Tiểu đường là một bệnh phổ biến, có thể mang theo nhiều rủi ro về các vấn đề sức khỏe nguy hiểm. Việc sử dụng các loại thuốc giảm đường huyết là biện pháp quản lý bệnh hiệu quả. Tuy nhiên, quan trọng là chọn lựa thuốc một cách hợp lý để ngăn chặn sự phát triển của bệnh. Theo dõi bài viết dưới đây để tìm hiểu thêm về các loại thuốc giảm đường huyết phổ biến hiện nay.

Tiểu đường hay còn gọi là đái tháo đường, là tình trạng nồng độ đường trong máu cao, vượt quá mức 7 mmol/L khi đói. Nguyên nhân của bệnh là do cơ thể không đáp ứng đúng với insulin hoặc sản xuất insulin không đủ.

Hiện nay, tiểu đường được chia thành 4 loại chính:

• Tiểu đường loại 1: Do hệ thống miễn dịch tấn công tế bào sản xuất insulin;
• Tiểu đường loại 2: Do tế bào không đáp ứng đúng với insulin, cơ thể giảm sản xuất insulin;
• Tiểu đường thứ phát: Là hậu quả của các bệnh lý khác như u tụy, bệnh nội tiết, phẫu thuật cắt tụy, ...;
• Tiểu đường thai kỳ: Là bệnh tiểu đường ở phụ nữ mang thai.

Việc điều trị tiểu đường là rất quan trọng để ngăn chặn các biến chứng nguy hiểm và bảo vệ sức khỏe. Người bệnh cần kết hợp thay đổi lối sống và sử dụng thuốc giảm đường huyết đúng cách để kiểm soát tình trạng đường trong máu.

Trên thị trường có nhiều loại thuốc điều trị hạ đường huyết. Việc quyết định sử dụng loại thuốc nào phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Quan trọng nhất chính là chỉ số HbA1c (chỉ số gắn kết của đường trên tế bào hồng cầu) và hiện trạng sức khỏe của bệnh nhân. Theo đó, một số loại thuốc hiện đang được sử dụng để điều trị bệnh tiểu đường gồm:

2.1 Nhóm thuốc làm tăng độ nhạy cảm với insulin

Nhóm thuốc này bao gồm:

Metformin (Biguanide)

Đây là thuốc chống tăng đường huyết nhóm biguanid, là lựa chọn đầu tiên trong điều trị tiểu đường tuýp 2. Về cơ chế, metformin có tác dụng làm giảm quá trình tổng hợp glucose ở gan và tăng độ nhạy của insulin đối với tế bào mô mỡ và cơ bắp.

Thuốc metformin có ưu điểm là chi phí thấp, không gây hạ đường huyết nếu sử dụng đơn lẻ, không làm thay đổi trọng lượng cơ thể. Đồng thời, thuốc giúp cơ thể giảm hấp thu triglyceride và cholesterol xấu, phòng ngừa các biến cố về tim mạch.

Tuy nhiên, thuốc metformin có hạn chế là không dùng được cho bệnh nhân suy thận, đặc biệt là người có mức lọc cầu thận GFR dưới 30ml/phút. Ngoài ra, người sử dụng thuốc cũng có thể gặp phải một số triệu chứng về tiêu hóa bao gồm khó tiêu, tiêu chảy, chán ăn,...

Thuốc đồng vận thụ thể GLP-1

Nhóm thuốc này có hoạt chất chính là exenatide, có tác dụng làm tăng khả năng nhạy cảm của cơ thể với insulin, kích thích cơ thể tăng tiết insulin, hạn chế quá trình tân tạo glucose ở gan và làm giảm cảm giác thèm ăn.

Ưu điểm của thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 là có thể sử dụng cho bệnh nhân béo phì và các trường hợp tăng đường huyết sau ăn, nguy cơ hạ đường huyết thấp. Thuốc GLP-1 có thể sử dụng chung với metformin nếu metformin không còn hiệu quả khi dùng đơn lẻ.

