1. Cơ chế hoạt động của thuốc ngừa thai cấp tốc là gì?

Thuốc ngừa thai cấp tốc thường chứa các hormone sinh dục, chủ yếu là progesterone, được sử dụng sau quan hệ tình dục không an toàn. Cơ chế hoạt động giống với thuốc ngừa thai hàng ngày, nhưng có tác động nhanh hơn do chứa hàm lượng hormone cao.

Khi sử dụng, hormone progesterone trong thuốc sẽ ức chế rụng trứng, ngăn chặn tinh trùng di chuyển. Nếu đã có tinh trùng gặp trứng, thuốc cũng ức chế làm dày nội mạc tử cung, ngăn chặn việc làm tổ của trứng đã thụ tinh.

Hiện có nhiều loại thuốc ngừa thai cấp tốc trên thị trường, phổ biến nhất là chứa levonorgestrel hoặc cả progesterone và estrogen.

Thuốc với levonorgestrel ức chế rụng trứng tạm thời, đảm bảo tránh thai hiệu quả. Thuốc có cả progesterone và estrogen thay đổi niêm mạc cổ tử cung, làm đặc dính để ngăn tinh trùng xâm nhập và giữ trứng không làm tổ. Nên sử dụng càng sớm sau quan hệ càng tốt, trong vòng 72 giờ là lựa chọn tối ưu.

2 loại thuốc này giúp phụ nữ tự tin hơn trong tình huống khẩn cấp, nhưng cũng cần sử dụng hạn chế và đúng cách.

2. Nên sử dụng hạn chế đối với thuốc tránh thai khẩn cấp

Chỉ sử dụng thuốc tránh thai khẩn cấp trong trường hợp sau:

• Nữ giới quan hệ tình dục không thực hiện bất kỳ biện pháp an toàn nào;
• Nữ giới quên sử dụng thuốc tránh thai hàng ngày từ 2 ngày và có quan hệ tình dục không an toàn;
• Nữ giới bị cưỡng bức;
• Bao cao su quá hạn sử dụng, bị rách, thủng...

3. Tác hại của thuốc ngừa thai khẩn cấp

Thuốc tránh thai cấp tốc có tác hại gì? Thuốc tránh thai khẩn cấp có thể gây ra tình trạng buồn nôn, nôn ói, đau bụng râm ran, chướng hơi... Đây là dấu hiệu thường gặp nhưng khiến nhiều chị em lo lắng. Tuy nhiên trong trường hợp nôn ói ngay sau khi uống thuốc, khi đó chị em cần sử dụng bổ sung thêm 1 liều thuốc khác để đảm bảo hiệu quả ngừa thai. Trường hợp nôn xảy ra sau 2 giờ uống thuốc thì người dùng không cần sử dụng thêm liều bổ sung. Để khắc phục hoặc cải thiện triệu chứng khó chịu này, chị em nên uống thuốc ngừa thai khẩn cấp ngay sau khi ăn.

Ngoài ra, tác hại của thuốc tránh thai khẩn cấp thường gặp khác như: Nhức đầu, chóng mặt, căng tức ngực, đau ngực... Tuy nhiên các triệu chứng này hầu hết là bình thường, sau khi thuốc hết tác dụng thì những khó chịu này cũng sẽ biến mất.

Khoảng 50% trường hợp sử dụng loại thuốc tránh thai này gặp phải tình trạng xuất huyết âm đạo không liên quan chu kỳ kinh nguyệt. Tác dụng phụ này xảy ra do thuốc chứa progestin hoặc estrogen, khi đưa vào cơ thể khiến nồng độ các hormone này tăng cao và gây chảy máu âm đạo. Thông thường sau chu kỳ kinh nguyệt tiếp theo hiện tượng này cũng sẽ không còn, do đó đa số chị em sử dụng và gặp phải tác hại của thuốc tránh thai khẩn cấp này không cần quá lo lắng. Tuy nhiên, hiện tượng xuất huyết âm đạo bất thường ở một số ít trường hợp uống thuốc tránh thai khẩn cấp có thể gây nhầm lẫn với biểu hiện của một số tình trạng bất thường như sẩy thai hoặc thai ngoài tử cung. Do đó, nếu có bất kỳ nghi ngờ nào thì chị em cần đi khám chuyên khoa ngay để được xử trí kịp thời.

Chu kỳ kinh nguyệt bình thường sẽ diễn ra đúng ngày hoặc có thể thay đổi sớm hoặc muộn hơn kỳ kinh cũ không quá 7 ngày. Trường hợp chị em bị trễ kinh quá lâu nên sử dụng một số biện pháp thử thai (như que thử, xét nghiệm máu...) vì vẫn có khả năng mang thai dù đã uống thuốc ngừa thai khẩn cấp. Một số khác sử dụng thuốc cấp tốc gặp phải tình trạng rong kinh, rối loạn kinh nguyệt, thay đổi tính chất khí hư, tâm trạng thất thường hoặc bị lãnh cảm... Các biểu hiện này mặc dù không phải là tác hại khi dùng thuốc tránh thai khẩn cấp nhưng nếu chúng vẫn kéo dài, không thuyên giảm sau vài ngày uống thuốc thì người dùng cần phải đi gặp bác sĩ để được chẩn đoán chính xác.

