Buzz
Năm 1974, khi chiếc máy bay Airbus A300 đầu tiên được đưa vào hoạt động, ít ai tin rằng nó có thể thành công trong bối cảnh công nghiệp hàng không đang rất ảm đạm.
Cuốn sách 'Nhà nước khởi tạo' của tác giả Mariana Mazzucato mang đến nhiều câu chuyện thú vị về vai trò của nhà nước trong việc thúc đẩy sự phát triển.
Câu chuyện về thành công của Airbus A300
Ngày 23/5/1974, Hãng hàng không quốc gia Pháp Air France khai thác thương mại chiếc máy bay chở khách thân rộng hai động cơ đầu tiên với tên gọi lạ lùng Airbus A300.
Trong bối cảnh ảm đạm của công nghiệp hàng không dân dụng châu Âu, ít người tin rằng A300 có thể thành công. Tuy nhiên, chiếc máy bay này đã làm nên thành công thương mại lớn, mở đường cho chuỗi máy bay A3xx tiếp theo (A310, A320...) chinh phục các hãng hàng không toàn cầu, giúp Airbus trở thành nhà sản xuất máy bay dân dụng lớn nhất thế giới, vượt qua Boeing của Mỹ về giá trị đơn đặt hàng vào năm 2019.
Câu chuyện hồi sinh của hàng không dân dụng châu Âu bắt đầu từ giữa những năm 1960 khi các nhà sản xuất châu Âu chấp nhận hợp tác để cạnh tranh với các nhà sản xuất Mỹ.
Ngày 25/7/1967, Anh, Pháp và Tây Đức đồng ý cấp vốn cho liên doanh của Sud Aviation (Pháp), Deustche Airbus (Tây Đức) và Hawker Siddeley (Anh), để rồi từ đó Airbus Industrie được thành lập vào ngày 18 tháng 12 năm 1970.
Đây là một công cuộc đầy mạo hiểm và rủi ro, nhưng thành công của Airbus có lẽ là một trong những minh chứng rõ ràng nhất cho sự đúng đắn của lập luận rằng nhà nước có thể và cần phải đóng vai trò tích cực trong thúc đẩy phát triển kinh tế như một nhà đầu tư cho đổi mới sáng tạo.
Bất chấp lập luận kêu gọi nhà nước “buông tay triệt để” để khuyến khích sự sáng tạo, năng động của khu vực tư nhân, lịch sử quan hệ công – tư lại chứng minh điều ngược lại. Nhà nước không chỉ điều hòa các mối quan hệ xã hội, mà còn đóng vai trò quan trọng và tích cực trong phát triển kinh tế, như câu chuyện về huyền thoại Airbus đã minh chứng.
Và thực tế cho thấy điều này không phải là ngoại lệ. Bên cạnh tác động vô hình của thị trường, thành công kinh tế ở khắp nơi đều có sự hỗ trợ rõ ràng từ nhà nước. Ví dụ, câu chuyện “Quốc gia khởi nghiệp” của Israel liên quan đến sự hỗ trợ tích cực của chính phủ thông qua các tổ chức như Office of the Chief Scientist (OCS), cơ quan hỗ trợ cộng đồng khởi nghiệp Israel thông qua cấp vốn, kiểm soát rủi ro, rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường và tìm kiếm đối tác quốc tế. Tương tự, Mỹ, mặc dù luôn nhấn mạnh vào tự do và kêu gọi hạn chế can thiệp của chính phủ vào hoạt động của nền kinh tế, nhưng chính phủ luôn hỗ trợ tích cực cho khu vực tư nhân.
Quay lại quá khứ, những đơn hàng khổng lồ từ chính phủ và nguồn vốn nhà nước trong Thế chiến thứ hai đã giúp các doanh nghiệp Mỹ phục hồi hoàn toàn sau cuộc suy thoái và phát triển mạnh mẽ, biến Mỹ từ một cường quốc trở thành siêu cường.
Ngoài ra, phát triển kinh tế của Mỹ, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ cao, rất phụ thuộc vào những đầu tư lâu dài từ chính quyền nước này.
Những thành tựu quan trọng nhất, nhưng không thể kể hết, bao gồm công nghệ bán dẫn, internet, công nghệ không gian, vũ trụ, và vệ tinh viễn thông... Các tập đoàn công nghệ Mỹ như Apple, Facebook, Google đã trở thành những công ty toàn cầu thống trị thị trường, thu về lợi nhuận khổng lồ nhờ vào nền tảng công nghệ vượt trội này.
Ngoài vai trò là nhà đầu tư tiên phong tạo ra những đột phá mở đường cho sự phát triển, các chính quyền kiến tạo tích cực cũng bảo vệ cho nền kinh tế, sửa đổi những thái quá của lĩnh vực tư nhân.
Có lẽ hiếm quốc gia nào phải nhiều lần khắc phục hậu quả và điều chỉnh những bất cập do sự thiếu hài hòa của lĩnh vực tư nhân như Mỹ. Ví dụ, chính quyền Mỹ đã áp đặt đạo luật Glass-Steagall năm 1930 để kiểm soát hoạt động tài chính sau khủng hoảng thị trường chứng khoán năm 1929.
Gần đây hơn, vào những năm 1970, Cơ quan Quản lý Dược phẩm – Thực phẩm Mỹ (UDFDA) đã phải báo cáo trước Quốc hội về sự cần thiết phải thắt chặt quy định đánh giá an toàn dược phẩm do các hãng dược phẩm vì lợi nhuận mà lơ là các thử nghiệm an toàn, dẫn tới quy định bắt buộc về thực hành tốt phòng thí nghiệm (GLP)... Điều này chưa kể đến những hoạt động phòng vệ thương mại mạnh mẽ của chính phủ Mỹ để bảo vệ quyền lợi cho doanh nghiệp nước này.
Để minh họa thêm, chúng ta có thể nhìn vào sự phát triển kinh tế ấn tượng của Hàn Quốc, Trung Quốc ở châu Á, nơi sự can thiệp của nhà nước trong việc khởi đầu, thúc đẩy phát triển rõ ràng hơn. Và còn nhiều ví dụ khác.
Vai trò của Nhà nước mạnh mẽ: Cần thiết hay không?
Trong các nền kinh tế phát triển mạnh, chúng ta luôn thấy sự hiện diện rất rõ ràng của một nhà nước tích cực, tiên phong thay vì một nhà nước “trọng tài, đứng ngoài” một cách thụ động. Điều đó cho thấy một nhà nước mạnh là điều rất cần thiết cho một nền kinh tế mạnh.
Nhà nước mạnh không chỉ là đầu tàu mở đường, thúc đẩy, mà còn là người bảo vệ cho nền kinh tế. Đây chính là vai trò quan trọng mà hiện tại, hay trong tương lai gần, chưa có thực thể nào ngoài nhà nước đảm nhận được, vì thế đây cũng là vai trò nhà nước nhất thiết phải đảm nhận để hoàn thành nhiệm vụ của mình.
Theo Dịch giả Lê Đình Chi / Vietnamnet
