Những ví dụ cho thấy tiến hóa đôi khi cũng 'tiện lợi', sử dụng cùng một đặc điểm cho hai loài khác nhau

Đã đủ tốt rồi thì tại sao cần phải thay đổi?

Thỉnh thoảng, quá trình lựa chọn tự nhiên lại tái sử dụng những chiêu trò cũ, nhưng không có gì tồi khi những đặc điểm cơ thể, cấu trúc sinh học đó đủ tốt để Mẹ Thiên Nhiên áp dụng lại.

Trong tiến hóa, đột biến xảy ra ngẫu nhiên nhưng chọn lọc tự nhiên không nhất thiết phải tuân theo luật đó. Mỗi yếu tố mới xuất hiện ở một loài sẽ đi kèm với những lỗi tiến hóa của tổ tiên chúng. Việc loài đó có thể sống sót trong môi trường khắc nghiệt không phải là đánh giá đột biến có lợi hay không; nó sống sót nếu có lợi và biến mất nếu gây hại.

Đôi khi, đột biến xảy ra trên hai loài khác nhau về không gian và thời gian sống; điều này thường xảy ra khi hai loài gặp phải hoàn cảnh sống chung và phải thích nghi. Khi điều này xảy ra, lịch sử sinh học sẽ ghi nhận sự xuất hiện của hai loài khác nhau mặc dù chúng có nhiều điểm tương đồng.

Dưới đây là ví dụ minh họa cho điều này:

Cá heo và loài bò sát nước Ichthyosaur

Có hai loài sinh vật sống dưới nước, cá heo hiện đại và Ichthyosaur, rất giống nhau: chúng là minh chứng sống động cho việc tiến hóa mang lại cùng một giải pháp cho cuộc sống dưới nước cho hai loài khác nhau, một là động vật có vú và một là loài bò sát. Cả hai đều sinh con, có máu nóng, và cách chống lại kẻ thù cũng tương tự nhau.

Cá mập và cá heo cũng chia sẻ một số đặc điểm tiến hóa hội tụ, như hình dáng thon của cơ thể và vây hình tam giác.

Đà điểu đầu mào và Corythoraptor

Năm 2017, các nhà khảo cổ học phát hiện ra hóa thạch của một con khủng long kỳ lạ tại miền Nam Trung Quốc, được đặt tên là Corythoraptor jacobsi. Sinh vật này tồn tại vào cuối kỷ Phấn trắng và có ngoại hình giống loài chim không bay sống tại Úc.

Cả hai có hình dáng cơ thể giống nhau, đều có mào trên đầu - điều được cho là giúp chúng tìm bạn đồng hành trong mùa sinh sản.

Động vật thuộc họ Chó và hổ Tasmania

Hổ Tasmania có vẻ ngoài giống chó hiện đại một cách bất ngờ, mặc dù chúng là loài săn mồi có túi (giống như chuột túi và gấu koala), trong khi động vật thuộc họ Chó bao gồm những loài săn mồi như sói, cáo và các giống chó được nuôi nhốt. 

Ngạc nhiên thay, tổ tiên chung của cả hai loài này đã đi dạo trên mặt đất từ khoảng 160 triệu năm trước, chung sống cùng với khủng long. Mặc dù đã qua quãng đường dài nhưng cả hổ Tasmania và động vật họ Chó đều có khung sườn và hình dáng cơ thể tương tự nhau.

Một báo cáo khoa học được công bố vào năm 2017 chỉ ra rằng hình dáng của chúng “được coi là một trong những ví dụ tiêu biểu nhất của tiến hóa hội tụ trong loài động vật có vú”.

Cá Piranha và Piranhamesodon 

Vào cuối kỷ Jura (khoảng 150 triệu năm trước), một loài cá rất giống cá Piranha hiện đại trị vì vùng biển mà ngày nay là miền Nam nước Đức. Có tên là Piranhamesodon pinnatomus, chúng là loài cá ăn thịt vây xương cổ xưa nhất, họ hàng hiện đại của chúng bao gồm cá hồi, cá tuyết, … nhưng không phải là cá Piranha.

P. pinnatomus có hàm răng giống cá Piranha, chúng sử dụng hàm sắc nhọn chủ yếu để ăn vây của các con cá khác - một chiến thuật rất tinh vi. Bằng cách ăn vây, một phần có thể mọc lại của con mồi, Piranhamesodon pinnatomus có thể có nguồn thức ăn suốt đời.

Giống linh trưởng nhỏ

Các bằng chứng khảo cổ cho thấy con người cũng chịu ảnh hưởng của tiến hóa hội tụ. Homo sapien là loài linh trưởng thống trị Trái Đất, nhưng trong quá khứ, bề mặt Trái Đất chứng kiến nhiều giống linh trưởng khác nhau, bao gồm Neanderthal, Denosovan, Homo erectus, Homo naledi và nhiều hơn nữa.

Năm 2004, các nhà khảo cổ làm việc tại vùng đảo Flores phát hiện dấu tích của một giống người nhỏ, chỉ cao khoảng hơn 100 centimet, được đặt tên là Homo floresiensis. Năm ngoái, khoa học lại phát hiện ra một giống người nhỏ nữa ở vùng đảo Philippines; họ đặt tên cho những sinh vật này là Homo luzonensis.

Hai loài người 'tí hon' này sống trong cùng thời kỳ - khoảng 50.000 năm trước, nhưng họ sống ở những vùng đất xa nhau. Vẻ ngoài giống nhau của Người Flores và Người Luzon được coi là bằng chứng cho quá trình tiến hóa gọi là 'chúng lùn hóa trên đảo', xuất hiện khi một loài tiêu biến khi tài nguyên trở nên khan hiếm.

Dơi và Ambopteryx

Các loài như dơi, sóc bay và thằn lằn bay pterosaur đều có cánh màng được căng ra bởi loại xương đặc biệt gọi là styliform. Việc phát hiện loài khủng long nhỏ Ambopteryx longibrachium vào năm ngoái cung cấp bằng chứng cho việc khủng long cũng áp dụng chiến thuật tiến hóa hội tụ để thích nghi với môi trường.

Khủng long 'mỏ vịt' 

Khi các nhà khoa học phát hiện ra loài khủng long chân thú (chân ba ngón và có xương rỗng) có tên Chilesaurus diegosuarezi, họ gọi nó là loài 'thú mỏ vịt' của thế giới khủng long vì trên cơ thể nó có một loạt các đặc điểm của nhiều loài khác nhau, giống như con thú mỏ vịt mang đặc tính của nhiều loài trên một cơ thể.

C. diegosuarezi là một minh chứng rõ ràng cho tiến hóa hội tụ, khi nó ... hội tụ nhiều đặc điểm của các loài khác nhau; chúng có chi trước mạnh mẽ như Allosaurus, xương chậu giống khủng long hông chim (như Stegosaurus và Ceratopsian), và cũng có răng, hộp sọ và đặc điểm khuôn mặt giống nhiều loài khủng long khác.

Thực sự là một sự kỳ lạ của tiến hóa, giống như thú mỏ vịt ở nước Úc.

Tham khảo từ Gizmodo