Nguyên nhân và cách vượt qua trầm cảm sau sinh

Sau khi sinh, các bà mẹ thường phải đối mặt với áp lực từ sự biến đổi hormone, căng thẳng trong cuộc sống và khó khăn trong việc chăm sóc trẻ nhỏ. Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, những dấu hiệu này có thể dẫn đến trầm cảm sau sinh. Hãy cùng Mytour Blog khám phá nguyên nhân và cách nhận biết dấu hiệu để phòng ngừa hiệu quả qua bài viết dưới đây.

Trầm cảm sau sinh là gì?

Trầm cảm sau sinh là một rối loạn về cảm xúc, tâm lý và hành vi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người mẹ. Họ có thể cảm thấy buồn chán, lo âu thái quá, dễ nổi giận, gặp khó khăn trong giấc ngủ, mất cảm giác thèm ăn, hoặc thậm chí có suy nghĩ tiêu cực về bản thân và con cái.

Nguyên nhân gây trầm cảm sau sinh

Nắm bắt nguyên nhân là bước đầu tiên giúp chúng ta phòng ngừa và hỗ trợ kịp thời cho những trường hợp trầm cảm sau sinh. Một số nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này bao gồm:

Thay đổi hormone: Sau khi sinh, mức độ estrogen (hormone sinh sản) và progesterone (hormone do buồng trứng sản xuất) giảm đáng kể, dẫn đến rối loạn tâm lý. Sự biến động này có thể khiến các mẹ cảm thấy buồn bã, lo âu và dễ xúc động hơn bình thường.

Tiền sử sức khỏe tâm lý: Nếu mẹ đã từng trải qua các vấn đề về tâm lý như trầm cảm hoặc lo âu, nguy cơ mắc trầm cảm sau sinh có thể cao hơn.

Sức khỏe thể chất sau sinh: Quá trình sinh nở đòi hỏi rất nhiều sức lực và có thể để lại những đau đớn về thể chất. Cảm giác mệt mỏi kéo dài, kết hợp với việc chăm sóc em bé, có thể khiến mẹ cảm thấy áp lực và dễ tổn thương về cảm xúc.

Áp lực cuộc sống: Cuộc sống sau khi sinh không chỉ xoay quanh việc chăm sóc trẻ, mà còn phải đối mặt với nhiều áp lực khác như tài chính, công việc và mối quan hệ gia đình. Những căng thẳng này có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm.

Các yếu tố nguy cơ khác bao gồm:

• Tuổi còn trẻ khi mang thai.
• Gia đình có tiền sử mắc các bệnh tâm thần.
• Trải qua những biến cố lớn trong cuộc đời.
• Trẻ sơ sinh gặp phải vấn đề sức khỏe.
• Thiếu sự hỗ trợ từ người thân.
• Căng thẳng trong hôn nhân.
• Áp lực về hình thức bên ngoài.

Dấu hiệu nhận biết trầm cảm sau sinh

Trầm cảm sau sinh không phải lúc nào cũng rõ ràng, nhiều mẹ thường cố gắng che giấu cảm xúc thực sự hoặc chưa nhận ra mình đang bị trầm cảm, vì vậy người thân cần chú ý đến những dấu hiệu dưới đây:

• Tâm trạng thường xuyên thay đổi: Cảm giác buồn bã, chán nản, lo âu, và dễ cáu gắt hơn bình thường.
• Khóc nhiều, không thể kiểm soát cảm xúc, cảm thấy tuyệt vọng, đây có thể là dấu hiệu của trầm cảm.
• Ít nói chuyện, thu mình lại, giảm tham gia vào các hoạt động xã hội và giao tiếp với bạn bè, gia đình.
• Ăn uống không điều độ, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, cảm thấy kiệt sức, thiếu năng lượng và không còn hứng thú với những hoạt động trước đây.
• Suy nghĩ tiêu cực về bản thân, khả năng làm mẹ, hoặc thậm chí có ý định làm hại bản thân hoặc con cái.
• Mất kết nối với con, không thể yêu thương con, hoặc thậm chí cảm thấy xa lạ với con.

Các mức độ trầm cảm sau sinh

Sau sinh, mỗi bà mẹ sẽ trải qua những giai đoạn tâm lý khác nhau, điển hình như:

Baby blues

Khoảng 30-80% các mẹ (Nguồn: Bệnh viện Tâm Anh) trải qua giai đoạn “baby blues” sau khi sinh. Đây là trạng thái cảm xúc hỗn độn, dễ xúc động, lo âu, mệt mỏi, và khóc nhiều không rõ lý do. Thông thường, “baby blues” sẽ tự biến mất trong vài ngày đến hai tuần.

