Những năm tháng ấu thơ

Những năm tháng ấu thơ hay thời kỳ niên thiếu đề cập đến giai đoạn từ khi mới sinh cho đến tuổi dậy thì. Theo lý thuyết phát triển nhận thức của Piaget, thời kỳ này bao gồm hai giai đoạn chính: giai đoạn tiền hoạt động và giai đoạn vận hành cụ thể. Trong tâm lý học phát triển, tuổi thơ được chia thành các giai đoạn: trẻ mới biết đi, thời kỳ chơi đùa, tuổi học đường và tuổi dậy thì. Các yếu tố của thời kỳ này có thể ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách của một người.

Khái niệm về thời thơ ấu bắt đầu xuất hiện từ thế kỷ 17 và 18, nhờ vào các lý thuyết giáo dục của triết gia John Locke và sự phát triển của các sách dành cho và về trẻ em. Trước đó, trẻ em thường được coi là những bản sao chưa hoàn thiện của người lớn.

Giai đoạn và độ tuổi

Thuật ngữ thời thơ ấu không có một khoảng thời gian cụ thể và có thể chỉ đến các giai đoạn khác nhau trong sự phát triển của con người. Nó có thể ám chỉ từ giai đoạn trứng nước cho đến khi trưởng thành, hoặc từ khi sinh ra cho đến tuổi dậy thì.

Trong nhiều hệ thống pháp luật quốc gia, có một độ tuổi hợp pháp đánh dấu sự kết thúc của tuổi thơ và bắt đầu giai đoạn trưởng thành, với độ tuổi này thường dao động từ 15 đến 21, trong đó 18 tuổi là phổ biến nhất.

Một sự đồng thuận toàn cầu về định nghĩa thời thơ ấu được thể hiện qua Công ước về Quyền trẻ em (CRC).

Độ dài của thời thơ ấu (childhood expectancy) phản ánh khoảng thời gian mà trẻ em phải trải qua giai đoạn này.

Save the Children liệt kê tám sự kiện cuộc đời được xem là 'kết thúc thời thơ ấu' bao gồm cái chết, suy dinh dưỡng nghiêm trọng, bạo lực nghiêm trọng, xung đột buộc phải di dời, bỏ học, lao động trẻ em, trẻ em sinh con, và hôn nhân trẻ em.

Quá trình phát triển trong thời kỳ trẻ thơ

Giai đoạn đầu của tuổi thơ

Giai đoạn đầu của thời thơ ấu bắt đầu từ sơ sinh và kéo dài đến khi trẻ mới biết đi, khi trẻ bắt đầu tự nói hoặc đi lại độc lập. Mặc dù giai đoạn mới biết đi thường kết thúc vào khoảng ba tuổi khi trẻ ít phụ thuộc vào cha mẹ hơn, nhưng thời thơ ấu vẫn tiếp tục đến khi trẻ được sáu tuổi. Theo Hiệp hội Giáo dục Trẻ em Quốc gia, trẻ nhỏ cũng nằm trong giai đoạn này, nơi trẻ học qua quan sát, thử nghiệm và tương tác. Người lớn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và giám sát sự phát triển của trẻ, giúp trẻ đạt được sự tự chủ. Mối liên kết tình cảm mạnh mẽ cũng được hình thành giữa trẻ và người chăm sóc. Trẻ cũng bắt đầu đi học mẫu giáo trong giai đoạn này để bắt đầu hòa nhập xã hội.

