Buzz
Ngoài cánh tay robot Mechazilla, năm qua còn chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng như phóng thành công tàu Hằng Nga 6 và ra mắt dự án đi bộ ngoài không gian đầu tiên cho thương mại.
2024 đánh dấu năm thứ tư liên tiếp, các kỷ lục thế giới về số lần phóng tàu vào không gian và số lần phóng thành công quỹ đạo đều được xác lập. Trong năm nay, nhiều vụ phóng lần đầu tiên thành công của các tên lửa như Vulcan Centaur, Gravity-1, Trường Chinh 12 và Ariane 6 (một phần thành công). Đặc biệt, các chuyến phóng thử nghiệm của Starship từ SpaceX cũng đã thu hút sự chú ý, đặc biệt là chuyến thứ 5 khi cánh tay robot Mechazilla đã bắt thành công tầng đẩy Super Heavy.
Tháng 5, Trung Quốc đã thành công phóng tàu Hằng Nga 6, thực hiện nhiệm vụ lấy mẫu vật từ mặt tối của Mặt Trăng. Cùng lúc đó, sứ mệnh Polaris Dawn đã thực hiện chuyến đi bộ ngoài không gian thương mại đầu tiên vào tháng 9.
Cùng nhìn lại những sự kiện vũ trụ đáng nhớ nhất trong năm qua.
Tàu Hera của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA)
Hera là sứ mệnh phòng thủ hành tinh đầu tiên của ESA, được phát triển nhằm nghiên cứu hệ tiểu hành tinh đôi Didymos và Dimorphos. Mục tiêu của sứ mệnh là thu thập dữ liệu quan trọng về khả năng chuyển hướng tiểu hành tinh, góp phần bảo vệ Trái đất khỏi nguy cơ va chạm.
Tàu Hera có nhiệm vụ nghiên cứu tiểu hành tinh nhằm tìm hiểu khả năng bảo vệ Trái đất trước nguy cơ va chạm từ thiên thạch. (Ảnh: ESA)
Hera sẽ tiếp nối sứ mệnh DART của NASA, được thực hiện vào ngày 26/9/2022, khi DART đã làm thay đổi quỹ đạo của tiểu hành tinh Dimorphos thông qua một vụ va chạm có chủ đích. Hera sẽ thực hiện các phép đo chi tiết về khối lượng, thành phần và cấu trúc của Dimorphos, từ đó giúp nhân loại hiểu rõ hơn về cách thức điều chỉnh quỹ đạo tiểu hành tinh bằng phương pháp tác động động năng.
Hera được phóng thành công vào ngày 7/10 trên tên lửa Falcon 9 của SpaceX từ Cape Canaveral, Florida. Sau khi rời khỏi Trái đất, Hera sẽ bắt đầu hành trình kéo dài 2 năm và dự kiến sẽ đến hệ tiểu hành tinh Didymos vào tháng 10/2026, khi khoảng cách giữa hệ này và Trái đất là khoảng 195 triệu km.
Sứ mệnh Hera đóng vai trò vô cùng quan trọng trong công tác bảo vệ hành tinh. Đây là đóng góp của ESA trong dự án quốc tế AIDA, nhằm phát triển một phương pháp phòng thủ hành tinh có thể ứng dụng rộng rãi, đối phó với các mối đe dọa từ các tiểu hành tinh.
Một điểm đặc biệt của Hera là việc cung cấp dữ liệu cận cảnh đầu tiên về một hệ tiểu hành tinh đôi, một loại tiểu hành tinh chiếm 15% tổng số tiểu hành tinh đã được phát hiện nhưng chưa từng được nghiên cứu chi tiết. Hera cũng sẽ thử nghiệm các công nghệ tiên tiến như hệ thống điều hướng tự động và triển khai thiết bị thăm dò mini CubeSats vào không gian sâu, mở ra cơ hội cho các sứ mệnh vũ trụ trong tương lai.
Tàu Europa Clipper của NASA thăm dò mặt trăng Europa của sao Mộc
Europa, một trong những mặt trăng lớn nhất của sao Mộc, được xem là một trong những nơi có tiềm năng tồn tại sự sống trong Hệ Mặt trời. Mặt trăng này được bao phủ bởi một lớp băng dày, bên dưới là một đại dương khổng lồ chứa nước gấp đôi tổng lượng nước ở tất cả các đại dương trên Trái đất. Các nhà khoa học tin rằng, với sự kết hợp của nước, năng lượng và các thành phần hóa học phù hợp, Europa có thể là nơi lý tưởng cho sự sống phát triển.
