Buzz
Sống không bao giờ dễ dàng và cho nhiều người, khi thất bại trong 'môn học cuộc sống', đó là lúc họ cảm thấy tuyệt vọng và sẵn lòng bắt buộc bất kỳ phao cứu sinh nào được ném xuống. Nhu cầu về hỗ trợ tinh thần và tâm lý của cộng đồng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết khi các hệ thống giáo dục từ chối giải đáp các câu hỏi về giá trị và tâm trí, thay vào đó chỉ tập trung vào truyền đạt kiến thức về sự thật. Những câu hỏi 'Làm thế nào' này vượt ra khỏi phạm vi của giáo dục khoa học, nhưng chúng vô cùng quan trọng với cuộc sống mỗi người, và việc để cho giáo viên đạo đức hoặc giáo viên dạy công dân đơn lẻ trả lời chúng là không có trách nhiệm.
Đây là lý do tại sao thể loại sách Self-help (Tự trợ) ra đời, để điền vào khoảng trống trong thị trường của cuộc sống. Sách Self-help chỉ cho bạn biết phải làm gì với những hướng dẫn 'một phát ăn ngay' và một lối viết khiến bạn muốn gào lên 'Tôi sẽ thay đổi thế giới'. Từ những quyển sách bom tấn không bao giờ lỗi mốt như Đắc Nhân Tâm, 7 thói quen của bạn trẻ thành đạt, Cha giàu cha nghèo đến những thể loại 'cao cấp' như Tony buổi sáng, Sức mạnh của thói quen, hay mới đây là Thông Minh Hơn, Nhanh Nhạy Hơn, Kỹ Năng Hơn, tất cả nhằm mục đích giải quyết khao khát sâu thẳm của đám đông: Tôi có thể thay đổi và dưới đây là 69 bước để thực hiện điều đó.
Điểm chung của các quyển sách này là triết lý sống được biến chuyển thành những điều đơn giản nhất để hiểu và các bước thực hiện được rút ngắn thành các bí kíp dễ dàng, khiến người đọc hồi hộp và phấn khích. 'Hãy là người tốt với người khác và họ sẽ đối xử tốt với bạn' (Đắc Nhân Tâm), 'Thay đổi thói quen xấu bằng những thói quen tốt hơn' (7 thói quen của người thành đạt), 'Tự tin vào khả năng của bạn' (Tôi Tài Giỏi, Bạn Cũng Thế). Bạn không chỉ tiết kiệm tiền mua sách mà còn nắm vững toàn bộ nội dung của 3 cuốn trên.
Trong mỗi cuốn sách, độc giả thường được trang bị một gói 'đổi đời' chỉ với 2 bước đơn giản. Đầu tiên, bạn phải 'đánh thức bản ngã phi thường bên trong', tin rằng 'Không có thất bại nào là cuối cùng - Tất cả chỉ là thử thách' và ghi nhớ rằng 'Cuộc sống thay đổi khi chúng ta thay đổi'. Thay đổi những gì? 'Bạn có thể thay đổi cách học (Tôi Tài Giỏi, Bạn Cũng Thế), cách kiếm tiền (Nghĩ Giàu, Làm Giàu), cách suy nghĩ (Sức Mạnh của Tư Duy Tích Cực), cách đối nhân xử thế (Đọc Vị Bất Kỳ Ai)...'
Sau khi hoàn thành việc thúc đẩy tư duy, bạn có thể thực hiện các thay đổi đơn giản như sau: '7 thói quen của người thành đạt, 59 nguyên tắc vàng của đắc nhân tâm, 13 nguyên tắc để trở thành triệu phú theo Napoleon Hill, 69 bài học từ 'Cha Giàu, Cha Nghèo'... thậm chí còn đơn giản đến mức chỉ cần suy nghĩ, vũ trụ cũng sẽ hợp tác với bạn (Nhà Giả Kim). Chưa bao giờ công thức thành công trở nên dễ dàng và rẻ tiền như vậy. Điều này là đặc trưng của dòng sách Self-help 1.0.
