Những điều quan trọng về các loại sỏi mật phổ biến mà bạn cần biết

1. Tổng quan về căn bệnh sỏi mật

1.1. Bệnh sỏi mật là gì?

Sỏi mật là sự kết tinh của muối canxi, sắc tố mật và cholesterol trong túi mật tạo ra các viên sỏi rắn. Những viên sỏi này thường ẩn sâu và khó phát hiện, chỉ khi tắc nghẽn ống túi mật và gây đau do viêm mới nhận ra tình trạng sức khỏe của mình.

Sỏi mật thường khó phát hiện và chỉ khi bệnh tiến triển đến mức độ nặng mới có thể nhận biết được

Theo các chuyên gia, nếu bệnh nhân được phát hiện và điều trị kịp thời theo đúng liệu trình, có thể chữa trị hoàn toàn. Ngược lại, nếu để bệnh lâu có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng tuyến, ung thư túi mật, hoặc viêm túi mật cấp tính và viêm tụy, thậm chí có thể đe dọa đến tính mạng của bệnh nhân.

1.2. Các dạng sỏi mật

Sỏi mật được hình thành từ các chất có trong dịch mật. Hiện nay, có thể xác định các loại sỏi mật chính như sau:

• Sỏi cholesterol: thành phần chính của sỏi này là cholesterol (hàm lượng cholesterol cao hơn 70%). Đây là loại sỏi mật phổ biến nhất, có màu vàng, được hình thành từ lượng cholesterol thừa không hòa tan trong dịch mật kết hợp với các thành phần khác.

• Sỏi sắc tố: hay còn gọi là sỏi bilirubin: thành phần chính của sỏi này là bilirubin. Khi hàm lượng bilirubin tăng cao, chúng kết hợp với các chất khác trong dịch mật như calci tạo thành viên sỏi sắc tố. Sau thời gian dài, chúng tụ lại tạo thành viên sỏi sắc tố với hình dạng, màu sắc và kích thước đa dạng.

• Sỏi hỗn hợp: loại sỏi này chứa từ 30 - 70% cholesterol và tỷ lệ còn lại chính là bilirubin.

2. Nguyên nhân gây ra sỏi mật

Sỏi mật có nguyên nhân do nhiều yếu tố khác nhau gây ra, thường xuất hiện ở phụ nữ và người lớn tuổi. Khoảng 80% sỏi mật do tăng nồng độ cholesterol trong máu và 20% còn lại liên quan đến các vấn đề của bilirubin và những yếu tố khác.

2.1. Rối loạn cholesterol

• Do việc giảm cân quá nhanh dẫn đến việc gan sản xuất cholesterol nhiều hơn bình thường, gây ra sỏi mật.

• Các tác động làm tăng nồng độ cholesterol trong máu lên mức không bình thường và tăng tốc độ nhanh chóng.

• Tác động phụ từ việc sử dụng thuốc tránh thai có thể làm tăng nồng độ cholesterol trong máu và tạo điều kiện để mật tích tụ trong túi dự trữ.

• Việc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa cholesterol cao hoặc các chất béo động vật.

Rối loạn cholesterol là nguyên nhân chính gây ra các loại sỏi mật 

2.2. Một số yếu tố khác

• Tình trạng béo phì gây ra túi mật trống rỗng và gặp nhiều khó khăn.

• Chế độ ăn uống không cân đối dẫn đến rối loạn điều tiết túi mật.

• Uống ít nước mỗi ngày tạo điều kiện cho chất cặn đọng lại trong cơ thể và hình thành sỏi mật.

• Sử dụng chất kích thích và đồ uống có hại như bia rượu làm tổn thương gan, mật.

• Yếu tố di truyền.

• Sử dụng thuốc chứa Clofibrate, Estrogen,…

• Căng thẳng, stress lâu dài khiến dịch mật không đảm bảo chất lượng và kích thích quá trình kết tinh sỏi mật.

• Ít vận động, ngồi nhiều làm tăng cholesterol và gây ra sỏi mật.

• Phụ nữ mang thai có nguy cơ mắc bệnh do rối loạn nội tiết tố và túi mật không hoạt động hiệu quả.

• Biến chứng từ các bệnh như: tiểu đường, thiếu máu, xơ gan hay thiếu máu hồng cầu hình liềm,…

• Người mắc bệnh máu có thể hủy hoại hồng cầu và tăng bilirubin trong mật.

