Nguyên lý duy nhất

Thuyết duy nhất hay nhất nguyên luận cho rằng mọi hiện tượng trong thế giới đều xuất phát từ một nguyên lý, bản chất, hay năng lượng chung, tất cả đều có một nguồn gốc duy nhất.

Nguồn gốc này có thể là vật chất (thuyết duy vật) hoặc tinh thần (thuyết duy tâm - Hegel)

Thuyết duy tâm, trong Phật giáo (một số tông phái) cho rằng tâm là nguồn gốc của mọi hiện tượng, mọi sự vật đều xuất phát từ tâm. Chỉ có bậc giác ngộ mới hiểu được điều này, còn chúng sinh còn mê mờ thì không thể nhận thức được, nhà Phật gọi là Chân Lý, điều không thể lý giải. Ví dụ như, sóng biển dạt dào liên tục là do sự biến động nội tại của lòng biển, sự biến động này giống như Tâm, còn các lớp sóng là vạn pháp. Vạn pháp là những gì ý thức cảm nhận được như: tình cảm, suy nghĩ, lý trí, cảm xúc, vật chất, hình ảnh, hình thể, các giác quan, và đối tượng của giác quan là các trần...

Duy tâm luận

Thuyết duy tâm nhất nguyên (hay chủ nghĩa duy tâm khách quan) cho rằng tất cả đều được tạo ra bởi 'ý niệm tuyệt đối'. Khi 'ý niệm tuyệt đối' đạt đến một mức độ nhất định, nó sinh ra thế giới vật chất, và xã hội loài người chỉ là những 'biểu hiện khác' của 'ý niệm tuyệt đối'.

Duy vật nhất nguyên

Thuyết duy vật nhất nguyên do Mác (Karl Marx) và Ăngghen (Friedrich Engels) phát triển cho rằng toàn bộ thực tại khách quan (bao gồm cả xã hội loài người) về cơ bản là vật chất, trong khi ý thức chỉ là sản phẩm của sự phát triển và phản ánh của vật chất đang vận động.

Nhị nguyên luận

Thuyết nhất nguyên khác với thuyết nhị nguyên, thuyết này cho rằng có hai loại thực thể, và cũng khác với thuyết đa nguyên, thuyết cho rằng có nhiều loại thực thể.

Thuyết nhất nguyên xuất hiện trong Rig Véda của Kinh Vệ đà, nổi bật với đặc trưng là sự kết hợp giữa tính nhất nguyên và huyền bí trong tư tưởng Ấn Độ.

Thuyết nhất nguyên liên quan mật thiết đến thuyết phiếm thần, khái niệm Thượng đế hiện diện trong tất cả mọi vật (panentheism), và các lý thuyết về thuyết tuyệt đối (absolutism), đơn tử (monad), cũng như 'chất nền phổ quát' (Universal substrate).

• Nhất nguyên
• Chủ nghĩa tối giản
• Đa nguyên
• Nhị nguyên
• Thuyết độc thần

Liên kết bên ngoài

• Encyclopedia Công giáo - Nhất nguyên
• Từ điển trực tuyến Hindu - (cuộn xuống để tìm định nghĩa về nhất nguyên)