Buzz
Tôi tỉnh dậy và nhận ra rằng niềm hạnh phúc không nên bị ép buộc, không cần phải tìm kiếm mà chỉ có thể đạt được thông qua những trải nghiệm và ý thức của chính mình.
Thức giấc từ giấc mơ, tôi hiểu rằng niềm vui thực sự không nằm ở việc theo đuổi mà là kết quả của sự tự chấp nhận và hiểu biết về bản thân.
Thấy cuộc sống như một trách nhiệm, như một nhiệm vụ cần thực hiện.
Tôi làm việc - và xem kìa, trách nhiệm mang lại niềm vui.
Cuộc sống, một phần, là trách nhiệm, là nghĩa vụ lớn nhất và đơn giản nhất.
Cuộc sống, dưới mọi hình thức, là một trách nhiệm lớn lao, là một nhiệm vụ mà ta phải thực hiện. Hạnh phúc không phải là mục tiêu cần phải theo đuổi mà là kết quả của sự hoàn thành điều được gọi là trách nhiệm.
Như một kế hoạch vũ trụ, tôi đã ngồi đối diện với hai người chán đời - một người đàn ông và một phụ nữ. Cả hai đều thốt ra rằng cuộc sống của họ là vô ích, không có gì để mong chờ nữa. Nhưng cuộc sống lại cho họ thấy rằng, dù thế nào đi nữa, vẫn có một nhiệm vụ đang chờ họ, một mục tiêu mà cuộc sống muốn họ thực hiện.
Sau khi đã xem xét tất cả, chúng ta nhận ra rằng câu hỏi về ý nghĩa cuộc đời đã không được đặt ra đúng cách: chúng ta không phải là những người hỏi về ý nghĩa của cuộc đời, mà chính cuộc đời mới là thứ đặt câu hỏi cho chúng ta – chúng ta mới là người bị chất vấn! Chúng ta là người phải trả lời, phải đáp lại câu hỏi bất biến và liên tục của cuộc sống, những “câu hỏi về cuộc sống” thiết yếu. Bản chất của việc sống không gì khác hơn là phải đối mặt với sự chất vấn; toàn bộ hành động tồn tại của chúng ta là để đưa ra câu trả lời với tinh thần trách nhiệm đối với cuộc sống. Từ góc nhìn này, không còn gì có thể làm chúng ta sợ hãi nữa, không còn tương lai hay cảm giác vô nghĩa hiện hữu rõ ràng nữa. Bây giờ, hiện tại là tất cả, vì nó nắm giữ câu hỏi vĩnh cửu mà cuộc sống đặt ra cho chúng ta. Tất cả phụ thuộc vào những gì cuộc sống mong đợi từ chúng ta. Đối với tương lai, chúng ta không cần biết vì không thể biết được.
Để minh họa cho vấn đề này, tôi thường kể câu chuyện từ một bản tin nhiều năm trước. Một người đàn ông da đen bị kết án tù chung thân và bị đày đến Đảo Quỷ. Khi con tàu Leviathan đang vượt biển, một đám cháy bùng lên. Trong tình huống nguy cấp, người tù được tháo xiềng để tham gia cứu hộ. Anh đã cứu được mười người. Kết quả là anh được ân xá. Tôi hỏi các bạn: nếu có ai đó hỏi người đàn ông này trước khi lên tàu, tại bến cảng Marseille, rằng cuộc sống có còn ý nghĩa gì với anh không, anh chắc chắn sẽ lắc đầu: còn gì có thể chờ đợi anh chứ? Nhưng không ai trong chúng ta biết được điều gì đang chờ đợi mình, khoảnh khắc quan trọng nào sẽ đến để chúng ta hành động phi thường, giống như người đàn ông da đen đã cứu mười người trên tàu Leviathan.
