Nhưng ta là - Hành trình khám phá tự do trong tâm trí của chúng ta

Theo triết gia Jiddu Krishnamurti, cấu trúc xã hội ngày nay được xây dựng trên cơ sở của sự đố kị, tích trữ, nơi mà sự tuân thủ, chấp nhận quyền lực, thỏa mãn tham vọng, mà chính bản ngã, con người đang cố gắng trở thành điều gì đó, là tâm điểm. Xã hội được hình thành từ nguyên liệu đó và văn hóa của nó - niềm vui và nỗi khổ, cái đẹp và cái xấu, tất cả những nỗ lực của xã hội - góp phần xác định tâm trí của con người.

Tâm trí có thể là cánh cửa mở ra tự do nhưng cũng có thể là cảnh ngục tối tăm. Với sức mạnh lớn lao của tâm trí, chúng ta thường trao cho nó tự do, nhưng đôi khi quên rằng cuộc sống không chỉ thuộc về tâm trí. Vậy làm thế nào để tâm trí chúng ta giải thoát khỏi mọi sự ràng buộc đó? Câu trả lời có thể được tìm thấy trong cuốn sách “Nhưng ta là” (As One Is) , tác phẩm của Krishnamurti mang lại nguồn cảm hứng và khích lệ, thúc đẩy chúng ta đặt ra câu hỏi và tìm kiếm câu trả lời sâu sắc về bản chất tự do và ý nghĩa thực sự của cuộc sống.

Jiddu Krishnamurti (1895 - 1986) là một triết gia, diễn giả nổi tiếng về các vấn đề triết học và tinh thần, xoay quanh các chủ đề như mục đích của thiền định, mối quan hệ giữa con người và cách tạo ra sự thay đổi tích cực cho xã hội. Ông được biết đến với những cuốn sách triết học sâu sắc và truyền cảm hứng như Tự do đầu tiên và cuối cùng, Tự do vượt trên sự hiểu biết, Đánh thức trí thông minh, Thế giới trong bạn, Cuộc đời phía trước, Đôi điều cần suy ngẫm, Bạn đang nghịch gì với đời mình, Giáo dục và ý nghĩa cuộc sống. Ở tuổi 90, ông đã diễn thuyết tại Liên Hợp Quốc về hòa bình và nhận thức, và được trao tặng Huân chương Hòa bình của Liên Hợp Quốc vào năm 1984.

Sinh ra trong một gia đình thuộc tầng lớp Brahmin tại Ấn Độ, nhưng Krishnamurti nhấn mạnh rằng ông không thuộc về bất kỳ quốc gia, tầng lớp, tôn giáo hoặc trường phái triết học nào. Ông cũng không ủng hộ bất kỳ trường phái tư tưởng hoặc chính trị nào, và thậm chí cho rằng chúng là nguyên nhân gây ra sự chia rẽ và xung đột trong xã hội. Ông dành cuộc đời của mình đi du lịch khắp thế giới như một diễn giả độc lập.

Nếu bạn đã từng đọc các tác phẩm của Jiddu Krishnamurti, bạn sẽ cảm nhận được sự sâu sắc và tri thức của ông. Cuốn sách Như ta là cũng không phải là ngoại lệ.

Cuốn sách Như ta là mô tả nội dung của tám buổi thuyết trình ngẫu hứng của Krishnamurti trước hàng trăm người, diễn ra dưới bóng cây sồi nhỏ ở thung lũng Ojai (California, Hoa Kỳ) vào mùa hè năm 1955. Trong các buổi nói chuyện này, Krishnamurti đã đề cập đến các vấn đề quan trọng như bản chất của bạo lực, sự thay đổi, quyền lực của trí óc, hòa bình thực sự, sự sùng bái, tâm linh, và ý nghĩa thực sự của việc lắng nghe. Ông cũng giải đáp các câu hỏi như về dục vọng, tội ác ở tuổi trẻ, sự náo động trong tâm trí, mục đích và ý nghĩa của cuộc sống, việc giáo dục con cái, và thiền định.

Trong buổi trò chuyện đầu tiên dưới bóng cây sồi, Krishnamurti đề cập đến vấn đề của hòa bình. Ông nhấn mạnh rằng hòa bình thực sự chỉ đến khi chúng ta hiểu rõ về bản chất của xung đột và mâu thuẫn, và hành động cùng nhau để xây dựng một xã hội không chia rẽ và mâu thuẫn.

Hãy tưởng tượng rằng trong một thành phố, có một băng đảng tội phạm hoạt động và gây ra nhiều vụ án bạo lực. Nguyên nhân của sự bạo lực này không chỉ nằm ở các thành viên của băng đảng mà còn liên quan đến sự bất bình đẳng xã hội, nghèo đói, thiếu cơ hội và thiếu giáo dục. Những yếu tố này đóng góp vào việc tạo ra một môi trường đầy căm ghét và xung đột, dẫn đến sự gia tăng của bạo lực trong xã hội.

