Nguyên nhân gây tình trạng táo bón ở trẻ sơ sinh và cách xử lý tại nhà

1. Làm thế nào để nhận biết trẻ sơ sinh bị táo bón?

Trẻ sơ sinh không thể nói hay biểu hiện cảm xúc, nên việc quan sát kỹ lưỡng của bậc phụ huynh là rất quan trọng. Nếu trẻ có những dấu hiệu sau đây, cần điều trị và đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu cần thiết.

• Trẻ đi đại tiện ít hơn so với bình thường: Trẻ sơ sinh dưới 6 tháng thường đi đại tiện 2 - 3 lần/ngày. Nếu trẻ uống sữa công thức thì tần suất này ít hơn. Nếu trẻ đi đại tiện ít hơn nhưng phân cứng gây đau, có thể trẻ đang gặp tình trạng táo bón.

• Trẻ khóc nhiều hơn: Táo bón khiến trẻ khó chịu, không muốn ăn, và do đó trẻ có thể khóc nhiều hơn vì sự chậm tiêu hóa thức ăn.

• Trẻ có bụng căng trướng, khó tiêu: Trẻ bị táo bón thường có bụng căng trướng và phân cứng. Dấu hiệu này cho thấy trẻ đang gặp khó khăn trong việc tiêu hóa thức ăn.

• Phân của trẻ cứng, vón cục: Phân của trẻ sơ sinh bình thường ít khi có dạng vón cục. Nếu phân trẻ có màu xám, đen, hoặc khô, khả năng cao là trẻ đang bị táo bón.

Trẻ sơ sinh gặp tình trạng táo bón sẽ thể hiện các biểu hiện khác nhau, cha mẹ cần chú ý để phát hiện kịp thời khi trẻ có dấu hiệu lạ.

 Khi bị táo bón, trẻ sơ sinh thường gặp khó khăn và cảm thấy đau rát khi đi đại tiện

2. Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng táo bón ở trẻ sơ sinh?

Đối với trẻ sơ sinh đang được nuôi bằng sữa mẹ, việc đi đại tiện 2 - 3 lần mỗi ngày là điều bình thường và trẻ chưa thể kiểm soát được điều này. Còn với trẻ sơ sinh được cho sữa công thức, việc đi đại tiện 1 lần/ngày là phù hợp. Nếu trẻ đi đại tiện ít hơn, chỉ một lần trong nhiều ngày nhưng phân vẫn mềm, trẻ đi không gặp khó khăn và đau đớn, thì không phải do táo bón. Đặc điểm chính để xác định trẻ có bị táo bón hay không chủ yếu dựa vào tính chất của phân của trẻ sơ sinh.

Nếu trẻ chỉ đi đại tiện 1 - 2 ngày mỗi lần và phân cứng, khó đi, có kích thước lớn khiến trẻ phải rặn mệt mỏi, thì có thể trẻ đang gặp vấn đề về táo bón.

Dưới đây là một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng táo bón ở trẻ sơ sinh:

2.1. Trẻ ít khi được bú sữa

Sữa là nguồn dinh dưỡng duy nhất đối với trẻ sơ sinh, nếu trẻ không được bú đủ sữa, trẻ không chỉ cảm thấy đói mà còn thiếu nước, gây ra táo bón. Nếu trẻ không thể hoặc không muốn bú đầy đủ, hãy cố gắng cho trẻ bú thêm để cung cấp đủ nước cho cơ thể.

2.2. Trẻ dùng sữa công thức

Dù sữa công thức có thành phần dinh dưỡng tương tự như sữa mẹ, nhưng vẫn có thể gây ra vấn đề về hệ tiêu hóa của trẻ. Do đó, trẻ có thể gặp phải rối loạn tiêu hóa như táo bón, đi vệ sinh ít lần với phân cứng hơn so với bình thường.

Trẻ uống sữa công thức có nguy cơ bị táo bón cao hơn so với việc bú sữa mẹ

2.3. Chế độ ăn uống của mẹ thiếu chất xơ

Chế độ dinh dưỡng của mẹ có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sữa nuôi con, đặc biệt là với trẻ sơ sinh khi sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng chính. Nếu chế độ ăn của mẹ thiếu chất xơ, không đủ rau xanh, giàu protein hoặc chứa nhiều loại thực phẩm khó tiêu hóa, cần điều chỉnh chế độ ăn uống để tăng cường dinh dưỡng cho cả mẹ và bé.