Hội chứng trầm cảm sau sinh

Trong trường hợp này, khoảng 10% các mẹ mắc phải sau sinh, với các triệu chứng như khóc nhiều, không kiểm soát được cảm xúc, khó khăn trong việc tập trung, mất tự tin, và chán ghét bản thân.

Cảm thấy tự ti về ngoại hình, khả năng làm mẹ, và nghĩ rằng mình là gánh nặng cho gia đình. Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, hội chứng trầm cảm sau sinh có thể dẫn đến những suy nghĩ tiêu cực, thậm chí có ý định tự làm hại bản thân. Đây là thời điểm cần sự can thiệp và hỗ trợ khẩn cấp.

Rối loạn tâm thần sau sinh

Rối loạn tâm thần sau sinh, mặc dù hiếm gặp, chỉ khoảng 0.1-0.2% (Nguồn: Bệnh viện Tâm Anh) các mẹ gặp phải, nhưng là một tình trạng nghiêm trọng cần được phát hiện và điều trị kịp thời. Đặc biệt chú ý đến các dấu hiệu như: hưng phấn quá mức, dễ bị kích thích, hoặc ngược lại, cảm thấy lo lắng, sợ hãi vô cớ, gặp ác mộng khi ngủ, hoặc tỉnh dậy giữa đêm với cảm giác sợ hãi.

Ngoài ra, một số mẹ có thể trải qua cảm giác hoang tưởng, ảo giác, nói chuyện không rõ ràng, hành động kỳ lạ, và tin vào những điều không có thật.

Trầm cảm ở người cha

Trầm cảm sau sinh không chỉ là vấn đề riêng của các mẹ. Các ông bố cũng có thể trải qua những cảm xúc khó khăn khi con ra đời, mặc dù tình trạng này thường ít phổ biến hơn. Đặc biệt, nếu người vợ mắc trầm cảm sau sinh, thì nguy cơ mắc bệnh ở người chồng cũng tăng cao.

Trầm cảm sau sinh có nguy hiểm không?

Câu trả lời là Có. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, trầm cảm sau sinh có thể kéo dài và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của mẹ cũng như sự phát triển của bé. Trong một số trường hợp, tình trạng này có thể dẫn đến những hậu quả đáng tiếc.

Đối với phụ nữ

Trầm cảm khiến mẹ cảm thấy kiệt sức, chán ăn, mất ngủ, khó tập trung và ảnh hưởng đến khả năng chăm sóc bản thân và con cái. Nếu không được điều trị, trầm cảm có thể kéo dài và trở nên nghiêm trọng hơn, thậm chí dẫn đến rối loạn tâm thần. Trong một số trường hợp, trầm cảm có thể dẫn đến những suy nghĩ và hành động tiêu cực, thậm chí tự tử.

Đối với trẻ em có mẹ mắc trầm cảm

Trầm cảm sau sinh không chỉ tác động đến người mẹ mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ như:

• Trẻ em có mẹ bị trầm cảm có thể chậm phát triển trong việc nói, đi lại, hoặc gặp khó khăn trong việc tiếp thu các kỹ năng mới so với các bạn cùng trang lứa.
• Trẻ thường nhút nhát, ít nói, khó kết bạn và giao tiếp với mọi người xung quanh.
• Dễ nổi cáu và kích động, như đập phá đồ đạc hay đánh bạn.
• Khó thích nghi và dễ bị căng thẳng khi có những thay đổi nhỏ trong môi trường hoặc lịch trình hàng ngày.

Đối với gia đình

Trầm cảm sau sinh cũng ảnh hưởng đến các thành viên khác trong gia đình. Người chồng có thể bị cuốn vào lo lắng, căng thẳng và cũng có nguy cơ mắc trầm cảm. Các thành viên khác có thể cảm thấy nặng nề bởi bầu không khí căng thẳng, áp lực chăm sóc và những mâu thuẫn không cần thiết.

Cách vượt qua trầm cảm sau sinh

Tuy nhiên, đừng quá lo ngại, với sự phát triển của y học và sự hỗ trợ cùng chăm sóc đúng cách, các mẹ hoàn toàn có thể vượt qua tình trạng này bằng những cách sau:

Tham vấn tâm lý

Trò chuyện với chuyên gia sẽ giúp mẹ nhận diện những suy nghĩ tiêu cực, hướng dẫn cách thay đổi chúng và tìm ra giải pháp phù hợp để đối mặt với khó khăn. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê đơn thuốc để giúp mẹ điều chỉnh cảm xúc và giảm bớt các triệu chứng khó chịu.

