Chia sẻ kiến thức chuyên môn từ Thạc sĩ, Bác sĩ Trương Thành Tâm - Chuyên gia Nhi khoa - Bệnh viện Quốc tế Mytour Đà Nẵng.

Trong khoảng 24 giờ đầu tiên sau khi chào đời, em bé trải qua nhiều thay đổi quan trọng. Hiểu rõ về cân nặng, hình dáng, và nhiệt độ cơ thể sẽ giúp cha mẹ đánh giá con yêu của mình đã nhập cuộc và phát triển đúng hướng.

Em bé mới sinh trải qua 8 sự kiện quan trọng để bắt đầu cuộc hành trình tự thức ăn, tự thở và thích nghi với môi trường bên ngoài bụng mẹ. Đó là:

• Ngay từ giây đầu tiên khi chào đời: Trẻ kêu to để làm sạch phổi và hít vào không khí;
• Sau 2 phút: Trẻ thư giãn và yên bình hơn sau cơn khóc thoải mái;
• Sau 2,5 phút: Bé mở mắt lần đầu, làm những cử động nhẹ nhàng và quay đầu;
• Sau 8 phút: Bé bắt đầu cử động nhiều hơn, đưa tay chân quậy qua lại, cảm nhận đói và giữ tay đến miệng;
• Sau 18 phút: Em bé trở nên yên tâm hơn vì đang nghỉ ngơi;
• Sau 36 phút: Trẻ tìm kiếm vú mẹ và bắt đầu bú;
• Sau 62 phút: Bé tiếp tục việc bú và càng bú nhiều càng tốt, giúp tử cung của mẹ hồi phục sớm;
• Sau 70 phút: Em bé có giấc ngủ đầu tiên chính thức.

Các sự kiện trên có thể xảy ra sớm hơn hoặc muộn hơn đối với từng em bé.

2.1 Trọng lượng của bé sơ sinh

Ngay sau khi chào đời, em bé sẽ trải nghiệm sự khác biệt về nhiệt độ và trọng lực so với thời gian ở trong bụng mẹ. Trẻ sơ sinh thường có trọng lượng khoảng 2,9 - 3,8kg, làn da hồng hào, tươi tắn và phát ra tiếng khóc lớn.

2.2 Dáng vẻ của bé

Đầu bé có thể bị biến dạng một chút do sức ép trong quá trình chuyển dạ (đối với phương pháp sinh thường). Nếu mẹ là người sinh lần đầu hoặc ở độ tuổi lớn, đầu bé có thể méo nhiều hơn. Tuy nhiên, trong 2 - 3 tuần đầu tiên, đầu bé sẽ trở lại bình thường mà không cần phải lo lắng.

Khi mới sinh, khuôn mặt bé thường sưng, đặc biệt ở mí mắt. Một số trẻ có thể mắc bệnh mắt nên cần được bác sĩ hoặc y tá điều trị ngay từ khi mới sinh. Mũi của bé cũng thấp hơn bình thường, nhưng sẽ dần cao lên khi bé lớn.

2.3 Hành vi ị, tiêu của bé

Thường thì, lần ị, tiêu đầu tiên của em bé sẽ xuất hiện trong vòng 24 giờ đầu tiên. Tuy nhiên, cũng có trẻ có thể ị, tiêu muộn hơn. Màu nước tiểu của bé có thể là màu hồng đậm do chứa muối từ axit uric, còn phân thường có màu tro hoặc màu xanh rêu, còn được gọi là phân su. Đây đều là những dấu hiệu bình thường, không cần phải lo lắng.

2.4 Bộ phận sinh dục của bé trai, bé gái

Ngay sau khi sinh, bộ phận sinh dục của bé thường sưng và có màu đỏ hơn so với bình thường. Ở bé gái, có thể xuất hiện một lượng dịch màu trắng trong âm đạo, có thể kèm theo một chút máu. Đây là hiện tượng bình thường, là kết quả của sự tương tác với hormone từ mẹ trong quá trình sinh nở.