Mục đích của cuộc trò chuyện này là khám phá nguồn gốc và cơ chế của bạo lực, và đề cao tầm quan trọng của hòa bình và sự đồng lòng trong xã hội. Krishnamurti nhấn mạnh rằng bạo lực không chỉ bắt nguồn từ hành vi phi lý của cá nhân, mà còn từ cấu trúc và giá trị xã hội mà chúng ta sống trong đó.

Trong cuộc trò chuyện thứ hai, Krishnamurti tập trung vào việc thảo luận về sự quy định của tâm trí con người, và nói về tầm quan trọng của việc giải phóng tâm trí khỏi mọi ràng buộc và quy định.

Một ví dụ cụ thể cho vấn đề này là khi một người quyết định thay đổi sự nghiệp hoặc mục tiêu trong cuộc sống của họ. Người trẻ này đã dành nhiều năm cho một công việc nhất định nhưng cảm thấy không hài lòng và mất động lực. Thay vì tiếp tục sống trong sự không hài lòng và ràng buộc, họ quyết định dừng lại và tự khám phá những sở thích và đam mê mới. Qua quá trình này, họ có thể tìm ra hướng đi mới, mang lại niềm vui trong cuộc sống.

Thông điệp mà tác giả muốn truyền đạt ở phần này là: chúng ta không nên bị buộc bởi quá khứ hoặc những niềm tin đã hình thành tâm trí, không sợ mạo hiểm mà hãy tìm kiếm tự do và sự sáng tạo để trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Trong cuộc trò chuyện thứ ba, cuốn sách thảo luận về việc rèn luyện đạo đức. Nếu không có đạo đức, trí não sẽ hoàn toàn hỗn loạn, mâu thuẫn. Và không có trí não tĩnh lặng, rõ ràng ta không thể tiến xa.

Trí não phản ánh cái đã biết, là kết quả của quá khứ, của thời gian tích lũy. Một trí não như vậy có thể thoát khỏi sự đã biết mà không cần phải cố gắng, để khám phá điều gì mới từ đầu không?

Khi bạn nói: “Buổi hoàng hôn này không đẹp bằng buổi hoàng hôn hôm qua”, thực ra bạn không nhìn vào buổi hoàng hôn, trí não của bạn đã di chuyển đến ký ức về ngày hôm qua. Nhưng nếu bạn có thể nhìn vào buổi hoàng hôn một cách toàn diện, trọn vẹn, dành hết sự chú ý của bạn, thì chắc chắn lúc đó sự so sánh sẽ kết thúc.

Khi bạn tập trung hoàn toàn, không còn thực thể nào cố gắng thay đổi, sửa đổi, trở thành cái gì đó. Không còn “tôi” nữa. Khi bạn tập trung, cái “tôi”, cái ngã sẽ tan biến, và chính thời điểm tập trung đó là điều tốt đẹp, là tình yêu.

Trong quá trình trò chuyện thứ tư, Krishnamurti tập trung vào việc thay đổi bản thân và bet lớn vào sức mạnh của việc tự nhận biết và hiểu biết về bản thân mình.

Theo tác giả, để phát triển và thay đổi tích cực, chúng ta cần trở thành những người quan sát tinh tế, tự ý thức về suy nghĩ, hành động và cảm xúc của chúng ta. Ông hy vọng chúng ta sẽ không chỉ đơn giản là chấp nhận hoặc phê bình bản thân mình mà còn là khám phá sâu hơn về bản chất và môi trường nội tâm của mình.

Một họa sĩ quan tâm đến danh tiếng của mình, sự vĩ đại của mình, mải mê với sự so sánh, thoả mãn tham vọng, không còn là một họa sĩ nữa, anh ta chỉ là một kỹ thuật gia như bất kỳ ai khác. Điều này có nghĩa là để yêu một điều gì đó, chúng ta phải chấm dứt hoàn toàn tham vọng, mong muốn được công nhận xã hội để chú trọng hoàn toàn vào nó. Hiểu sâu về bản chất của vấn đề sẽ giúp chúng ta phát triển bản thân mà không bị ảnh hưởng bởi ý kiến và định kiến của người khác.

Trong cuộc trò chuyện thứ năm, Krishnamurti nêu rõ vấn đề của sự tu tập tâm linh và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tự tìm hiểu và khám phá. 

Trong phần này, ông nhấn mạnh rằng tu tập không phải là việc tuân theo các nguyên tắc, quy tắc hoặc hệ thống tôn giáo cụ thể. Thay vào đó, tu tập là một quá trình tự phát triển và tự khám phá tâm linh, nơi mỗi người phải đối mặt trực tiếp với bản thân và nắm bắt sự thật về tâm trí và tình trạng nội tại.

Một cá nhân quyết định khởi đầu hành trình tu tập tâm linh, không chỉ tuân theo các quy tắc tôn giáo truyền thống mà còn quyết tâm tìm hiểu sâu sắc về bản thân và khám phá tâm trí thông qua thiền định, thảo luận với người thầy, hoặc đọc sách về tâm linh. Qua việc này, họ có thể trực tiếp trải nghiệm và khám phá sự thật về tâm trí và bản thân, từ đó tìm ra hướng đi tu tập phù hợp và đạt được sự hiểu biết và trí tuệ tâm linh sâu sắc hơn.

