Nhìn lại 'cơn sốt' thay thế ống hút nhựa: Dù thay đổi toàn bộ ống hút nhựa cũng chỉ giảm 0,025% lượng nhựa thải vào môi trường, trong khi chúng ta vẫn sử dụng hàng ngày chai, túi, cốc, thìa nhựa...

Christine Figgener là một nghiên cứu sinh tiến sĩ chuyên về rùa biển tại Đại học Texas A&M. Figgener nổi tiếng qua một đoạn video trên Youtube về những chú rùa bị vướng phải rác thải nhựa. Một sự trùng hợp xảy ra sau đó, khi phong trào chống lại rác thải nhựa và ống hút nhựa bùng nổ vào tháng 8/2015, chỉ một thời gian ngắn sau khi Figgener đăng tải video đó.

Cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp hiện đại, nhựa nói chung đã trở nên quá phổ biến với chúng ta. Theo TheAtlantic, mỗi năm có hơn 8 triệu tấn rác thải nhựa bị đổ xuống biển và trong suốt thời gian một đời người, lượng rác thải nhựa có thể nhiều hơn lượng cá trong đại dương.

Do những thông tin tiêu cực về tác hại của nhựa đối với môi trường, hoạt động tái chế nhựa đang được khuyến khích mạnh mẽ. Người ta cũng mong muốn chuyển từ sử dụng nhựa sang những vật liệu thân thiện hơn với môi trường, ví dụ như ống hút làm từ giấy, cỏ khô, mì ống hoặc kim loại.

Trên mạng xã hội, giới trẻ phản ứng mạnh mẽ về tác hại của ống hút nhựa (đặc biệt là chiến dịch hashtag Straw Shaming trên Twitter và Instagram). Hàng nghìn dự án khởi nghiệp với mục tiêu thay thế ống hút nhựa đã xuất hiện.

Một số thành phố lớn ở Hoa Kỳ như New York, Seattle và Washington D.C cũng đang chuẩn bị ban hành lệnh cấm ống hút nhựa. Một số công ty đã nhanh chóng nhảy vào xu hướng này và đầu tư đáng kể cho sản phẩm ống hút của họ. Ví dụ, công ty Tiffany & Company đã thiết kế một loại ống hút cong từ bạc và vàng, với giá dao động từ 250 đến 425 USD/cái.

Tuy nhiên, liệu có phương án thay thế nào cho ống hút nhựa có thể hoàn hảo không?

Ống hút kim loại hoặc giấy vẫn tiêu tốn nhiều năng lượng để sản xuất. Để tạo ra ống hút kim loại, người ta cần phải khai thác quặng và tiến hành quá trình luyện kim (cùng với việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch). Đối với ống hút giấy, việc phải chặt cây và sử dụng hóa chất tẩy trắng là không thể tránh khỏi trong quá trình sản xuất. Cũng không thể phủ nhận rằng dù sử dụng ống hút bằng bất kỳ vật liệu nào, chúng ta vẫn phải sử dụng chai, túi, cốc nắp cà phê và các loại thìa nhựa.

Nếu nhìn từ góc độ kinh tế, giá thành sản xuất ống hút nhựa vẫn rẻ hơn đáng kể so với các loại ống hút khác. Khi sản xuất ở quy mô hàng trăm nghìn chiếc, giá thành mỗi chiếc ống hút nhựa loại tốt chỉ khoảng một nửa cent tại Hoa Kỳ, tương đương 120 VNĐ, trong khi ống hút giấy loại tốt (có nhiều màu sắc và giấy dày) có giá khoảng 2,5 cent, cao gấp 5 lần giá ống hút nhựa.

Kể từ khi phong trào chống ống hút nhựa bắt đầu vào năm 2015, áp lực từ người tiêu dùng và các tổ chức bảo vệ môi trường đã khiến một số doanh nghiệp thay đổi, như Starbucks đã cam kết thay thế toàn bộ ống hút nhựa bằng nắp đậy không cần ống hút.

Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhỏ hơn vẫn chưa có động thái rõ ràng. Sự cân nhắc về giá cả giữa các loại ống hút và thói quen sử dụng của doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng là ba trở ngại chính.

Ví dụ tại thị trường Việt Nam, ống hút nhựa (loại phi 6) có giá chỉ 35 nghìn đồng/gói 500 gram (hơn 200 ống), trong khi ống hút giấy cùng kích thước có giá từ 30-75 nghìn đồng/gói 50 ống, ống hút kim loại có giá từ 11 nghìn đến hơn 20 nghìn đồng/ống.

Theo Freehold - một công ty chuyên cung cấp ống hút sinh học cho các khách sạn ở New York, việc duy trì các hợp đồng cung ứng ống hút cho các đối tác khá là khó khăn và thường phải dựa vào các mối quan hệ cá nhân.

Vấn đề về chi phí của ống hút sinh học vẫn là một thách thức lớn, thường cao gấp 5-7 lần so với ống hút nhựa. Do đó, Freehold phải thuyết phục các khách sạn thay đổi cách phục vụ để giảm tổng chi phí ống hút cho doanh nghiệp.

Thậm chí, việc thay thế toàn bộ ống hút nhựa cũng chỉ giảm được 0,025% lượng nhựa thải ra môi trường hàng năm

Ngoài giấy và kim loại, một số doanh nghiệp đã phát triển các loại ống hút đặc biệt như ống hút thịt, ống hút tre, ống hút cỏ khô, hoặc thậm chí là ống hút làm từ mì ống. Một số doanh nghiệp khác cung cấp các loại ống hút nhựa có thể tái sử dụng, như công ty FinalStraw ở Hoa Kỳ. Sản phẩm mới của họ có thể tái sử dụng nhiều lần và được xem như là một biện pháp cải thiện tình trạng ô nhiễm nhựa hiện nay.

Mặc dù có rất nhiều nỗ lực để thay thế ống hút nhựa, nhưng thậm chí khi toàn bộ ống hút nhựa được thay thế, chúng chỉ giúp giảm được 0,025% lượng nhựa thải của con người hàng năm.

Theo các chuyên gia, để giảm rác thải nhựa, không chỉ có người tiêu dùng phải có nỗ lực. Văn hóa tiêu dùng hiện đại đã tạo ra thói quen sử dụng các sản phẩm một lần một cách phổ biến. Ống hút nhựa và các sản phẩm nhựa khác chỉ là một phần của văn hóa tiêu dùng hiện nay.

Nếu không thay đổi cách sử dụng sản phẩm và giải quyết mối quan hệ giữa sản xuất kinh doanh với vấn đề môi trường, việc thay nhựa bằng các vật liệu khác sẽ chỉ dẫn đến tình trạng 'bình mới rượu cũ'.