3. Các dấu hiệu của sỏi mật

3.1. Cảm giác đau bụng xuất hiện

Một số bệnh nhân có thể trải qua cơn đau bụng mạnh ở vị trí dưới lồng ngực bên phải hoặc phía trên dạ dày. Đau thường xảy ra sau khi ăn, đặc biệt là sau khi tiêu thụ nhiều thực phẩm có chứa dầu mỡ. Đôi khi, đau có thể xuất hiện đột ngột vào ban đêm gây ra khó ngủ và làm suy nhược cơ thể nặng nề.

Đau bụng là một trong những triệu chứng phổ biến

Khi các viên sỏi kẹt trong cổ túi mật, đau thường diễn ra từ 30 phút đến vài tiếng. Mức độ đau sẽ tăng dần tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của bệnh nhân và mức độ ảnh hưởng của sỏi mật.

3.2. Rối loạn hệ tiêu hóa

Sỏi mật có thể gây ra sự cản trở trong việc dịch mật di chuyển đến hệ tiêu hóa, gây ra các triệu chứng như khó tiêu, đầy hơi, ngán ăn,… ở người bệnh.

Triệu chứng rõ ràng nhất thường xuất hiện sau khi ăn hoặc tiêu thụ thực phẩm có chứa dầu mỡ. Khi có các triệu chứng sau, người bệnh cần đến các cơ sở y tế thăm khám:

• Cơn đau bụng kéo dài và không giảm sau khi sử dụng các biện pháp giảm đau tại nhà.

• Người bệnh sốt cao hơn 38 độ kèm theo cảm giác ớn lạnh và đổ mồ hôi.

• Cảm giác bụng chướng, nôn ói.

• Da và mắt có màu vàng không bình thường, đi kèm với cảm giác ngứa ngáy da không dễ chịu.

4. Chế độ ăn uống của người bị sỏi mật

Để cải thiện sức khỏe, bệnh nhân nên chú ý đến chế độ ăn uống, nhưng hạn chế chất béo bão hòa.

4.1. Giảm lượng chất béo bão hòa

Dư thừa cholesterol gây sỏi mật. Do đó, cần giảm cholesterol trong bữa ăn hàng ngày, tránh xúc xích, thịt bò, bơ, mỡ động vật và đồ chiên.

Giảm chất béo để hạ cholesterol trong cơ thể.

4.2. Tăng cường chất béo lành mạnh

Để cung cấp đủ chất béo cần thiết cho cơ thể, bệnh nhân nên ăn các loại chất béo lành mạnh sau đây:

• Dầu oliu: nguồn chất béo có lợi, giảm cholesterol không cần thiết.

• Quả bơ: chất béo tốt, tạo năng lượng và hấp thu dưỡng chất.

• Hạt: bí ngô, hướng dương, hạt vừng,… bổ sung chất béo và loại bỏ cholesterol xấu.

• Cá giàu Omega 3: cá hồi, cá ngừ, cá thu,… tăng cường miễn dịch và ngăn ngừa sỏi mật.

4.3. Tiêu thụ thực phẩm giàu chất xơ

Chất xơ giúp ngăn ngừa sỏi mật và cung cấp dưỡng chất cho hệ tiêu hóa:

• Các loại trái cây và rau xanh, đặc biệt là mâm xôi, dâu tây,… chứa nhiều chất xơ.

• Hạt ngũ cốc, đậu hà lan, gạo lứt,… giàu chất xơ, thay thế thực phẩm có nhiều đường và cung cấp dưỡng chất.

4.4. Uống đủ nước

Uống đủ nước mỗi ngày giúp cơ thể loại bỏ chất độc, ngăn ngừa sỏi mật.

Uống nước cũng giúp giảm căng thẳng, tăng cường miễn dịch và phòng ngừa nhồi máu cơ tim,…

Uống đủ nước hàng ngày giúp đào thải chất độc dễ dàng hơn và ngăn ngừa sỏi mật.

Sỏi mật là bệnh nguy hiểm nhưng có thể chữa trị hoàn toàn nếu phát hiện sớm. Cập nhật thông tin về loại sỏi mật và các thông tin liên quan giúp bệnh nhân khắc phục nhanh chóng và hiệu quả.