Trong cuộc trò chuyện thứ sáu, tác giả khuyến khích chúng ta không chỉ tập trung vào việc tôn kính các biểu tượng bên ngoài như các thần thánh, tượng đài hay biểu tượng tôn giáo, mà còn đề cao việc hiểu biết và thấu hiểu bản chất và ý nghĩa sâu xa của cuộc sống và tự thân.

Krishnamurti nhấn mạnh rằng sự tôn kính thực sự nằm trong khả năng khám phá và nhận thức sâu xa về chính bản thân và thế giới xung quanh. Quan trọng là không bị mù quáng hoặc bị cuốn vào các hình thức bên ngoài, mà là khám phá và thấu hiểu sự tồn tại và ý nghĩa sâu xa của chính mình.

Một người có thể vào đền thờ và thể hiện sự tôn kính bằng cách thắp hương, cầu nguyện và thực hiện các nghi lễ. Tuy nhiên, nếu họ chỉ tập trung vào các hành động bên ngoài mà không thực sự hiểu ý nghĩa sâu xa của sự tôn kính và không khám phá tâm linh cá nhân, thì sự tôn kính đó chỉ trở thành một hành động hình thức không mang ý nghĩa thực sự.

Bạo lực là đề tài được nhắc đến trong cuộc trò chuyện thứ bảy của tác giả. Ông cho rằng bạo lực bắt nguồn từ lòng tham, sự ganh đua và khao khát kiểm soát, tạo ra một vòng luẩn quẩn không kết thúc của bạo lực và hủy hoại.

Krishnamurti nhấn mạnh rằng để chấm dứt bạo lực, chúng ta cần hiểu rõ về nó và truyền đạt thông điệp về không bạo lực. Ông đề cao vai trò của sự nhạy cảm và ý thức về bạo lực và khuyến khích sự chấp nhận và yêu thương đối với tất cả mọi người.

Một tình huống thực tế có thể là việc đối mặt và xử lý xung đột trong một nhóm bạn bè. Thay vì sử dụng bạo lực hoặc lời lẽ thù địch, chúng ta có thể áp dụng tinh thần không bạo lực để lắng nghe và hiểu lẫn nhau. Bằng cách đối xử với sự nhạy cảm và ý thức, chúng ta có thể giải quyết xung đột một cách hòa bình và tạo điều kiện cho sự hòa thuận và đồng lòng.

Cuộc trò chuyện cuối cùng nói về tự do và cách sống tự do. Krishnamurti đánh giá cao giá trị của tự do tư duy, độc lập và trách nhiệm cá nhân. Ông khuyến khích chúng ta sống một cuộc sống không bị ràng buộc bởi định kiến và giới hạn xã hội và tập thể đặt ra. Chúng ta cần tự mình tìm hiểu, đặt câu hỏi và khám phá bản thân, không chỉ chấp nhận mù quáng những giới hạn xã hội đặt ra.

Theo Krishnamurti, một thế giới với sự phát triển mạnh mẽ về sản xuất và tiến bộ khoa học chỉ mang lại hứa hẹn nhưng không thực sự dẫn đến một tương lai hạnh phúc. Trong những buổi nói chuyện, ông nhấn mạnh rằng sự tiến bộ của bản thân không đồng nghĩa với tự do mà chỉ là sự lừa dối của ý thức; sự hiểu biết về tâm trí của chính mình, tự biết mình là con đường duy nhất dẫn đến tự do.

Tóm lại, Krishnamurti nhấn mạnh rằng con đường duy nhất để khám phá sự thật cốt lõi của mọi điều, để đạt đến sự giải thoát, là tự nhận biết bản thân; nhìn thấy chính mình như “ta là” trong thực tại, không phải “ta phải là” hay “ta nên là”. Ông chỉ ra rằng chỉ khi nhận ra cách mà trí óc của mình đang bị chi phối bởi các quyền lực, khuôn khổ, phạm vi, truyền thống, quy định,… con người mới có thể thoát ra khỏi chúng.

“Như ta là” không chỉ là một cuốn sách đọc qua một lần rồi đặt xuống. Với ngôn từ đơn giản, cách tiếp cận trực tiếp cùng với những lập luận thuyết phục của Krishnamurti, cuốn sách thách thức chúng ta mở rộng tầm nhìn và tìm kiếm câu trả lời sâu sắc về bản chất tự do và ý nghĩa thực sự của cuộc sống. Khi kết thúc cuốn sách, hy vọng mỗi người có thể tự khám phá ra những sự thật bên trong bằng sự tập trung và quan sát chính mình từng phút giây.

Lập trường của triết gia Jiddu Krishnamurti có thể khiến chúng ta cảm thấy bối rối vì có quá nhiều điều cần hiểu, nhưng nếu chúng ta dành thời gian suy ngẫm, mọi thứ sẽ trở nên rõ ràng hơn đối với cuộc sống của chúng ta. Nếu bạn có kiến thức về Phật giáo, từng tìm hiểu và thực hành Thiền, Chánh niệm hoặc quan tâm đến các kinh sách cổ truyền về các hoạt động tinh thần, bạn sẽ thấy thú vị với cuốn sách này.