Những bước cần thực hiện khi bắt đầu đầu tư chứng khoán

Những điều quan trọng cần nhà đầu tư mới lưu ý khi vốn và kinh nghiệm còn ít

Con đường đến với thị trường chứng khoán cho lứa tuổi 20s rất đa dạng. Có người tự học hỏi từ người đi trước, cũng có người bị cuốn theo vì FOMO.

Dù là tự chủ động hay do FOMO, nhưng cạm bẫy với người mới tham gia thị trường chứng khoán là rất nhiều, đòi hỏi chuẩn bị kỹ lưỡng.

Vậy những cạm bẫy này là gì? Chuẩn bị như thế nào?

Cạm bẫy đầu tiên đến từ các chi phí liên quan. Phí giao dịch và spread là những yếu tố cần chú ý.

Cạm bẫy đầu tiên trong đầu tư chứng khoán là những khoản phí và thuế, đặc biệt là các khoản phí ẩn.

Phí công khai là khoản phí mà nhà đầu tư phải trả cho công ty chứng khoán mỗi khi mua và bán cổ phiếu.

Ví dụ, với mức phí 0,15%, nhà đầu tư với vốn ban đầu 100 triệu đồng và giao dịch 4 lần/tháng, tổng phí có thể lên đến 7,2% vốn.

Do đó, lợi nhuận cần phải cao hơn nhiều để bù lại các khoản phí và thuế, đặc biệt khi sử dụng đòn bẩy.

Spread, tức chênh lệch giá mua và giá bán, cũng là một chi phí ẩn đáng chú ý.

Ví dụ, nếu giá bid là 100 ngàn đồng và giá ask là 99 ngàn 500 đồng, thì spread là 1%; nếu giá bid là 100 ngàn 100 đồng và giá ask là 99 ngàn 900 đồng, thì spread là 0,2%.

Kích thước của spread không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận cuối cùng của nhà đầu tư mà còn là chỉ số của tính thanh khoản của cổ phiếu. Số liệu càng cao thì tính thanh khoản càng thấp.

Cạm bẫy từ việc sử dụng “đòn bẩy”

Cạm bẫy thứ hai là sử dụng đòn bẩy (leverage) khi đầu tư mà chưa có đủ kinh nghiệm.

Nhiều nhà đầu tư may mắn thắng lớn ở giai đoạn đầu tiên khi tham gia thị trường, tưởng như như truyền thuyết về may mắn của người mới.

Ban đầu, họ chỉ cần bỏ một ít vốn để thử nghiệm, nhưng sau khi thắng lớn, họ trở nên quá tự tin và chủ quan.

Tuy nhiên, việc sử dụng margin cũng có thể làm tăng nguy cơ lỗ. Ví dụ, nếu sử dụng margin x2 và lỗ 10%, thì thực tế lỗ có thể lên đến 20% do phải trả lãi vay.

Rủi ro xuất phát từ việc sử dụng margin khiến vốn đầu tư tăng lên đáng kể. Thường thì nhà đầu tư sẽ bắt đầu với một số tiền nhỏ, như 10 triệu đồng chẳng hạn, và khi thu được lợi nhuận 10% trong vài ngày, họ cảm thấy hạnh phúc.

Tuy nhiên, khi đầu tư 100 triệu đồng, sử dụng margin x2, thậm chí khi thị trường chỉ điều chỉnh 5%, tổn thất có thể lên đến 10 triệu đồng, đủ để xoá sạch lợi nhuận trước đó. Nếu so với vốn ban đầu, thì bây giờ họ đã mất 100% vốn đầu tư.

Rơi vào cạm bẫy vì không kịp thời “cắt lỗ”

Cạm bẫy thứ ba là không kịp thời “cắt lỗ”. Trong lĩnh vực tài chính, khi tính tỷ suất lợi/lỗ của các khoản đầu tư liên tục, ta phải sử dụng cách tính trung bình nhân (geometric).

Ví dụ, nếu lỗ 50%, sau đó lời 50%, vẫn là lỗ 25% chứ không phải lời. Giả sử có 100 triệu đồng đầu tư, lỗ trước khi thu lợi nhuận thì số vốn sẽ là 100 triệu x 0.5 x 1.5= 75 triệu đồng.

Các bạn có thể dễ dàng tìm thấy trên Internet bảng tính cần bao nhiêu lời để bù lỗ. Ví dụ, nếu lỗ 10%, cần lời 11.11%, nếu lỗ 20%, cần lời 25%, nếu lỗ 50%, cần lời 100% mới có thể bù lại được.

Rơi vào cạm bẫy vì quá “phiêu lưu”

Cạm bẫy thứ tư là quá mạo hiểm, khiến nhà đầu tư đổ tiền vào các sản phẩm tài chính phức tạp như phái sinh (derivatives), các sản phẩm có nhiều rủi ro như CFD, hoặc đầu tư trên các sàn chưa được cấp phép hợp pháp tại Việt Nam.

Đầu tư trực tiếp trên chứng khoán cơ bản thông qua các công ty chứng khoán cũng không phải là an toàn tuyệt đối. Do đó, việc đầu tư trên các sàn trực tuyến, với các sản phẩm phức tạp và đòn bẩy cao sẽ tăng nguy cơ rủi ro lên nhiều lần.

Đầu tư cũng như bất kỳ công việc nào khác, đều cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Trước những cạm bẫy như vậy, nhà đầu tư mới cần chuẩn bị điều gì?

Chuẩn bị về kiến thức

Trong lĩnh vực đầu tư chứng khoán, điều quan trọng nhất là kiến thức. Cần phải nắm vững kiến thức liên quan đến tình hình tài chính của các doanh nghiệp, vì giá trị nội tại (intrinsic value) của một cổ phiếu được xác định bởi giá trị hiện tại của dòng tiền trong tương lai.

Bên cạnh đó, cần hiểu rõ sự khác biệt giữa giá trị sổ sách (book value of equity), giá trị nội tại, và giá trị trên thị trường (market value hay là pricing). Thực tế là ngay cả nhiều nhà đầu tư có kinh nghiệm cũng thường nhầm lẫn giữa định giá (valuation) và giá cả (pricing) của một cổ phiếu.

Tuy nhiên, kiến thức về tài chính doanh nghiệp không đủ để thành công. Hiệu suất của một doanh nghiệp còn phụ thuộc vào khả năng lãnh đạo hiện tại và tương lai, tức là vấn đề quản trị doanh nghiệp (governance).

Ngoài ra, nhà đầu tư cần hiểu biết về bối cảnh kinh tế, chu kỳ kinh tế, chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương lớn và chính sách tài khóa của các chính phủ.

Ví dụ, trong lĩnh vực kinh tế, hãy suy nghĩ về các ngành như tài chính, năng lượng, bất động sản, hàng tiêu dùng, công nghệ,… và dự đoán mỗi giai đoạn, ngành nào sẽ phát triển và ngành nào sẽ suy thoái?

Khi có các thay đổi lớn trong chính sách, như ở Mỹ, khi Đảng Dân Chủ thay thế Đảng Cộng Hòa, thì ngành nào sẽ có cơ hội phát triển?

Chuẩn bị về tâm lý

Tâm lý là yếu tố quan trọng thứ hai trong đầu tư. Thị trường chứng khoán là nơi khó dự đoán, dù mọi người đều cố gắng.

Trên dài hạn, thị trường luôn đi theo quy mô của nền kinh tế, nhưng luôn có những thời điểm điều chỉnh hoặc khủng hoảng. Các điều chỉnh thường xuyên và khó đoán trước.

Hai dấu hiệu tâm lý quan trọng trên thị trường chứng khoán là tham lam và sợ hãi. Tham lam có thể dẫn đến đu đỉnh, còn sợ hãi dẫn đến bán tháo khi thị trường giảm mạnh.

Nhà đầu tư có kinh nghiệm khác biệt với nhà đầu tư mới ở điểm tâm lý ổn định. Họ không hoảng loạn khi thị trường điều chỉnh, cũng không quá phấn khích khi thị trường tăng.

Chuẩn bị về phương pháp đầu tư

Chuẩn bị thứ ba là các phương pháp đầu tư. Trong đầu tư, có hai trường phái chính là giao dịch và mua giữ. Dù theo phương pháp nào, cần nắm rõ nguyên tắc, đa dạng hóa danh mục và quản lý rủi ro.

Ví dụ, đối với các loại tài sản có rủi ro cao, tức là giá có biến động lớn, chỉ nên chiếm một phần nhỏ trong danh mục đầu tư. Cryptocurrencies, ví dụ, chỉ nên chiếm tối đa 10% tổng tài sản.

Thực hành và xây dựng thói quen tốt trong đầu tư

Trong đầu tư, có câu nói: “biết không làm”, nghĩa là chỉ biết không đủ, cần phải hành động. Điều này giúp tránh việc chỉ biết lý thuyết mà không làm được.

Tâm lý khi thử nghiệm đầu tư rất khác với khi đầu tư thực tế. Mở tài khoản ảo, thua lỗ 30-50% không giống như bỏ ra 100 triệu tiền thực để đầu tư. Mất 20% trên danh mục 100 triệu cũng khác hoàn toàn so với mất 20% trên danh mục 1 tỷ đồng.

Khi tâm lý khác nhau, hành động cũng sẽ khác nhau. Thường thì khi không bình tĩnh, sẽ dễ đưa ra những quyết định sai lầm.

Trong độ tuổi 20, đầu tư cho sự nghiệp là quan trọng nhất. Đó là nguồn lợi nhuận ổn định và có khả năng tăng trưởng mạnh mẽ trong tương lai. Đầu tư vào kỹ năng nghề nghiệp của bản thân, phát triển mạng lưới quan hệ để tiến xa trong sự nghiệp là cách đầu tư thông minh nhất.

Khi tích lũy đủ, hãy cân nhắc đầu tư chứng khoán. Trước khi bắt đầu, hãy chuẩn bị kỹ lưỡng như đã nói ở trên. Và đừng quên những cạm bẫy có thể gặp phải.

Đầu tư là hành trình dài và không hề dễ dàng để trở nên giàu có nhanh chóng. Khi bắt đầu ở tuổi 20, hãy nhớ rằng bạn có khoảng thời gian từ 20 đến 30 năm để thực hiện kế hoạch tài chính của mình.

Thách thức lớn nhất trong đầu tư là rèn luyện tính kỷ luật, sự kiên nhẫn và tâm lý vững vàng. Nếu bạn có thể tuân thủ được, thành công sẽ đến với bạn.

>> Xem thêm: 5 bước quan trọng để đạt hiệu suất tối đa khi làm việc từ xa

— HR Insider/Theo TS. Võ Đình Trí/Vietecera —
Mytour – Trang web tuyển dụng hàng đầu Việt Nam