Buzz
Trung Quốc xem việc sao chép như một phần của quá trình 'học tập'.
Linh kiện điện tử, điện thoại và nhiều sản phẩm khác đã có mặt từ lâu tại chợ Huaqiangbei ở Thâm Quyến, Trung Quốc. Đây từng là 'thước đo tốc độ phát triển' của đại lục nhờ nguồn linh kiện phong phú, nhưng điều thú vị là hầu hết các sản phẩm ở Huaqiangbei đều là hàng nhái.
Trước cả khi các sản phẩm chính thức ra mắt, bạn có thể dễ dàng tìm thấy iPhone giá rẻ và tai nghe Beats by Dre nhái. Các nhà buôn tin rằng hàng nhái không phải là điều gì quá xấu, và việc sao chép cũng là một cách để chia sẻ kiến thức.
'Việc làm nhái sản phẩm chỉ là một phần của quá trình học hỏi và cải thiện,' Jack Xie, Giám đốc Tiếp thị và Tư vấn IP tại công ty Sở hữu trí tuệ Borsam ở Thâm Quyến cho biết. Sau quá trình 'học hỏi' này, Trung Quốc cũng đã có những 'cải thiện' và sáng tạo riêng.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Thâm Quyến đã nỗ lực để cải thiện 'danh tiếng' không mấy tốt, và chính quyền thành phố đã quyết định bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, một trong những trung tâm thương mại nhiều tầng ở Huaqiangbei đã bị đóng cửa để phá dỡ vào năm 2019.
Quay ngược về năm 2009, khi Thâm Quyến tràn ngập các mẫu điện thoại giống hệt iPhone của Apple, và các tiểu thương đã đặt tên chúng là Hi-Phone. Tại đây, các thương hiệu di động lớn như Nokia, Motorola hay Samsung đều được sao chép một cách hoàn hảo.
'Năm năm trước, ở đây chưa có điện thoại nhái,' Xiong Ting, quản lý tại Triquint Semiconductor, một công ty chuyên cung cấp linh kiện điện thoại, cho biết. 'Lúc đó, bạn cần một nhà máy, nhiều lập trình viên và một mẫu thiết kế phần cứng. Nhưng giờ đây, chỉ với một công ty nhỏ và vài nhân viên, việc sản xuất điện thoại trở nên khả thi.'
Sự tiến bộ trong công nghệ đã cho phép hàng loạt công ty nhỏ ở Thâm Quyến, một số chỉ có khoảng 10 nhân viên, có thể sản xuất các loại điện thoại được gọi là shanzhai - thuật ngữ địa phương chỉ những chiếc điện thoại giá siêu rẻ trên thị trường chợ đen, chỉ khoảng 20 USD vào thời điểm đó.
Cùng với sự phát triển của các công ty nội địa, ngành công nghiệp hàng nhái đã chiếm một phần thị trường đáng kể từ tay các thương hiệu điện thoại nổi tiếng. Vào năm 2009, điện thoại shanzhai đã chiếm hơn 20% doanh số bán hàng ở Trung Quốc chỉ sau vài năm xuất hiện.
'Thị trường điện thoại shanzhai phát triển nhanh chóng và ấn tượng,' Wang Jiping, nhà nghiên cứu cao cấp tại IDC chuyên theo dõi xu hướng công nghệ, nhận xét. 'Họ sao chép thiết kế của tất cả các thương hiệu, miễn là điều đó làm hài lòng khách hàng. Họ luôn nhạy bén với nhu cầu thị trường.'
Tuy nhiên, sự gia tăng của những chiếc điện thoại nhái giá rẻ đã khiến nhiều thương hiệu di động hàng đầu lo lắng, gây sức ép buộc chính phủ Trung Quốc phải thực hiện các biện pháp ngăn chặn. Các hãng sản xuất điện thoại trong nước cũng gặp khó khăn vì mất thị phần vào tay các sản phẩm nhái - vốn có lợi thế lớn về chi phí sản xuất.
'Chúng tôi gặp thiệt hại nghiêm trọng từ shanzhai. Ví dụ, chúng tôi phải chịu 17% thuế VAT, trong khi họ không phải trả đồng nào', Chen Zhao, Giám đốc công ty điện thoại Konka, chia sẻ, đồng thời bày tỏ lo lắng về việc điện thoại nhái được quảng cáo rầm rộ và lăng xê nhiệt tình.
'Giá chỉ bằng ⅕ nhưng thiết kế giống hệt. Hãy mua điện thoại shanzhai để thể hiện tình yêu quê hương của bạn,' Chen Zhao nhớ lại một quảng cáo mà anh từng thấy.
Xem xét từ góc độ tích cực, nhiều chuyên gia cho rằng shanzhai là một hiện tượng xã hội, thể hiện nhu cầu sáng tạo theo cách của người Trung Quốc.
'Các công ty nhỏ thường rất sáng tạo,' nhận xét của giáo sư Yu Zhou từ Đại học Vassar (Mỹ). 'Nhìn vào cách họ xây dựng mạng lưới kinh doanh và phản ứng nhanh với xu hướng mới. Về mặt kỹ thuật, điện thoại của họ chẳng khác gì so với các thương hiệu lớn.'
Trung Quốc đã chứng kiến sự phát triển đáng kinh ngạc của các sản phẩm và dịch vụ 'Made in China' trong nhiều năm. Nhiều nhà sáng lập và giám đốc điều hành nổi tiếng vì đã mang phong cách 'nước ngoài' vào đại lục để tạo ra các sản phẩm 'cây nhà lá vườn' cho người tiêu dùng. Wang Xing, người sáng lập ứng dụng giao đồ ăn Meituan, là một ví dụ điển hình.
Người đàn ông này đã thành công với ba startup trong ba lĩnh vực khác nhau trước khi chúng trở nên phổ biến, chỉ nhờ việc sao chép mô hình của các công ty Mỹ. Trong cuộc phỏng vấn năm 2022 với tờ Caijing, Xing cho biết ông không hối tiếc gì, 'điều quan trọng là sao chép một cách thông minh'.
Dù cách tiếp cận của Xing có thể không được ủng hộ, nhưng sáng tạo không phải lúc nào cũng là yếu tố chính dẫn đến thành công. Biết cách và thời điểm sao chép mới là yếu tố quan trọng. Thực tế, ông đã nhiều lần chứng minh rằng mình có kỹ năng sao chép vượt trội hơn nhiều người khác trong ngành.
'Nếu bạn muốn coi thường tôi, thì cứ làm vậy. Tôi không quan tâm. Tuy nhiên, câu hỏi là tại sao phải coi thường tôi - người đã thành lập nhiều công ty khởi nghiệp thành công ở Trung Quốc và cung cấp cho khách hàng một trang web mua sắm chung thú vị hơn bất kỳ công ty nào khác?' Xing tự tin nói.
Nguồn: Tech in Asia, CNBC