Điều trị bằng thuốc

Hãy chia sẻ chân thành với bác sĩ về tất cả các triệu chứng mà mẹ đang trải qua, kể cả những triệu chứng nhỏ nhất. Điều này giúp bác sĩ hiểu rõ tình trạng hiện tại và đề xuất phương pháp điều trị phù hợp. Sau đó, bác sĩ có thể kê đơn thuốc hỗ trợ. Phương pháp này yêu cầu mẹ phải kiên nhẫn và tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ. Nếu cảm thấy thuốc không hiệu quả hoặc gặp phải bất kỳ tác dụng phụ nào, hãy ngay lập tức thảo luận với bác sĩ để điều chỉnh liều lượng hoặc thay đổi loại thuốc.

Hỗ trợ từ người thân

Đôi khi, điều mà mẹ cần nhất chỉ là một người sẵn sàng lắng nghe và thấu hiểu. Là người thân trong gia đình, bạn nên cho người bệnh biết rằng bạn luôn ở bên cạnh, sẵn sàng chia sẻ và đồng cảm với họ.

Ngoài ra, hãy cùng nhau đảm nhận trách nhiệm chăm sóc em bé và chia sẻ công việc nhà. Đồng thời, hãy luôn động viên và khích lệ người bệnh để giúp họ vượt qua dễ dàng hơn.

Tinh thần của bản thân

Giải pháp cuối cùng đến từ tinh thần và niềm tin của bạn. Sự kiên nhẫn và lòng tin vào bản thân sẽ là động lực giúp bạn tiến xa hơn. Hãy lắng nghe cơ thể và tâm trí; nếu cảm thấy mệt, hãy cho phép mình nghỉ ngơi. Nếu cảm thấy buồn, hãy chấp nhận cảm xúc đó. Đừng cố gắng gồng mình hay che giấu cảm xúc thật.

Đảm bảo ăn uống đầy đủ chất, ngủ đủ giấc và tập thể dục nhẹ nhàng đều có thể giúp cải thiện tâm trạng và tăng cường sức khỏe tinh thần. Hãy bổ sung nhiều rau xanh và trái cây tươi vào chế độ ăn hàng ngày để cung cấp đủ vitamin và khoáng chất cho cơ thể.

Hãy dành thời gian cho những hoạt động mang lại niềm vui và thư giãn như đọc sách, nghe nhạc, hoặc vẽ tranh. Hiện tại, Mytour có bán nhiều sách về nuôi dạy trẻ như: Cẩm nang làm cha mẹ, Sách Dinh Dưỡng – Sức Khỏe Cho Bé, Sách Thai Giáo,… Mẹ có thể tranh thủ đọc khi rảnh rỗi!

Cách phòng tránh trầm cảm sau sinh

Bằng cách chuẩn bị và chăm sóc bản thân từ sớm, mẹ có thể giảm thiểu nguy cơ và phòng tránh trầm cảm sau sinh.

Khám sức khỏe tiền sản: Dành thời gian để gặp bác sĩ kiểm tra sức khỏe tổng quát, đặc biệt là sức khỏe tinh thần. Nếu bạn có tiền sử về các vấn đề tâm lý, hãy chia sẻ với bác sĩ để được tư vấn và theo dõi kỹ lưỡng trong suốt thai kỳ.

Theo dõi kỹ lưỡng những biến động về cảm xúc trong thai kỳ và cả sau khi sinh. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như buồn bã kéo dài, lo âu thái quá, hoặc mất hứng thú với mọi thứ, hãy nói chuyện với người thân hoặc bác sĩ để nhận được sự hỗ trợ kịp thời.

Xây dựng một lối sống lành mạnh với chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, giấc ngủ hợp lý, tập thể dục thường xuyên và dành thời gian thư giãn là rất cần thiết để duy trì sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần.

Đừng ngần ngại chia sẻ cảm xúc và tìm kiếm sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè, vì thời kỳ mang thai và sau sinh rất nhạy cảm. Sự đồng cảm và chia sẻ từ những người xung quanh sẽ giúp mẹ cảm thấy an ủi và mạnh mẽ hơn.

Cuối cùng, hãy luôn chăm sóc bản thân sau khi sinh bằng cách nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống lành mạnh và dành thời gian cho các hoạt động như tập gym hoặc yoga nhẹ để cải thiện vóc dáng.

Bằng cách hiểu rõ nguyên nhân gây trầm cảm sau sinh, nhận diện dấu hiệu và các biện pháp phòng ngừa, các mẹ hoàn toàn có thể vượt qua giai đoạn khó khăn này. Hãy nhớ rằng, với tình yêu thương, sự quan tâm và chăm sóc đúng cách, chúng ta có thể xây dựng một nền tảng gia đình hạnh phúc.

Xem thêm: