Những chú đom đóm mong chờ màn đêm không bao giờ kết thúc: Ô nhiễm ánh sáng đang từ từ làm hủy hoại hành tinh

(Tổ Quốc) - Trong khi nhiều loài đom đóm có khả năng thích nghi tốt với ô nhiễm ánh sáng, một số loài khác của chúng đang phải đối mặt với nguy cơ không thể sinh sản và đang đối diện với mối đe dọa nghiêm trọng.

Khi ánh sáng mặt trời dần chìm vào bóng tối trên lãnh thổ rừng, một nguồn sáng nhỏ bé nhấp nhô sáng tỏ không gian yên bình. Sắp tới, bóng tối sẽ được thay thế bằng ánh sáng từ những 'đèn' nhỏ nhắn, phát sáng nhấp nhô, truyền đi thông điệp đặc biệt.

Màn trình diễn ánh sáng này là cách mà các loài đom đóm của họ Lampyridae, hay còn gọi là đom đóm, sử dụng để thu hút đối tác giao phối. Tuy nhiên, bóng tối mà chúng cần để duy trì sự tồn tại của giống loài đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi ánh sáng nhân tạo. Sự yêu thích của con người đối với các vật phẩm chiếu sáng đã khiến phần lớn diện tích trên Trái Đất bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm ánh sáng.

Trong những năm gần đây, các nhà khoa học nghiên cứu về đom đóm đã nghe thấy những tin đồn lo lắng rằng giống loài này đang giảm dần, theo lời của Avalon Owens, một nhà nghiên cứu côn trùng tại Đại học Tufts.

'Cảm giác của tôi là sự tuyệt vọng. Chúng không còn sống ở nơi chúng từng tồn tại', cô nói.

Ánh sáng nhân tạo - kẻ thù của nhiều loài đom đóm

Tiến sĩ Owens cho biết thông tin về cách sống của đom đóm còn ít nên rất khó đánh giá liệu chúng có bị đe dọa hay không - và nếu có thì tại sao, bà nói. Tuy nhiên, trong một nghiên cứu được công bố vào đầu tháng 8 trên tạp chí Royal Society Open Science, bà cùng Sara Lewis, giáo sư sinh học tại Đại học Tufts, đã hé lộ về cách đom đóm phản ứng với ánh sáng nhân tạo.

Các thí nghiệm trong rừng và đồng ruộng cũng như trong phòng thí nghiệm đã chỉ ra rằng trong khi một số loài đom đóm Bắc Mỹ vẫn sinh sản tích cực, bất kể ánh sáng môi trường, thì loài khác lại không thể trong điều kiện ánh sáng nhân tạo.

Đom đóm dựa phần lớn vào ánh sáng lập lòe của chúng để tìm đối tác giao phối, vì vậy ánh sáng nhân tạo sẽ ảnh hưởng đến hành vi sinh sản của chúng. Trong số 4 loài phổ biến được nghiên cứu, đom đóm cái thường nấp dưới đất để quan sát khi đom đóm đực bay trên trời. Khi một con đom đóm cái đáp lại con đực bằng ánh sáng nhấp nhô của mình, cả 2 sẽ giao tiếp và có thể tiến hành sinh sản.

Trong một nghiên cứu trước đó, Tiến sĩ Owens và Tiến sĩ Lewis đã nhận thấy rằng việc chiếu ánh sáng vào đom đóm cái thuộc loài Photinus obsllus đã làm giảm khả năng đáp lại của chúng đối với con đực.

Trong một khu rừng ở phía tây Boston, Mỹ, các nhà khoa học đã mô phỏng lại hành vi của đom đóm cái và đáp lại con đom đóm đực Photinus greeni bằng đèn LED màu xanh. Đèn được đặt trong bóng tối hoặc trong khu vực được chiếu sáng như đèn đường.