Câu hỏi mà cuộc đời đặt ra cho chúng ta – và khi trả lời nó, chúng ta nhận ra ý nghĩa của khoảnh khắc hiện tại – không chỉ thay đổi từng giờ từng phút mà còn khác biệt từ người này sang người khác: câu hỏi là hoàn toàn khác biệt trong từng khoảnh khắc, đối với từng cá nhân.
Vì vậy, chúng ta thấy rằng câu hỏi về lẽ sống được đặt ra quá đơn giản, trừ khi nó được đặt ra một cách chi tiết, trong ngữ cảnh cụ thể về không gian và thời gian. Đối với chúng ta, việc hỏi về “lẽ sống” theo cách này cũng ngây ngô không kém gì câu hỏi của một phóng viên đối với nhà vô địch cờ vua thế giới rằng “Đại kỳ thủ, ông nghĩ nước cờ nào là hoàn hảo nhất?”. Liệu có thể tồn tại một nước cờ hoàn hảo nếu không xét đến tình huống trận đấu rất cụ thể, chi tiết, hay một thế cờ riêng biệt nào đó?
Nhiều năm trước, có một lần, một chàng trai ngây thơ hỏi tôi, ngay khi tôi sắp bắt đầu buổi hội thảo nhỏ ở đâu đó, về lẽ sống. Những lời cậu ấy nói tuôn ra một cách thiếu tế nhị: “Frankl ơi, đừng giận tôi, nhưng tôi có hẹn với vợ tương lai tối nay. Tôi thực sự phải đi nên không thể ở lại nghe bài diễn thuyết của ông; ông có thể nói ngắn gọn lẽ sống là gì được không?”.
Bất cứ điều gì đang chờ đợi chúng ta, thử thách trong thời khắc cụ thể này đòi hỏi mỗi người phải có câu trả lời riêng. Đầu tiên, câu trả lời của chúng ta có thể là chủ động, bằng hành động, phản hồi những câu hỏi của cuộc sống qua những gì ta đã làm hoặc tạo ra. Nhưng ta cũng cần suy nghĩ kỹ về một số điều. Điều này có lẽ được truyền đạt hiệu quả nhất qua trải nghiệm sau: một lần, một thanh niên ngồi trước mặt tôi và chất vấn về ý nghĩa hay sự vô nghĩa của cuộc đời. Lý lẽ của anh ta là: “Ông nói thì dễ, ông đã lập các trung tâm tư vấn, giúp đỡ mọi người, vực dậy người khác; nhưng tôi là ai, chỉ là một tay phụ tá thợ may. Tôi có thể làm gì, làm sao tôi có thể khiến cuộc đời mình có ý nghĩa qua những hành động tôi thực hiện?”. Người đàn ông này quên rằng vấn đề không nằm ở vị thế xã hội hay nghề nghiệp của anh ta, vấn đề là anh ta vẽ ra vòng tròn cuộc sống và lấp đầy nó như thế nào. Một cuộc đời viên mãn hay không chẳng phụ thuộc vào bán kính hành động có rộng lớn, mà chủ yếu phụ thuộc vào việc vòng tròn đó có được lấp đầy hay không. Trong hoàn cảnh cụ thể, mỗi cá nhân con người đều không thể thay thế và không thể sao chép. Nhiệm vụ mà cuộc sống giao phó là của riêng mỗi người và chỉ họ mới có thể hoàn thành. Một người có vòng tròn cuộc đời lớn nhưng không thể lấp đầy sẽ tồn đọng nhiều bất mãn hơn so với người có vòng tròn nhỏ hơn nhưng đáp ứng được những nhiệm vụ trong vòng tròn của mình. Trong hoàn cảnh của người phụ tá thợ may này, anh ta còn có thể đạt được nhiều điều hơn, và qua những việc đã làm và những việc còn dở dang, anh ta có thể hướng đến một cuộc sống ý nghĩa hơn những người anh ta ghen tỵ, nếu họ không nhận thức được trách nhiệm lớn hơn của mình và không dốc hết sức cho trách nhiệm đó.
