Buzz
Giá trị lưu giữ hàng trăm năm
Điều gì làm cho sách trở nên hấp dẫn và gợi lên sự tò mò của mọi người, ông?
Giống như việc sưu tầm đồ cổ, có người chơi vì vẻ đẹp, có người chơi vì giá trị, có người chơi để trao đổi và kết bạn hoặc vì mục đích cá nhân. Khi có thu nhập cao hơn, thời gian rảnh rỗi hơn, không phải lo lắng về vấn đề sinh kế, nhiều người đến với việc sưu tầm sách như một cách để rèn luyện tâm hồn. Cũng có người sưu tầm như một cách để lưu giữ tài sản cho thế hệ kế tiếp. Theo phong cách sống hiện đại, sở thích sưu tầm sách cũng có nhiều thay đổi. Giới trẻ hiện nay ưa chuộng sưu tầm các bản sách độc đáo: S50, S100, S500...
Vì mua những bản đặc biệt có lợi ích gì?
Các phiên bản đặc biệt thường đi kèm chữ ký và triện son của tác giả hoặc dịch giả. Bìa sách được thiết kế độc đáo thủ công, có thể mạ vàng, bọc vải, đánh số thứ tự riêng cho từng cuốn, tạo nên sự độc đáo và duy nhất cho bản đặc biệt. Gần đây, các nhà xuất bản mới tạo ra sách đặc biệt, trong khi trước đây, các ông bà thường in sách đặc biệt để bán cho người chơi sách. Ở thời điểm đó, sách đặc biệt được in trên giấy nhập khẩu từ Pháp hoặc châu Âu, có độ bền, in hoa văn nổi, có cuốn phủ nhũ, bìa có hoa văn, có phụ bản... Phụ bản thường là các bức tranh. Những bức tranh này thường được vẽ bởi các họa sĩ nổi tiếng như Tô Ngọc Vân, Lương Xuân Nhị, Trần Văn Cẩn... Họ đã khắc tranh trên gỗ, và in ra đúng số lượng phụ bản. Điều này khiến cho bản in 'Tập văn học Kiều Kỷ niệm Nguyễn Du' năm 1942 có giá lên đến 150 triệu đồng.
Câu hỏi mà người ta thường đặt ra cho người chơi sách là mua về đọc hay mua về ngắm?
Đó là một câu hỏi không đáng được đặt ra! Trước kia, một chiếc ghế dùng để ngồi, một cái chén để đựng vôi cho việc sử dụng trầu... bây giờ, chúng ta có thể chỉ dùng để trang trí, để cắm hoa... Sách cũng vậy. Có người chơi sách đọc rất nhiều. Có người chỉ sưu tầm, để trải nghiệm vẻ đẹp của sách cũ, của giấy cũ, của những giá trị thời gian đã lưu lại hàng trăm năm.
Làm thế nào để đánh giá một cuốn sách cũ có giá trị, quý giá?
Có nhiều yếu tố tạo nên giá trị của một cuốn sách cũ. Ví dụ: Năm xuất bản, loại giấy, bìa sách, phông chữ, tên tác giả, nhà xuất bản, phụ bản, minh họa, có chữ ký hay không, thể loại, nội dung... Chính việc xuất bản trong một năm cụ thể cũng tạo ra một giá trị đặc biệt. Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng là giá trị. Nó phụ thuộc vào giá trị văn học, giá trị nội dung, tác giả có nổi tiếng không... Ví dụ, cuốn Số Đỏ của Vũ Trọng Phụng, hiện tại ở Việt Nam chỉ có một bản được một người sưu tầm mua với giá hàng trăm triệu. Những cuốn của Nguyễn Tuân thường có giá từ vài chục đến trăm triệu. Những danh hiệu ngày xưa có thể lên đến 150 - 200 triệu đồng.
Có người trở nên giàu có nhờ sách cũ sao?