Ngoài những ảnh hưởng ngắn hạn đã đề cập, một số biến chứng của thuốc ngừa thai khẩn cấp có thể kéo dài nếu sử dụng quá mức hoặc cơ thể không chấp nhận, bao gồm: Tăng cân, rối loạn huyết áp, trầm cảm, rối loạn hô hấp... Một số ít phụ nữ sử dụng thuốc có thể gặp vấn đề u nang buồng trứng, nhưng tỷ lệ này không cao.

Thuốc tránh thai khẩn cấp được đánh giá là biện pháp ngừa thai an toàn, hiệu quả khi sử dụng đúng cách. Tuy nhiên, ngoài biến chứng của thuốc tránh thai khẩn cấp, trong quá trình sử dụng có thể gặp một số tác dụng phụ như:

• Chu kỳ kinh nguyệt thay đổi, chậm kinh, rối loạn chu kỳ, không kinh hoặc rong kinh;
• Ảnh hưởng đến tâm trạng, cảm xúc, căng thẳng, lo lắng, bứt rứt...

Những tác dụng phụ này thường xuất hiện khi sử dụng thuốc, nhưng không cần quá lo lắng vì chúng sẽ giảm đi sau 1 - 2 ngày.

Tuy nhiên, cần chú ý nếu sử dụng quá nhiều, sai cách hoặc dùng thuốc kém chất lượng có thể gây những hậu quả nguy hiểm. Một số trường hợp lạm dụng thuốc ngừa thai khẩn cấp, đặc biệt là ở những trường hợp có chống chỉ định, có thể dẫn đến bệnh lý như:

• Tắc ống dẫn trứng, teo niêm mạc tử cung, ức chế quá trình rụng trứng dẫn đến vô sinh;
• Một số trường hợp có biến chứng nghiêm trọng như ung thư cổ tử cung do sử dụng quá liều;
• Tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung do dùng quá liều;
• Ảnh hưởng đến chức năng tim mạch, gan, thận...;
• Giảm ham muốn tình dục, lãnh cảm, suy giảm hưng phấn trong quan hệ và ảnh hưởng đến mối quan hệ gia đình;
• Thuốc tránh thai khẩn cấp vẫn là loại thuốc nội tiết, có thể gây các vấn đề da như mụn trứng cá, nám, tàn nhang...

Để giảm thiểu biến chứng của thuốc tránh thai khẩn cấp, cần tuân thủ hướng dẫn và chỉ sử dụng khi cần thiết. Nếu gặp các triệu chứng bất thường, cần thăm bác sĩ ngay để giảm rủi ro đối với sức khỏe, đặc biệt là khả năng sinh sản.

4. Một số điều cần lưu ý khi sử dụng thuốc ngừa thai khẩn cấp

Mặc dù thuốc ngừa thai cấp tốc hiệu quả, nhưng vẫn có khả năng mang thai ngoài ý muốn. Cần sử dụng đúng thời gian và lắng nghe cơ thể, đặc biệt là quan sát chu kỳ kinh nguyệt. Biện pháp ngừa thai này không nên sử dụng thường xuyên do hiệu quả sẽ giảm đi theo số lần sử dụng.

Hàm lượng nội tiết tố trong thuốc cấp tốc cao gấp 4 lần so với thuốc ngừa thai hằng ngày, chỉ nên áp dụng cho phụ nữ hoàn toàn khỏe mạnh và tốt nhất không sử dụng quá 2 lần/tháng.

Thuốc tránh thai cấp tốc, mặc dù hiệu quả, nhưng vì biến chứng của nó không nhỏ, đặc biệt là ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, nên hạn chế, tránh lạm dụng và nên chọn các phương pháp an toàn khác như bao cao su, vòng tránh thai, thuốc tránh thai hằng ngày...

Khi sử dụng thuốc, cần đọc kỹ hướng dẫn, nắm rõ thành phần để tránh dị ứng và tuân thủ liều lượng và thời gian dùng.

Vì biến chứng của thuốc ngừa thai khẩn cấp có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt, khi dự định có thai và muốn bảo vệ sự phát triển của thai nhi, nên tuyệt đối không sử dụng loại thuốc này.

• Thuốc uống tránh thai chỉ chứa progestin cho bà mẹ đang cho con bú
• Que tránh thai thường được cấy vào vùng da nào?
• Thuốc Fyavolv: Công dụng, chỉ định và lưu ý khi dùng