2.5 Tư thế ngủ của em bé mới sinh

Trong 24 giờ đầu tiên, trẻ thường ngủ nhiều, chỉ thức dậy để làm vệ sinh hoặc ăn. Em bé giữ tư thế ngủ giống như khi nằm trong bụng mẹ. Nếu đầu bé chui ra trước, bé sẽ nằm với tư thế hơi co người, cằm chạm vào ngực, tay nắm chặt và tứ chi co lại về phía người.

2.6 Da của em bé mới sinh

Sau khi tắm lần đầu, cha mẹ có thể thấy da bé vẫn còn bết. Da bé có thể nhăn nheo, có một số đốm đỏ nhỏ trên cơ thể (cổ, mũi, mí mắt), và có thể xuất hiện vết bớt xanh ở lưng hoặc mông. Những đặc điểm này sẽ biến mất khi bé lớn hơn.

2.7 Nhiệt độ, hô hấp của trẻ

Khi mới sinh, bé chưa có khả năng mồ hôi và chưa thể tiết nước mắt vì các tuyến này chưa hoạt động. Nhiệt độ cơ thể của em bé mới sinh sẽ bằng với nhiệt độ cơ thể của mẹ, sau đó sẽ giảm xuống khoảng 1 - 3°C. Sau 8 giờ, nhiệt độ cơ thể bé lại tăng lên, ở mức 36,8 - 37,2°C. Bé thở khoảng 34 - 35 lần/phút và nhịp tim là 120 - 130 lần/phút.

2.8 Thị lực của trẻ

Trong 24 giờ đầu tiên, đôi mắt của trẻ chưa thể nhìn rõ các vật, không nhận biết được các màu sắc cụ thể. Bé chỉ có thể nhìn thấy 2 màu đen và trắng khi ở cự li rất gần. Thị lực của bé sẽ dần phát triển trong những tuần tiếp theo.

3.1 Tiếp xúc da kề da ngay sau khi sinh

Việc tiếp xúc da kề da giữa mẹ và bé ngay sau khi sinh giúp bé tránh được tình trạng mất nhiệt độ cơ thể và khó thở. Đồng thời, bé thường ít khóc hơn và hút sữa mẹ tốt hơn. Đối với mẹ, việc tiếp xúc da kề da còn giúp giảm đau ngực sau sinh, giảm căng thẳng và lo lắng.

3.2 Cho bé bú mẹ ngay từ khi mới sinh

Ngay sau khi sinh, hãy đặt bé bú mẹ càng sớm càng tốt để kích thích hoạt động của tuyến sữa mẹ, tránh tình trạng sữa bị đặc và tắc nghẽn sau sinh. Sữa lọt từ ngực mẹ trong 72 giờ đầu sau sinh giúp bé có hệ tiêu hóa mạnh mẽ và tăng sức đề kháng.

3.3 Bổ sung vitamin K và tiêm phòng

• Bé sơ sinh có rủi ro chảy máu ngoài da, chảy máu ở cuống rốn, màng não và não. Do đó, trong 6 giờ đầu sau sinh, hãy bổ sung vitamin K cho bé để hỗ trợ quá trình đông máu;
• Bé cần được tiêm phòng mũi viêm gan B ngay trong 24 giờ đầu. Nếu có thể, nên lấy mẫu máu từ gót chân bé để kiểm tra sớm các vấn đề bẩm sinh.

3.4 Đặt bé nằm thoải mái nhất

Cấu trúc đường hô hấp của bé sơ sinh rất nhạy cảm, khí quản hẹp nên mẹ hoặc người chăm sóc cần chú ý đến tư thế bồng bế và tư thế nằm của bé. Nên để bé nằm ở tư thế nằm ngửa, đặt 2 gối nhỏ ở hai bên và đặt gần mẹ để bé thoải mái hơn khi ngủ.

3.5 Theo dõi quá trình đi vệ sinh của bé

Với những bé bình thường, quá trình ị, tiêu thường diễn ra sau khoảng 6 - 8 giờ sau khi sinh. Nếu sau 24 giờ mà bé vẫn chưa có dấu hiệu ị phân su, cha mẹ nên thông báo cho bác sĩ để có biện pháp xử lý kịp thời.

Cha mẹ nên nắm vững những đặc điểm trong 24 giờ đầu tiên của em bé mới sinh để chuẩn bị tốt nhất và chăm sóc bé một cách tỉ mỉ.