Các nhà khoa học phát hiện rằng hơn 96% con đực ưa thích bóng tối. Trong các thí nghiệm với Photinus obsllus, họ quan sát thấy rằng dù ánh sáng mờ không gây ảnh hưởng đến quá trình giao phối, trong ánh sáng sáng hơn, không có cặp đom đóm nào giao phối. Các côn trùng tìm thấy nhau, và một số thậm chí còn bò qua nhau, nhưng có điều gì đó đã ngăn chúng tiến xa hơn.

Tiến sĩ Owens nhấn mạnh điều này rất quan trọng và đáng chú ý vì nếu không kiểm soát ô nhiễm ánh sáng, việc giúp lũ đom đóm tìm thấy nhau cũng không có ích, vì chúng sẽ không chịu giao phối.

Bà suy đoán rằng những con đom đóm đang hiểu ánh sáng nhân tạo là ban ngày và chờ đợi để giao phối trong điều kiện tối hơn - lý do chính là họ chờ đợi một màn đêm không bao giờ kết thúc.

Ở một cánh đồng ở Tionesta, Pennsylvania, Tiến sĩ Owens đã ghi nhận một sự kiện phức tạp hơn so với các thí nghiệm trong phòng lab. Bruce Parkhurst, một người đam mê đom đóm ở khu vực, đã thông báo về việc đặt đèn sáng ngoài trời vào trung tâm du lịch. Tiến sĩ Owens và đồng nghiệp đã nghiên cứu hành vi của đom đóm địa phương trong khu vực lân cận.

Trong nhiều đêm tháng 7, họ bắt và đánh dấu các con cái của 2 loài - P. pyralis và P. marginellus - và đặt chúng ở các khu vực trên cánh đồng từ rất sáng đến hoàn toàn tối. Các con cái ở khu vực sáng thường xuất hiện muộn hơn và xa hơn trong bóng tối, cho thấy nếu côn trùng cảm thấy không thoải mái với ánh sáng, chúng sẽ di chuyển vào bóng tối.

Dù ánh sáng gần như chói mắt các nhà nghiên cứu, nhưng đom đóm của cả 2 loài vẫn tìm thấy nhau và giao phối thành công.

Theo Tiến sĩ Owens, vào thời điểm đó chúng đang giao phối một cách mù quáng và không quan tâm nữa.

Hậu quả không lường trước của ô nhiễm ánh sáng

Các nhà nghiên cứu ước tính trong một nhóm sinh vật đa dạng như đom đóm - hơn 2.000 loài trên toàn thế giới - việc thích nghi với các mức độ bóng tối khác nhau có thể dẫn đến các phản ứng khác nhau đối với ô nhiễm ánh sáng. Trong số 4 loài được nghiên cứu, P. obsllus, một loài côn trùng không bao giờ giao phối trong ánh sáng chói cũng là loài ít hoạt động nhất vào lúc chạng vạng, thích đêm tối. Tuy nhiên, một yếu tố không ảnh hưởng gì đến loài này, có thể làm hại đến loài khác.

Câu hỏi bây giờ là, có thể có một loại ánh sáng nhân tạo phù hợp với cả con người và côn trùng nhạy cảm với ánh sáng không? Tiến sĩ Owens đã theo đuổi ý tưởng này trong một khoảng thời gian, nhưng việc tìm ra một lựa chọn vô hại cho tất cả vẫn là một thách thức.

Giải pháp tốt nhất có thể là một hướng tiếp cận đơn giản hơn và cụ thể hơn: tăng cường nhận thức về ánh sáng ngoài trời và sử dụng chúng một cách tiết kiệm hơn. Mặc dù nghiên cứu cho thấy rằng đom đóm có thể tránh xa ô nhiễm ánh sáng để tìm nơi ẩn náu trong bóng tối, nhưng nếu không còn chỗ tối cho chúng, âm nhạc nhỏ bé của những tia sáng có thể trở thành điều đã qua.

Nguồn: New York Times