Tàu Europa Clipper sẽ tiến hành thăm dò vệ tinh Europa của sao Mộc, nơi đang được kỳ vọng là có sự sống tiềm ẩn. (Ảnh minh họa: NASA)
Europa có lớp vỏ băng dày từ 15 đến 25 km, và bên dưới lớp băng này là một đại dương lỏng rộng lớn sâu từ vài chục đến hàng trăm km. Bề mặt của Europa có các vết nứt, nơi các cột hơi nước có thể phun lên không gian, mang theo các hạt từ đại dương dưới lớp băng. Điều này đặt ra câu hỏi về cấu trúc, thành phần và khả năng duy trì sự sống trong đại dương đó.
Sứ mệnh Europa Clipper của NASA, được phóng vào ngày 14/10, dự kiến sẽ đến Europa vào năm 2030 và thực hiện 49 lần bay qua bề mặt của mặt trăng này. Tàu sẽ sử dụng các công nghệ tiên tiến như radar xuyên băng, từ kế, máy quang phổ và thiết bị phân tích bụi để nghiên cứu cấu trúc bên trong, thành phần hóa học và các hoạt động địa chất của Europa. Mục tiêu chính là xác định độ dày của lớp băng, tìm hiểu về đại dương bên dưới và nghiên cứu các cột hơi nước để kiểm tra xem liệu chúng có chứa hợp chất hữu cơ không.
Europa không chỉ tạo cơ hội tìm kiếm dấu hiệu sự sống, mà còn giúp mở rộng kiến thức của chúng ta về "thế giới đại dương" trong Hệ Mặt trời. Những khám phá từ Europa Clipper có thể mở đường cho các sứ mệnh hạ cánh trong tương lai, mang lại câu trả lời cho khả năng tồn tại sự sống ngoài Trái đất.
Sứ mệnh SLIM của Nhật Bản: Chinh phục Mặt trăng
Sứ mệnh SLIM của Nhật Bản đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử không gian khi trở thành tàu vũ trụ đầu tiên của Nhật Bản hạ cánh thành công lên Mặt trăng vào ngày 19/1, đưa Nhật Bản trở thành quốc gia thứ năm làm được điều này. Mặc dù gặp sự cố liên quan đến hướng Mặt trời và không thể cung cấp đủ năng lượng cho các tấm pin mặt trời, nhưng sứ mệnh này vẫn được coi là thành công vì đã đạt được mục tiêu chính là hạ cánh trong phạm vi 100 mét so với vị trí dự kiến.
Tàu SLIM gặp một số trục trặc kỹ thuật nhưng đã vượt qua điều kiện khắc nghiệt trên Mặt trăng để tiếp tục nhiệm vụ. (Ảnh: JAXA)
Đặc biệt, các rover LEV-1 và LEV-2 đã hoạt động như mong đợi, và SLIM đã vượt qua thử thách 3 đêm Mặt trăng khắc nghiệt mà không cần hệ thống sưởi hạt nhân, một thành tích ấn tượng. Việc duy trì hoạt động qua 3 chu kỳ đêm Mặt trăng dài hơn kế hoạch chứng minh sự bền bỉ và khả năng chịu đựng tuyệt vời của SLIM, nhất là khi hệ thống điện tử trên tàu không được thiết kế để chịu đựng nhiệt độ cực thấp -120 độ C trên bề mặt Mặt trăng.
Sứ mệnh Hằng Nga 6: Thu mẫu từ vùng xa của Mặt trăng
Sứ mệnh Hằng Nga 6 (Chang'e 6) của Trung Quốc, phóng vào ngày 3/5, đã thực hiện thành công việc thu mẫu lần đầu tiên từ khu vực Apollo Basin, thuộc vùng xa của Mặt trăng, đánh dấu sứ mệnh thu mẫu thứ hai của Trung Quốc từ Mặt trăng.
