Nhờ sức mạnh của giọng hát, con voi cô độc nhất trên hành tinh đã tìm thấy tự do sau hàng thập kỷ sống trong xiềng xích.

Trong suốt nhiều năm, con voi cô đơn nhất Trái Đất đã làm vui lòng đám đông với áp lực từ sự cô đơn và sức ép lên da thịt từ những chiếc đinh gỉ gắn trên gậy của quản lý.

Khách thường xuyên reo hò đòi xem biểu diễn, con voi ngoan ngoãn nghe lời; cả lời động viên từ đám đông lẫn lời 'dạy bảo' sắc lẹm từ cái gậy nhọn trên tay quản lý - những người kiếm tiền từ mỗi lần Kaavan nâng vòi cao lên. Những khu nuôi con voi tội nghiệp trống trải, chỉ còn những tin đồn thoáng qua rằng hàng xóm của Kaavan đã trở thành món đặc sản trên bàn nhậu của những người giàu có. Kaavan, không biết là may mắn hay không may mắn hơn so với những loài động vật khác, vẫn miệt mài biểu diễn dưới sức ép từ mũi đinh nhọn lên da thịt mềm yếu.

Suốt nhiều năm, dường như mọi người quên đi nỗi khổ của con voi đơn côi. Vết thương trên cơ thể nó nhiễm trùng, dây xích buộc cổ chân giờ đây đã để lại dấu vết. Trí tuệ của Kaavan dần trở nên suy giảm, trong khi cơ thể lại trở nên béo phì theo năm tháng với những bữa ăn ngọt ngào.

Nhưng vào ngày Chủ nhật, 28/11/2020 theo giờ địa phương, Kaavan đã được trả tự do. Nó bắt đầu cuộc hành trình dài đến miền đất hứa, bắt đầu một cuộc sống mới tại một nơi xa lạ và quên đi nỗi buồn của tù ngục. Hành trình giải thoát của Kaavan đã được thắp lửa bởi những tình nguyện viên nhiệt huyết cùng nữ hoàng nhạc pop Cher, người được biết đến như là 'Nữ hoàng nhạc pop' của Mỹ.

Đây là câu chuyện của Kaavan: nó bắt đầu bằng những lời cầu nguyện, và kết thúc với bản nhạc êm dịu.

Kaavan không bao giờ bước chân vào Pakistan nếu không có bộ phim Bollywood, sự giao thoa giữa hai quốc gia và ước mơ của một cô bé. Zain Zia, con gái của nhà lãnh đạo Pakistan lúc đó, Tổng thống Muhammad Zia-ul-Haq, đắm đuối với loài voi sau khi xem bộ phim Haathi Mere Saathi - Voi là Bạn của tôi.

Cô bé Zain Zia van xin ơn trên cao. “Tôi nhìn lên trời và cầu xin, Allah Mian, xin ban cho tôi một người bạn voi,” bà Zain chia sẻ với đài BBC. Lời cầu nguyện của Zain được nghe thấy bởi tướng Haq, và không lâu sau đó, trong một buổi sáng, khi Zain chuẩn bị đi học, tướng Haq gọi cô bé lại, đeo bịt mắt cho Zain và dẫn bé vào vườn sau.

“Ông nói rằng ông có một điều bất ngờ dành cho tôi,” bà Zain nhớ lại. “Ông nắm lấy tay tôi đặt lên một con vật. Sau đó, ông mở bịt mắt cho tôi, và trước mắt tôi là một con voi bé nhỏ đang đứng. Nó thật đáng yêu. Tôi van xin cha rằng muốn giữ nó trong nhà, nhưng cha tôi nói rằng voi thuộc sở hữu của chính phủ và phải sống tại sở thú. Ông nói rằng tôi sẽ không thể chăm sóc chú voi được, đặc biệt là khi nó lớn lên. Vì vậy, tôi đã đồng ý.”

