Buzz
I. Tác giả
1. Hồ sơ cá nhân
- Trần Đình Hượu(1927 – 1995), quê gốc Thanh Chương, Nghệ An.
- Trong năm 1945, ông tham gia vào phong trào thanh niên cứu nước và Uỷ ban khởi nghiệp tại quê hương.
- Từ năm 1959 đến 1963, ông làm nghiên cứu sinh tại Đại học toàn cầu Lô-mô-nô-sôp.
- Từ năm 1963 đến 1993, ông làm giảng viên môn Ngôn ngữ văn tại Đại học toàn cầu Hà Nội.
- Năm 1994, ông giảng dạy tại Đại học Prô - văng - xơ ở Cộng hòa Pháp.
2. Sự nghiệp văn học
- Ông chuyên về nghiên cứu về lịch sử tư tưởng và văn học Việt Nam trong thời kỳ trung và cận đại.
- Các tác phẩm nổi bật: “Văn học Việt Nam giai đoạn chuyển thời 1900 – 1930” (1988), “Nho giáo và văn học Việt Nam thời kỳ trung và cận đại” (1995), “Từ truyền thống đến hiện đại” (1996), “Các bài giảng về tư tưởng theo trường phái Đống” (2001), …
3. Vị trí và ảnh hưởng
Ông đã được trao Giải thưởng Nhà nước về Khoa học và Công nghệ vào năm 2000.
II. Tác phẩm
1. Khám phá tổng quan
a. Nguồn gốc và hoàn cảnh xuất hiện
- Nguồn gốc: được trích từ phần II, bài tiểu luận “Tìm kiếm nét độc đáo của văn hóa dân tộc”, được in trong tập sách “Từ truyền thống đến hiện đại.
- Tiêu đề do người soạn thảo đặt ra.
b. Ý nghĩa chính
- Từ kiến thức sâu rộng về văn hóa dân tộc, tác giả đã phân tích chi tiết những ưu điểm và một số hạn chế của văn hóa truyền thống.
- Hiểu rõ bản chất của văn hóa dân tộc, chúng ta có thể tận dụng những điểm mạnh, khắc phục những hạn chế để tích hợp vào cộng đồng quốc tế trong thời đại hiện nay.
c. Sắp xếp nội dung
- Phần 1 (từ đầu đến “chắc chắn có liên quan gần gũi với nó”): Trình bày một số đánh giá về văn hóa của dân tộc
- Phần 2 (tiếp theo đến “để lại dấu vết khá rõ trong văn học”): Đặc điểm nổi bật của văn hóa Việt Nam
- Phần 3 (phần còn lại): Hành trình hình thành bản sắc văn hóa dân tộc
2. Chi tiết tìm hiểu
a. Đánh giá về nền văn hóa dân tộc
- Cách tiếp cận vấn đề ngắn gọn, khiêm nhường, khách quan và thông minh của tác giả
- Đưa ra nhận xét về một số khía cạnh của vấn đề được thảo luận
b. Tính chất của văn hóa Việt Nam
* Nhược điểm
- Văn hóa Việt Nam chưa có sự phát triển to lớn, chưa đạt vị thế quan trọng, chưa tỏa sáng và chưa có tầm ảnh hưởng đối với các nền văn hóa khác
- Nhược điểm trên các khía cạnh:
+ Thần thoại chưa được phong phú
+ Tôn giáo, triết học chưa phát triển, ít quan tâm đến nguyên lý giáo lí
+ Khoa học kỹ thuật chưa phát triển thành chuẩn mực
+ Âm nhạc, hội họa, kiến trúc chưa đạt đến tầm cao tuyệt vời
+ Thơ ca chưa có tác giả nào có uy tín lớn
* Ưu điểm
Điểm mạnh của văn hóa Việt Nam: thực tiễn, linh hoạt, hoà hợp, mạnh mẽ với vẻ đẹp dịu dàng, lịch thiệp, con người hiền lành, tình thân thiện
- Việt Nam có nhiều tôn giáo nhưng không xảy ra xung đột
- Con người sống lòng hiếu khách: tốt gỗ hơn tốt nước sơn, cái nết đánh chết cái đẹp,…
- Các công trình kiến trúc quy mô vừa và nhỏ, hài hòa với thiên nhiên
* Đặc điểm nổi bật của văn hóa Việt Nam
- Về tôn giáo: không cấp tín, cực đoan mà hoà hợp các tôn giáo khác nhau tạo ra sự hòa hợp, không tìm kiếm sự giải thoát tinh thần qua tôn giáo, coi trọng cuộc sống hiện thực hơn thế giới bên kia (Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo...)
- Nghệ thuật: sáng tạo những tác phẩm tinh tế nhưng không có quy mô lớn, không mang vẻ đẹp lộng lẫy, tráng lệ, phi thường như “múa rối nước”, “hát chầu văn”, “chèo”, “quan họ”,...
- Ứng xử: quý trọng tình bạn nhưng không chú trọng nhiều đến trí, dũng cảm, ưa chuộng sự khéo léo, không kỳ thị, cực đoan, ưa sự bình yên
- Sinh hoạt: thích sự cân đối, mong ước hòa thuận, an cư lạc nghiệp để sống no đủ, thanh bình, thoải mái, có nhiều con, nhiều cháu, không mong mục tiêu cao cả, bất thường,…
- Quan niệm về vẻ đẹp: vẻ đẹp vừa ý là xinh đẹp, là khéo léo, hướng đến vẻ đẹp dịu dàng, lịch sự, duyên dáng, có quy mô phù hợp
- Kiến trúc: mặc dù nhỏ bé nhưng điểm nhấn lại là sự hòa mình, tinh tế với thiên nhiên “Chùa một cột”, “Tháp Thiên Bảo”, “Hoàng thành Thăng Long”, ...
- Lối sống: không ưa sự phô trương, ưa sự kín đáo, quý trọng tình nghĩa…..
→ Văn hóa của người Việt Nam giàu tính nhân bản, luôn hướng đến sự tinh tế, hài hòa trên nhiều phương diện. Đó là bản sắc văn hóa Việt Nam
c. Con đường hình thành bản sắc văn hóa dân tộc
- Sự sáng tạo của chính dân tộc: “Con đường hình thành bản sắc dân tộc của văn hóa không chỉ phụ thuộc vào sự sáng tạo chân chính của dân tộc... là dân tộc Việt Nam có bản lĩnh”
- Khả năng thu hút, làm thấm nhuần những giá trị văn hóa từ bên ngoài
d. Ý nghĩa của nội dung
Bài học cho bản thân: mỗi người cần nhận biết vai trò, trách nhiệm của bản thân trong việc bảo tồn và phát triển truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc, cần có những hành động chín chắn, phù hợp…
e. Ý nghĩa của nghệ thuật
- Phong cách văn học, chính xác, rõ ràng
- Bố cục rõ ràng, mạch lạc
- Lập luận chặt chẽ, minh chứng đáng tin, logic sắc bén