Vào thế kỉ 21, khi thể loại Self-help tiến bộ lên mức cao hơn, công thức này đã trải qua nhiều sửa đổi, có lẽ hướng tốt hơn so với những thành công nhanh chóng của thế kỉ 20. Trong cuốn Best-seller “Thông minh hơn, nhanh hơn, giỏi hơn”, thay vì tái bản lại các triết lý sống thông thường, nhà báo Charles Duhigg đã thực hành cách viết tiêu biểu của dòng sách Self-help 2.0: 'Giảm bớt việc giáo điều, giảm bớt sự bí kíp, tăng cường nghiên cứu khoa học nhưng vẫn giữ được 'khát vọng thay đổi' của Self-help 1.0.'
Duhigg đã gặp gỡ hàng chục chuyên gia tâm lý, nhà khoa học thần kinh, nhà kinh tế học hành vi, giám đốc sáng tạo của Pixar, mật vụ FBI... để tạo ra một cuốn sách vẫn đầy những câu chuyện thú vị và vẫn đầy những sự thật bạn có thể áp dụng vào cuộc sống. Từ trong buồng lái của một chiếc máy bay sắp gặp tai nạn đến công thức bí mật của Google để xây dựng một nhóm hoàn hảo, đến sự liều lĩnh sáng tạo của Pixar để cứu bộ phim Frozen, bạn sẽ khó có thể tìm thấy một cuốn Self-Help 1.0 nào có nhiều câu chuyện giật gân, thú vị như vậy và kết hợp một cách hài hòa với các nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên, sau khi tham gia, bạn có thể thấy khó lòng áp dụng những bài học đã học vào cuộc sống hàng ngày. Duhigg nhắc nhở chúng ta rằng việc đặt ra mục tiêu là rất quan trọng, và cần phải tuân theo nguyên tắc SMART (chương 4). Ví dụ, thay vì nói rằng 'Tôi sẽ đọc sách nhiều hơn', bạn cần phải Cụ thể (Specific): Tôi sẽ đọc “Thông minh hơn, nhanh hơn, giỏi hơn” vào 10-12h tối; Đo lường được (Measurable): Tôi sẽ đọc 170 trang mỗi ngày; Có thể đạt được (Attainable): 70 trang mỗi ngày thôi; Thực tế (Relevant): Đọc sách này sẽ khiến mình làm việc năng suất hơn, và Thời gian hoàn thành (Time-Bound): trong tuần đầu của tháng 4.
Người đọc lần đầu về SMART có thể cảm thấy thú vị, nhưng đối với những người đã đọc mãi mà không thực hiện, nguyên tắc này chỉ làm cho họ thêm lười biếng. Tác giả rút ra những kết luận đặc trưng của Self Help 1.0 như: cần có động lực nội tại từ bên trong và tự chủ để phát triển, muốn nhóm làm việc tốt thì phải tạo ra môi trường an toàn để mọi người có thể nói sai mà không bị trừng phạt, hãy hình dung về tương lai với nhiều khả năng chứ đừng bám víu vào hy vọng. Self-help 2.0 có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn chỉ để đọc cho vui, cho sướng tinh thần, để áp dụng được, cần nhiều hơn là một công thức đơn giản.
Trong Sự khốn cùng của “tư duy triệu phú”, tác giả đã viết về hậu quả tiêu cực của sách Self-help. Sự khốn cùng này làm tê liệt khả năng tư duy độc lập, phản biện và ý thức xã hội. Nó không dẫn tới khai sáng và minh triết. Đám đông đi theo nó vừa phỉnh nịnh vừa giẫm đạp lên nhau để đạt được mục đích của mình.
Tôi không đồng ý với việc phủ định giá trị của sách Self-help. Nó cần được viết, đọc và tiến hóa thêm. Chúa đã chết, con người ngày càng vô thần, trường học chỉ dạy về sự thật và câu hỏi: 'Làm sao để sống'. Lựa chọn nào cho đám đông giữa cuộc hiện sinh, không thể tìm thấy ý nghĩa cuộc đời, đành phải bám lấy phao Self-help để tự cứu mình.
Giải pháp không phải là chia phái Self-help và Kinh điển. Trong dài hạn, các trường, đặc biệt là đại học, phải mở rộng giáo dục tâm hồn của sinh viên. Trong ngắn hạn, cần nhiều hơn những cuốn sách để sống một cuộc đời vừa thành công hơn, vừa ý nghĩa hơn, nhưng không đến mức khốn cùng.
Zarathustra
Chuyến tham quan của tôi