Con voi bé nhỏ đó chính là Kaavan. Theo lời Ravi Corea, một chuyên gia tái định cư voi người Mỹ, trước khi Zain và Kaavan gặp nhau, chú voi sống tại Trại Voi Mồ côi Pinnawala (PEO) ở Sri Lanka. Có tin đồn rằng chú voi một tuổi được tặng cho chính phủ Tướng Haq như là một phần của sự biểu đạt lòng biết ơn về việc hỗ trợ quân đội Sri Lanka trong thời kỳ khủng hoảng.

Không ai biết chính xác tại sao Kaavan đã đến Pakistan, và không ai cũng biết liệu Kaavan có thực sự mồ côi hay không. Chúng ta chỉ biết rằng vào năm 1985, Kaavan trở thành cư dân chính thức của sở thú tại Islamabad.

Khi Kaavan được đưa về, sở thú Marghuzar đã hoạt động được bảy năm và đang trong tay của những “băng đảng kinh doanh” địa phương. Nói một cách đơn giản, chính quyền không quan tâm đến hoạt động của sở thú cũng như tình hình của các sinh vật trong sở thú này.

Có nhiều bằng chứng cho thấy các loài động vật trong sở thú, chủ yếu là linh dương đen, bị bán bí mật và trở thành món ăn chính trong những bữa tiệc thịt nướng được tổ chức bởi những người có quyền lực ở địa phương. Khi một nhóm tình nguyện mang tên Những người bạn của Sở thú Islamabad (FIZ) tiến hành điều tra về Marghuzar, họ phát hiện rằng số lượng động vật trong sở thú thay đổi không đều. Khi họ làm sáng tỏ vấn đề này, các khu chuồng trước đây trống vắng bất ngờ trở nên đầy ắp sinh vật.

Tuy nhiên, đó không phải là điều duy nhất bị phát hiện.

“Sở thú này không có dịch vụ thú y, không có nguồn cung cấp thuốc cho động vật”, Mohammad bin Naveed, một thành viên của nhóm FIZ tình nguyện, cho biết. “Không có dịch vụ y tế chăm sóc cho các loài vật, không có chỗ để tiến hành phẫu thuật, và không có nơi cách ly cho các con vật bị bệnh”.

Và giữa sự lộn xộn tại sở thú Marghuzar, ngôi sao Kaavan vẫn tỏa sáng, vẫn là trung tâm của sự chú ý khi người dân đến thủ đô Islamabad.

Công việc hàng ngày của Kaavan là đứng bên hàng rào, giải trí cho đám đông vào những giờ đầu của sở thú. Kaavan đưa vòi lên cao, nhận tiền từ tay những người đến xem mỗi khi quản lý sở thú sử dụng gậy dài với đinh chọc vào cơ thể của voi.

Buổi tối, Kaavan tự do lang thang trong một chuồng rộng gần như nửa sân bóng đá và ngủ dưới một tấm lót bê tông lạnh giá. Khi các tình nguyện viên của FPI thăm sở thú Marghuzar và viết báo cáo, họ phát hiện rằng chuồng của Kaavan “có một cái hào khô với tường bê tông hẹp, nền đất cứng và không có yếu tố tự nhiên nào như cây cỏ, thân cây, đá, hoặc cấu trúc kiến trúc khác”.

Ít nhất Kaavan không phải cô đơn. Suốt nhiều năm, bạn đồng hành của Kaavan trong cuộc sống khó khăn ở sở thú là cô voi Saheli - có nghĩa là “bạn nữ” trong tiếng Urdu. Từ Bangladesh, Saheli đến Marghuzar vào đầu những năm 90.

Chúng ta không thể xem thường nhu cầu về tình bạn của động vật. Các chuyên gia cho rằng voi có trí tuệ phức tạp gần bằng con người. Tuổi thọ của voi ngoài tự nhiên là 60-70 năm, tương đương với những sinh vật thông minh nhất định trên Trái Đất. Thậm chí, voi cũng có cảm xúc giống con người và tạo ra mối quan hệ gia đình sâu sắc.