Tôi chưa từng nghe về trường hợp đó! Nhưng ở Việt Nam, có những tủ sách được bán với giá từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng. Có nhiều tủ sách được bán với giá dưới một tỷ đồng. Một người bạn người Việt kiều của tôi đã mua một tủ sách với giá 150.000 USD (hơn 3 tỷ đồng). Sự thật là tủ sách có giá 5 tỷ đồng không phải là tin đồn, vì tôi biết những người đó một cách rõ ràng.
Nghe có vẻ như số tiền từ 3 đến 5 tỷ đồng là rất nhiều, nhưng trong đó chứa đựng bao nhiêu kỷ niệm, đồ cổ, và thời gian để sưu tầm...
Chính xác. Vì vậy, khi mua một tủ sách, bạn đang mua cả một phần của tuổi thanh xuân, của đam mê, và thời gian mà người sưu tầm đã dành cho việc tìm kiếm. Đó chính là điều tạo nên giá trị của một tủ sách. Điều đó kèm theo giá trị cảm xúc là lý do mà người ta sẵn lòng chi ra một số tiền lớn để sở hữu, thậm chí bằng giá một căn hộ.
Chữ viết có quyền lực
Nhà của ông được cho là tràn ngập sách, hàng nghìn cuốn, trong đó có những bộ rất đáng giá?
Khi bạn đến thăm nhà tôi và nhìn thấy nhiều sách, bạn có thể tự tưởng tượng ra con số hàng nghìn, nhưng thực tế, tôi chưa từng đếm chúng và nghĩ rằng không ai đã ngồi đếm cả. Tôi được giới sưu tầm biết đến với bộ sưu tập về Tam Quốc. Tôi sở hữu khoảng 400 bộ Tam Quốc diễn nghĩa, trong đó có nhiều bản hiếm. Bản Tam Quốc in năm 1909 của tôi được giới sưu tầm coi là một trong những bộ sách có giá trị.
Vì sao ông đam mê sưu tầm về Tam Quốc diễn nghĩa?
Đơn giản là từ nhỏ, tôi đã đam mê đọc Tam Quốc nhưng không có cơ hội. Khi trưởng thành và có chút tiền bạc, tôi bắt đầu tìm kiếm. Tôi điên cuồng săn lùng để có đủ 13 tập xuất bản vào năm 1960. Sau đó, ý nghĩ nảy sinh làm sao không thu thập các bộ từ những năm khác, càng cũ càng thú vị. Rồi tiếp tục tìm kiếm những bản in cũ khác với dịch giả là Phan Kế Bính và may mắn tìm được bản in năm 1909. Đó thực sự là một cơ hội đặc biệt!
Vậy để có được một bộ sưu tập, có lẽ phải dành cả một đời và cần phải có chút may mắn, phải không?
Đúng vậy! Chút may mắn thật sự quan trọng trong việc sưu tầm sách. Đôi khi, mặc dù có cố gắng nhưng không có may mắn, không thể có được. Nhưng khi có may mắn, mọi thứ có thể đến tự nhiên. Ví dụ, bộ Tam Quốc diễn nghĩa năm 1909 của tôi chẳng hạn. Cách đây 15 năm, tôi lục lọi các nhà sách ở Sài Gòn mà không tìm ra. Khi tôi đang ở Vũng Tàu, một người bạn chỉ cho tôi biết về nó. Ngay lập tức, tôi chạy về Sài Gòn và mua ngay bộ sách, dù lúc đó giá 1,8 triệu đồng là khá cao.
Ở Việt Nam hiện nay, những cuốn sách cổ nào được đánh giá cao về giá trị quý hiếm?