Trước đó, vào năm 2020, sứ mệnh Hằng Nga 5 đã thu thập mẫu từ vùng gần Mặt trăng. Dù là một nhiệm vụ chủ yếu của Trung Quốc, Hằng Nga 6 cũng mang theo nhiều thiết bị quốc tế. Đáng chú ý, Trung Quốc đã mang theo một rover mang tên Jinchan, có nhiệm vụ đo phổ hồng ngoại bề mặt Mặt trăng và quay lại cảnh tàu hạ cánh của Hằng Nga 6.
Sứ mệnh Hằng Nga 6 đã thành công trong việc thu thập mẫu vật từ nửa xa của Mặt trăng.
Vào ngày 1/6, tàu hạ cánh của Hằng Nga 6 đã đáp xuống thành công trên bề mặt Mặt trăng. Sau khi thu mẫu, vào ngày 3/6, tàu mang mẫu vật đã phóng lên quỹ đạo Mặt trăng. Tại đây, tàu thực hiện một cuộc gặp gỡ và ghép nối với tàu quỹ đạo để chuyển giao mẫu vật, và tàu quỹ đạo sẽ đưa mẫu về Trái đất. Vào ngày 25/6, mẫu vật đã được tàu quỹ đạo thả xuống an toàn tại Nội Mông, hoàn thành sứ mệnh thu mẫu từ vùng xa Mặt trăng.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ thả mẫu về Trái đất, tàu quỹ đạo Hằng Nga 6 đã chuyển hướng và thành công tiếp cận điểm Lagrange L2 của Hệ Mặt trời vào ngày 9/9.
Bên cạnh đó, Pakistan cũng góp mặt trong sứ mệnh này với tàu quỹ đạo Mặt trăng ICUBE-Q. Ngoài việc thu thập mẫu vật, tàu hạ cánh Hằng Nga 6 còn cắm lá cờ Trung Quốc làm từ basalt, một loại đá phổ biến trên Mặt trăng, thể hiện tinh thần khai thác tài nguyên tại chỗ.
Sự phát triển mạnh mẽ của du hành không gian tư nhân
Năm 2024 chứng kiến sự phát triển vượt bậc của du hành không gian tư nhân với nhiều sự kiện đột phá. Chuyến bay Polaris Dawn của SpaceX, do Jared Isaacman dẫn đầu, đã mở ra một chương mới trong khám phá không gian, khi đưa 4 công dân vào không gian để thực hiện cuộc đi bộ không gian đầu tiên và thám hiểm vành đai bức xạ Van Allen, khu vực chưa từng được phi hành gia tư nhân khám phá. Chuyến đi này cũng bao gồm việc phát triển bộ đồ EVA mới cùng nhiều công nghệ vũ trụ phục vụ con người.
Các phi hành gia tư nhân của sứ mệnh Polaris Dawn. (Ảnh: Polaris Dawn)
Cùng lúc đó, SpaceShipTwo VSS Unity của Virgin Galactic đã thực hiện các chuyến bay trên quỹ đạo phụ, trong khi New Shepard của Blue Origin tiến hành nhiều chuyến bay quỹ đạo phụ trong năm 2024, đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của du lịch không gian tư nhân. Những chuyến bay này, cùng với sứ mệnh của SpaceX đến Trạm vũ trụ quốc tế trong Axiom Mission 3, là những bước tiến quan trọng trong quá trình thương mại hóa khám phá không gian.
Cánh tay robot Mechazilla tạo nên lịch sử
Vào ngày 13/10, SpaceX đã thực hiện lần phóng thứ 5 tên lửa Starship cao 122 mét từ cơ sở Starbase ở Nam Texas. Sau khoảng 7 phút, tầng đẩy Super Heavy đã hạ cánh chính xác gần tháp phóng Mechazilla và được giữ chặt bởi cánh tay kim loại.
Đây là một cột mốc quan trọng trong ngành hàng không vũ trụ khi SpaceX thành công thu hồi tầng đẩy Super Heavy ngay trong lần thử nghiệm đầu tiên. Thử nghiệm này là một phần trong kế hoạch phát triển tên lửa tái sử dụng hoàn toàn, hỗ trợ các chuyến bay tiếp theo đến Mặt trăng và sao Hỏa.
Starship được thiết kế để tái sử dụng nhanh chóng và có sức mạnh vượt trội, với tiềm năng thay đổi toàn bộ ngành công nghiệp hàng không vũ trụ. NASA đã chọn Starship làm tàu đổ bộ có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis, với kế hoạch đưa phi hành gia lên Mặt trăng vào tháng 9/2026.