Saheli qua đời vào năm 2012. Quản lý sở thú thông báo rằng Saheli qua đời do suy tim do ảnh hưởng của nhiệt độ nóng nực, nhưng Mohammad bin Naveed, một tình nguyện viên, cho rằng Saheli mất do nhiễm khuẩn máu.

“Trước đây có những lúc những cái đinh từ gậy của quản lý đâm sâu vào da của con vật mà không được tiệt trùng. Cô voi bị tổn thương và qua đời do sốc nhiễm khuẩn huyết. Mọi người đều biết điều này, nhưng không ai chịu thừa nhận”, anh Naveed nói.

Sống trong môi trường nhàm chán trong một thời gian dài, Kaavan trở nên ngày càng hung hãn nhiều năm trước cái chết của Saheli. Từ năm 2000, Kaavan phải sống trong xiềng xích liên tục; cái chết của Saheli ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý của Kaavan. Quản lý cảnh báo rằng Kaavan trở nên quá hung dữ, không ai, thậm chí cả quản lý, dám lại gần con voi cô đơn.

Khi đội FPI tới sở thú vào năm 2016, họ chứng kiến con vật tội nghiệp đầy hung hăng với tâm trạng bị ảnh hưởng nặng nề bởi sự cô lập trong nhà tù. Kaavan “không di chuyển nhiều, không thể thấy sự khám phá của khu vực hoặc sự thoải mái, thường thấy các hành vi lặp lại (như gật đầu liên tục)”, Kaavan hoàn toàn vô tâm với con người, “chỉ có một số lúc van xin”.

Thân thể của Kaavan rơi vào tình trạng sa sút nghiêm trọng. FPI nhận định Kaavan bị “viêm màng kết ở mắt trái, có vài điểm ở chân sau mất màu do tổn thương từ xiềng xích, vài móng chân bị nứt và một số vùng da gần móng mọc quá dài”. Rõ ràng Kaavan không chỉ yếu đuối mà còn quá cân do tiêu thụ hàng ngày những bữa ăn chứa quá nhiều đường.

Không ai muốn mất đi ngôi sao của sở thú. Tuy nhiên, Kaavan cần sự can thiệp của một ngôi sao sáng hơn để tìm lại sự bình yên. 

Năm 2016, nghệ sĩ Cher được thông tin về Kaavan. Diễn viên, ca sĩ từng đoạt giải Oscar, cũng là đồng sáng lập của tổ chức từ thiện Free the Wild với mục tiêu bảo vệ tự nhiên hoang dã, đã thuê một đội luật sư để giúp giải cứu Kaavan khỏi sở thú.

Khi tòa án đưa ra quyết định cuối cùng vào tháng 5 năm 2020, nghệ sĩ Cher tỏ ra rất hạnh phúc, gọi đó là khoảnh khắc lớn nhất trong cuộc đời của cô. Vào nhiều tháng sau sau khi tòa án tuyên bố, Cher liên tục cập nhật tình hình trên trang Twitter cá nhân của mình, nơi có thể tương tác với 3,8 triệu người theo dõi.

Tuy nhiên, cuộc chiến để giành quyền tự do cho Kaavan và các loài vật khác tại Marghuzar vẫn chưa chấm dứt. Vấn đề vẫn đang bị đẩy đi đến lại giữa các bộ phận có liên quan, và cuối cùng đưa ra Tòa án Tối cao của Islamabad. 

Tháng Sáu, tòa án ra quyết định đóng cửa sở thú vĩnh viễn. Tuy nhiên, số phận của Kaavan vẫn mơ hồ trong bóng tối của tương lai. Vẫn có những người tự tin (đến mức kiêu ngạo) rằng họ có thể chăm sóc được Kaavan và từ chối việc cho chú voi rời Pakistan.