Tuy nhiên, thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 cũng có tác dụng phụ là dễ gây buồn nôn, đau bụng khi mới sử dụng. Loại thuốc hạ đường huyết này cũng chống chỉ định cho người bệnh suy thận, có tiền sử u tuyến giáp hoặc ung thư tuyến giáp. Các bệnh nhân viêm tụy cấp nên tránh dùng thuốc này. Ngoài ra, thuốc phải sử dụng theo đường tiêm.

Thiazolidinedione (TZD)

Thiazolidinedione (còn gọi là glitazone) là nhóm thuốc có tác dụng làm giảm glucose máu ở bệnh nhân tiểu đường tuýp 2. TDZ bao gồm 2 hoạt chất phổ biến là rosiglitazone và pioglitazone. Cả 2 hoạt chất đều có vai trò làm tăng độ nhạy của cơ thể với insulin, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Ưu điểm của thuốc Thiazolidinedione tương tự như metformin, có thể dùng phối hợp với các loại thuốc hạ đường huyết khác để tăng hiệu quả. Tuy nhiên, thuốc Thiazolidinedione cũng có nhược điểm là gây hiện tượng sưng phù, tăng cân đột ngột, suy giảm thị lực, tăng nguy cơ suy tim và ung thư bàng quang.

Thuốc tiểu đường ức chế men Dipeptidyl peptidase-4 (DDP-4)

Nhóm thuốc này còn được gọi là gliptin, gồm các hoạt chất như sitagliptin, vildagliptin, saxagliptin,... Đây là nhóm thuốc mới trong điều trị tiểu đường tuýp 2. Cơ chế tác dụng của thuốc là kích thích cơ thể tăng tiết insulin và giảm hình thành glucagon tại gan.

Ưu điểm của thuốc DDP-4 là ít có tác dụng phụ, dung nạp tốt, không gây hạ đường huyết khi sử dụng đơn độc, có thể dùng cho người cao tuổi hoặc người mắc bệnh thận mãn tính. Tuy nhiên, thuốc có nhược điểm là giá thành khá cao, có thể gây dị ứng, ngứa da, nổi mẩn đỏ,... và không có hiệu quả cao như nhóm GLP-1.

2.2 Nhóm thuốc làm chậm hấp thu chất béo và glucose từ ruột

Nhóm thuốc điều trị bệnh tiểu đường này gồm 2 loại thuốc chính:

Thuốc ức chế men alpha – glucosidase

Nhóm thuốc này ức chế sự phân giải carbohydrate thành glucose ở ruột non. Từ đó, thuốc khiến glucose không thể đi vào máu, làm giảm tình trạng tăng đường huyết đột ngột sau ăn. Điểm đặc biệt của thuốc là không liên quan đến insulin.

Thuốc ức chế men alpha - glucosidase có ưu điểm là không có nguy cơ gây hạ đường huyết khi sử dụng. Tuy nhiên, thuốc có thể gây ra một số tác dụng phụ như đầy hơi, chướng bụng và táo bón. Bên cạnh đó, thuốc cũng có giá thành khá cao.

Thuốc ức chế men tiêu mỡ lipase

Lipase chính là enzyme đảm nhận nhiệm vụ phá vỡ cấu trúc, giúp các chất béo hấp thu qua ruột dễ dàng hơn. Các chất béo chưa được tiêu hóa sẽ nhanh chóng được đào thải ra khỏi cơ thể. Nhóm thuốc này thường được sử dụng để hỗ trợ giảm cân trong điều trị tiểu đường tuýp 2.

Tuy nhiên, người bệnh cần tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi dùng thuốc ức chế men tiêu mỡ lipase. Nhược điểm của thuốc là khiến cơ thể ít hấp thụ các vitamin tan trong dầu hoặc có thể gây tác dụng phụ tiêu chảy.

