biển Đen, họ đã phải xây dựng hải quân để ngăn chặn những cuộc xâm lăng. Để kiểm soát các “yết hầu” của vùng biển như Dardanelles và Bosporus, và thậm chí ở đất đai giàu có ngày nay là Ukraine, đế chế của người Athen dần dần được hình thành.
Khi phương Tây sụp đổ vào cuối thời cổ đại, thương mại đường dài cũng chịu sự ảnh hưởng. Người Ả Rập đã chiếm ưu thế trong các tuyến thương mại chính của Ấn Độ Dương sau khi Hồi giáo nổi lên. Sau khi Tây Âu hồi sinh kinh tế, thương mại lại được khôi phục với sự thịnh vượng của các cường quốc như Venice và Trung Đông. (Venice đổi nhận nô lệ từ Crimea và Caucasus để lấy gia vị và đường).
Lịch sử thương mại trải dài rộng lớn đến nỗi Bernstein có thể viết một cuốn sách dày cả núi về chủ đề này. Nhưng may mắn thay, ông không làm như vậy. Chỉ trong hơn 500 trang với ngôn ngữ dễ hiểu, cuốn sách Lịch sử thương mại: Thương mại xác định thế giới như thế nào sẽ giúp chúng ta hiểu được cách mà con người đã giao thương với nhau suốt hàng ngàn năm qua.
Lịch sử thương mại là một tác phẩm tuyệt vời dành cho những ai quan tâm đến thương mại và lịch sử. Như cái tên tiếng Anh của nó “A Splendid Exchange”, đây là một cuốn sách cực kỳ rực rỡ.