Giai đoạn giữa của thời thơ ấu

Thời thơ ấu thường bắt đầu khoảng bảy tuổi, tương ứng với thời điểm bắt đầu học tiểu học, và kéo dài đến tuổi dậy thì (khoảng 12 hoặc 13 tuổi), khi sự phát triển xã hội và tinh thần của trẻ trở nên nổi bật. Trong giai đoạn này, trẻ kết bạn mới và học các kỹ năng mới, giúp trẻ trở nên độc lập hơn và phát triển cá nhân. Trẻ bước vào môi trường học tập mới, đối mặt với những thách thức và sự thay đổi so với trước đó. Các vấn đề tâm lý như tự kỷ, chứng khó đọc, loạn sắc và ADHD có thể xuất hiện và cần được chú ý với các kế hoạch hỗ trợ đặc biệt như giáo dục đặc biệt, kế hoạch LRE, RTI, và IEP. Thời kỳ này cũng là thời điểm trẻ bắt đầu nhận thức trách nhiệm, bị ảnh hưởng bởi bạn bè và cha mẹ, cùng với việc tham gia vào các hoạt động xã hội và học tập.

Tuổi vị thành niên

Tuổi vị thành niên thường bắt đầu với sự xuất hiện của dậy thì, nhưng cũng có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành. Mặc dù về mặt sinh học tuổi vị thành niên khác biệt so với thời thơ ấu, một số nền văn hóa vẫn coi đây là phần của thời thơ ấu xã hội vì phần lớn trẻ vị thành niên vẫn đang trong giai đoạn này. Sự bắt đầu của tuổi vị thành niên mang lại những thay đổi về thể chất, tâm lý và hành vi. Thời điểm kết thúc tuổi thiếu niên và bắt đầu tuổi trưởng thành có thể khác nhau tùy theo quốc gia và nền văn hóa, và trong một quốc gia hay nền văn hóa cụ thể, tuổi trưởng thành có thể khác nhau tùy thuộc vào nhiệm vụ xã hội được giao phó.

Lịch sử

Trong thời kỳ Phục hưng ở châu Âu, nghệ thuật về trẻ em trở nên phổ biến hơn, nhưng điều này không làm thay đổi thái độ xã hội đối với trẻ em.

Vào thế kỷ 1600, khái niệm về tuổi thơ bắt đầu hình thành ở châu Âu. Người lớn xem trẻ em như những sinh vật riêng biệt, vô tội và cần sự bảo vệ cũng như hướng dẫn từ người lớn. Nhà triết học John Locke của Anh đã có ảnh hưởng lớn trong việc hình thành quan điểm mới về trẻ em, đặc biệt với lý thuyết tabula rasa, coi tâm trí trẻ em khi sinh ra như một 'tờ giấy trắng'. Theo học thuyết này, tâm trí trẻ em được coi là trống rỗng và nhiệm vụ của cha mẹ là trang bị cho trẻ những quan niệm đúng đắn. Trong thời kỳ đầu của chủ nghĩa tư bản, sự gia tăng của các gia đình tầng lớp trung lưu ở các nước Tin lành như Hà Lan và Anh đã đưa đến một lý tưởng mới về việc nuôi dưỡng trẻ em, trong đó chủ nghĩa Thanh giáo nhấn mạnh sự quan tâm đến cứu rỗi cá nhân và phúc lợi tinh thần của trẻ.

Khái niệm hiện đại về tuổi thơ, với sự tự chủ và mục tiêu đặc thù của giai đoạn này, bắt đầu hình thành trong thời kỳ Khai sáng thế kỷ 18 và tiếp tục qua thời kỳ Lãng mạn. Jean-Jacques Rousseau đã phát triển quan điểm lãng mạn về trẻ em trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng năm 1762, Emile: or, On Education. Dựa trên ý tưởng của John Locke và các nhà tư tưởng thế kỷ 17 khác, Rousseau mô tả thời thơ ấu như một giai đoạn hạnh phúc ngắn ngủi trước khi đối diện với những thử thách của tuổi trưởng thành. Sir Joshua Reynolds đã tạo ra nhiều bức chân dung trẻ em thể hiện quan điểm mới về trẻ nhỏ. Bức tranh năm 1788 của ông, Tuổi ngây thơ, nổi bật với sự hồn nhiên và duyên dáng tự nhiên của đứa trẻ làm mẫu, nhanh chóng trở thành tác phẩm yêu thích của công chúng.