Khi nói về giá trị quý hiếm, không thể không nhắc đến bản Số đỏ năm 1938 của Vũ Trọng Phụng. Trong suốt mấy chục năm, mọi người nghĩ rằng nó đã mất, đã mất dấu, nhưng gần đây lại xuất hiện. Đó là một cuốn sách cực kỳ hiếm. Nhưng còn có những cuốn sách quý hơn như Tập Gái quê năm 1936 của Hàn Mặc Tử. Mọi người chỉ nghe về nó qua truyền thuyết. Đến thời điểm này, chưa có ai công khai sở hữu, mặc dù tôi biết có người. Tôi đã chứng kiến một người mua bộ từ điển Taberd với giá 300 triệu đồng. Đó là một bộ từ điển tiếng Việt được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, xuất bản năm 1838 tại Serampore, Ấn Độ. Một trong những điều làm cho nó trở nên đắt đỏ là vì trong cuốn từ điển có phụ bản là An Nam Đại Quốc họa đồ, được sử dụng trong cuộc đấu tranh chống Trung Quốc về chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa.
Thú chơi sách có chọn lọc người không?
Có chứ! Ban đầu, nhiều người mua sách rất nhiều, nhưng sau một thời gian họ cảm thấy chán chường. Để thực sự thú vị khi chơi sách cũ, người ta cần có đam mê với sách, đam mê với những giá trị cổ điển và vẻ đẹp của sách. Thứ hai là phải có kiến thức, hiểu biết về sách. Nếu không, việc chơi sách sẽ rất hạn chế, không có sự phát triển trong việc sưu tập. Thứ ba cũng không kém phần quan trọng là tiền bạc. Ngày xưa, những câu chuyện về việc tìm thấy cuốn sách quý trên phố xá không còn xảy ra nữa. Ngày nay, để sưu tầm sách cổ, người ta cần có mối quan hệ, kết nối, và phải sẵn lòng bỏ ra nhiều tiền.
Chi phí cao, gian nhà chật... liệu việc thuyết phục gia đình chấp nhận có khó khăn không?
Vấn đề về không gian chật chội là nỗi đau của hầu hết những người chơi sách. Nhiều khi, người đi công tác xa nhà, còn người thân ở nhà không biết bán đi những cuốn sách cũ. Rất nhiều câu chuyện đau lòng như vậy diễn ra trong giới chơi sách. Đối với những người đam mê sách cũ, sách cổ mà không có sự ủng hộ từ gia đình thì việc tiếp tục sở hữu và sưu tầm sách sẽ trở nên khó khăn!
Sách cổ giá trị cao, nhưng lại dễ bị mối mọt, trong khi khí hậu ẩm ướt của Việt Nam có cần phải áp dụng công nghệ bảo quản đặc biệt không?
Tôi không áp dụng công nghệ đặc biệt nào cả. Chỉ tình cờ đọc được một mẹo ở đâu đó và thử nghiệm. Đó là việc mua hạt tiêu rang khô, sau đó cho vào bít tất mỏng hoặc vải xô, buộc lại, và đặt vào trong các tủ sách.
Những người yêu sách cũ thường nói rằng đó là một thú vui cũng gây “nghiện” không thua kém những sở thích khác?
Khi bạn nhìn vào một cuốn sách cũ đặc biệt, bạn có thể tưởng tượng rằng cuốn sách đó đã từng được chính tác giả hoặc nhiều tác giả (những nhà văn nổi tiếng) cầm trên tay, ký tặng, để lại thủ bút... Có những bản đặc biệt, mang giá trị vô hình không thể đo lường. Nó mang lại cho người sưu tầm cảm xúc, sự xúc động, ý nghĩa, sự thú vị... Nói chung, người mê sách có thể cảm nhận rõ ràng điều đó. Đó là lý do tại sao họ luôn tìm kiếm những cuốn sách cũ kỹ, thậm chí là rách rách, giấy còn thòi ra cả sợi rơm. Vì sau những điều đó là một câu chuyện, một thời đại, một số phận...
Cảm ơn tác giả rất nhiều!
Theo lĩnh vực Khoa học Sống