Mẹ cần chú ý đến chế độ ăn uống và giấc ngủ hợp lý, bổ sung đầy đủ dinh dưỡng, chất xơ, hạn chế thực phẩm khó tiêu hóa để đảm bảo sữa mẹ tốt và tránh gây táo bón cho trẻ.

2.4. Do bệnh lý

Tình trạng táo bón của trẻ có thể là do bệnh lý như: đại tràng phình to, suy giáp trạng, dị tật bẩm sinh ở đường tiêu hóa,...

3. Cách khắc phục tình trạng trẻ sơ sinh bị táo bón

Trẻ sơ sinh bị táo bón thường không nghiêm trọng, nhưng nếu bệnh kéo dài có thể trở thành mạn tính hoặc gây ra sự lo lắng khi đi vệ sinh. Hơn nữa, có thể gặp phải nhiều vấn đề sức khỏe khi cố rặn phân ra ngoài như: nứt hậu môn, sa trực tràng, phân có máu, sốt, sưng bụng,...

Do đó, cha mẹ nên thực hiện một số biện pháp sau để giúp trẻ sơ sinh vượt qua chứng táo bón sớm:

3.1. Hình thành thói quen đi vệ sinh lành mạnh

Một biện pháp nhỏ nhưng rất hiệu quả trong việc điều trị táo bón ở trẻ và giữ cho trẻ duy trì thói quen tốt cho tới khi lớn lên. Hãy tạo cho trẻ thói quen đi vệ sinh hàng ngày vào một thời điểm cố định, đặc biệt là sau bữa sáng.

Thói quen đi vệ sinh tốt giúp ngăn ngừa táo bón ở trẻ

Tuy nhiên để hình thành thói quen này, cha mẹ không nên ép buộc trẻ đi vệ sinh vào thời gian cố định nếu trẻ không muốn. Thay vào đó, hãy quan sát thói quen đi vệ sinh của trẻ, dựa vào thời gian sau khi trẻ ăn để xác định thời điểm thích hợp cho trẻ đi đại tiện. Đồng thời, dạy trẻ đi vệ sinh đúng giờ hàng ngày bằng cách sử dụng từ 'xi' sẽ giúp trẻ tránh khỏi tình trạng táo bón, đồng thời cũng tạo ra phản xạ đi vệ sinh mỗi khi nghe tiếng 'xi' của mẹ.

3.2. Massage bụng cho bé

Việc massage bụng cho bé hàng ngày, đặc biệt là sau khi ăn theo chiều kim đồng hồ, giúp hỗ trợ quá trình tiêu hóa của trẻ, kích thích nhu động ruột và làm cho việc đẩy phân ra ngoài trở nên dễ dàng hơn. Đối với trẻ sơ sinh bị táo bón, cha mẹ có thể áp dụng massage bụng như sau:

• Đặt ngón tay trỏ và ngón giữa gần rốn của trẻ, nhẹ nhàng ấn và xoay vòng theo chiều kim đồng hồ. Mở rộng vùng massage dần cho đến khi tay của mẹ gần hông phải của trẻ.

• Thực hiện động tác này hàng ngày sau khi trẻ ăn sẽ giúp cải thiện tình trạng táo bón hiệu quả.

 Massage bụng cho bé giúp hỗ trợ nhu động ruột, giảm táo bón

3.3. Khuyến khích trẻ vận động nhiều hơn

Những trẻ khỏe mạnh và cứng cáp hơn thường có thể tham gia hoạt động ngoài trời nhiều hơn. Việc vận động không chỉ tăng cường sức khỏe mà còn kích thích hoạt động của hệ tiêu hóa, giúp quá trình tiêu hóa diễn ra suôn sẻ hơn.

3.4. Uống đủ nước

Nước đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiêu hóa và cho sức khỏe tổng thể của trẻ. Hãy khuyến khích trẻ uống đủ nước, bú sữa đủ lượng và cũng có thể cho trẻ uống thêm nước ép trái cây.