Nhưng như giáo sư Uzma Khan từ Quỹ Động vật Hoang dã Thế giới chỉ ra, sở thú nơi Kaavan đang sinh sống không phải là nơi duy nhất gặp vấn đề. Pakistan không có tiêu chuẩn chăm sóc và nuôi nhốt động vật, và trên toàn quốc, không có sở thú nào là thành viên của Hội liên hiệp Sở thú và Thủy cung Thế giới (WAZA).

Chính quyền địa phương một lần nữa mời các chuyên gia FPI đến để kiểm tra sức khỏe của Kaavan; lần này họ không chỉ đến để khám phá sức khỏe của chú voi, mà còn đưa ra một kế hoạch để giải thoát 'tù nhân' này khỏi tình cảnh khốn khó. FPI đã lên kế hoạch để chuyển Kaavan qua Châu Á đến Campuchia, nơi chú có thể sống cuối đời trong một khuôn viên được chính phủ bảo vệ.

Trở ngại lớn nhất mà đội cứu trợ phải đối mặt là chính Kaavan: con voi hơn 30 tuổi này nặng cả tấn thịt chứa đầy sự giận dữ. Cả hai vấn đề, sự nặng cân và bản tính hung dữ, đều làm cho việc đưa Kaavan ra khỏi đất nước trở nên khó khăn. 

Giáo sư Amir Khalil, trưởng đội FPI tới Pakistan, đã tìm ra một giải pháp không thể ngờ đến. Đội cứu trợ cần đảm bảo sự an toàn của họ trong quá trình làm việc với voi, nên họ đã phải đứng hàng giờ quanh chuồng của Kaavan. Giáo sư Khalil mô tả đây như là công việc nhàm chán đến tột cùng.

Mọi người trong đoàn cứu trợ đã được chứng kiến cảnh tượng đáng yêu đến rưng rức: Kaavan tự mình nhận thức thức ăn từ tay giáo sư Amir Khalil, và còn nắm lấy vòi của mình âu yếm mỗi khi giáo sư tắm cho chú. Trong tiếng nước rơi xối xả, giọng hát du dương của Amir Khalil mang lại sự bình yên cho tâm hồn của Kaavan.

Dần dần, Kaavan giảm bớt căng thẳng và nhẹ nhõm theo giáo sư Khalil và đồng đội vào chuồng - một chiếc chuồng đặc biệt được thiết kế cho chú voi, có khả năng chở được sinh vật 5 tấn rưỡi bay suốt 8 tiếng để đến Campuchia.

Sau 35 năm dài chông gai, với những sai lầm trong quản lý, nhân viên thiếu kinh nghiệm, và thiếu sự chăm sóc đối với động vật, cuối cùng Kaavan cũng được cất cánh.

Từ tháng Năm, nghệ sĩ Cher thông báo trên Twitter rằng cô sẽ đến Campuchia. Vào cuối tháng Mười một, Cher đã đến Pakistan trên đường đi và gặp Thủ tướng Imran Khan sau khi đáp xuống sân bay.

Cher sẽ sớm đến ngôi nhà mới của Kaavan, là Thánh địa Động vật hoang dã Kulen-Promtep rộng hơn 4.000km2. Kaavan sẽ sống giữa thiên nhiên hoang dã, trở thành hàng xóm của nhiều động vật cần được bảo tồn.

Vấn đề tâm lý và sự thích nghi với nơi mới sẽ còn làm phiền Kaavan trong thời gian tới. Tuy nhiên, theo giáo sư Khalil, không cần quá lo lắng, khi Kaavan cuối cùng có cơ hội làm một con voi thực sự và sống ở nơi mà chú có thể gọi là nhà.

Trí tưởng tượng dẫn chúng ta đến thánh địa rộng lớn, với hàng cây xanh không tuổi rì rào, nơi chú voi trung niên đung đưa vòi theo những giai điệu mà chú còn nhớ, là những bài hát cứu rỗi tâm hồn tự do sau hàng thập kỷ bị xiềng xích trói buộc.