2.3 Nhóm thuốc gây tăng tiết insulin

Nhóm thuốc hạ đường huyết điều trị tiểu đường này kích thích tuyến tụy tiết insulin nhiều hơn, từ đó hỗ trợ điều hòa đường huyết. Hiện có 2 nhóm thuốc kích thích cơ thể tiết insulin là:

Sulfonylureas

Nhóm thuốc này có tác dụng kích thích tuyến tụy tiết ra insulin. Hormone này có khả năng ngăn chặn sự giải phóng glucose từ gan, đồng thời tăng tổng hợp glycogen - dạng dự trữ chính của glucose trong cơ thể.

Sulfonylureas có ưu điểm là giá thành rẻ, khi sử dụng có thể làm giảm nguy cơ biến chứng mạch máu nhỏ cũng như các bệnh lý tim mạch. Tuy nhiên, thuốc có nhược điểm là nếu dùng liên tục thì người bệnh có khả năng bị hạ đường huyết, tăng cân nhẹ.

Glinides

Nhóm thuốc này có tác dụng gần giống nhóm Sulfonylureas. Tuy nhiên, nhóm thuốc Glinides có đặc trưng là hiệu quả nhanh sau khi dùng, thời gian tác dụng ngắn hơn. Do đó, người bệnh nên dùng thuốc ngay trước bữa ăn.

Ưu điểm của thuốc Glinides là có thể sử dụng cho bệnh nhân suy thận. Tuy nhiên, thuốc có nhược điểm là giá thành khá cao, dễ gây hạ đường huyết nếu không sử dụng kèm bữa ăn.

2.4 Insulin

Người bệnh tiểu đường có thể cần điều trị bằng thuốc hạ đường huyết insulin. Ưu điểm của insulin là có tác dụng nhanh. Tuy nhiên, nó có nhược điểm là có thể gây hạ đường huyết quá mức nếu sử dụng nhiều loại insulin. Đồng thời, insulin có giá thành cao, khi tiêm cần thực hiện đúng kỹ thuật.

Các phương pháp điều trị đường huyết giúp kiểm soát glucose máu cho bệnh nhân. Tuy nhiên, tự điều chỉnh liều lượng hoặc sử dụng thuốc một cách không đúng có thể mang lại hậu quả nghiêm trọng. Bệnh nhân cần tuân thủ đơn thuốc, uống đúng giờ để tránh quên. Nếu có thể, thảo luận với bác sĩ về việc bổ sung sữa hoặc thực phẩm hỗ trợ khác.

Nếu chỉ số đường huyết không giảm sau thời gian dùng thuốc hạ đường huyết, bệnh nhân cần đến tái khám ngay. Không nên tự tăng liều mà không thảo luận với bác sĩ. Đồng thời, nếu phát hiện các dấu hiệu lạ, bệnh nhân cần liên hệ ngay với bác sĩ để được hỗ trợ.

Ngoài việc sử dụng thuốc, bệnh nhân cũng cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng và vận động như sau:

• Thiết kế chế độ ăn cân đối và hợp lý. Tính toán lượng carbohydrate, ưa chuộng rau xanh và trái cây, chia nhỏ bữa ăn trong ngày để tránh tình trạng hạ đường huyết đột ngột;
• Hạn chế đồ ngọt và thực phẩm giàu tinh bột để tránh tăng đường huyết. Tránh thực phẩm giàu lipid để ngăn chặn biến chứng tim mạch do tiểu đường;
• Trong các bữa phụ, sử dụng sữa dành riêng cho người tiểu đường. Một số loại sữa có thể bổ sung myo inositol giúp tăng độ nhạy cảm với insulin;
• Thực hiện vận động đều đặn, kiểm soát cân nặng, giảm căng thẳng và áp lực. Luyện tập nhẹ nhàng như chạy bộ, đi bộ, đạp xe... trong khoảng 30 - 45 phút/ngày.

Bài viết cung cấp thông tin về các thuốc hạ đường huyết và biện pháp tăng hiệu quả sử dụng thuốc. Bệnh nhân nên tham khảo để cải thiện sức khỏe.

XEM THÊM:

• Thuốc Glucophage có công dụng gì?
• Tác dụng của thuốc Gliclada 30mg
• Công dụng của Novomix 30 Flexpen