Nỗi đau đầu của các nhà sản xuất xe điện: Xe chở đồng bị kẹt 3.000km, 1 tháng không thể ra khỏi biên giới, tài xế có thể bị cướp bất kỳ lúc nào

Trước khi đến tay các nhà sản xuất xe điện, nguyên liệu đã phải trải qua hành trình dài 3.000 km bị kẹt nghẹt dọc theo biên giới Congo-Zambia.

Để đưa đoàn xe tải chở đồng ra khỏi châu Phi, Chanda Kulungika đã phải chờ đợi một tuần tại một trong những khu vực kẹt nghẹt nhất thế giới. Thanh niên trẻ đi xe đạp qua hàng dài container nặng nề, trên xe chứa nước ngọt, đồ ăn nhẹ và than củi.

Vào ban đêm, Kulungika ngủ ngay trong cabin xe tải. Đèn tín hiệu nguy hiểm thỉnh thoảng nhấp nháy, buộc anh phải dậy kiểm tra xem liệu những tên trộm có ăn cắp nhiên liệu hoặc đồng trên xe hay không.

Câu chuyện này diễn ra hàng ngày ở biên giới Congo và Zambia, nơi âm thanh của động cơ diesel và mùi chát của lưu huỳnh lan tỏa trong không khí. Ô nhiễm cũng không thành vấn đề vì khu vực này không kém cạnh bất kỳ trang trại điện gió hoặc nhà máy sản xuất xe điện nào.

Trong khi mọi người, từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế đến Elon Musk, đều cảnh báo về tình trạng thiếu hụt các kim loại quý như đồng có thể làm trì hoãn quá trình chuyển đổi năng lượng sạch, hoạt động sản xuất ở biên giới Congo-Zambia đang phát triển mạnh mẽ. Khu vực này hiện chiếm 2/3 sản lượng coban trên thế giới và góp phần hơn 80% vào tăng trưởng đồng toàn cầu trong 3 năm qua.

Tuy nhiên, việc vận chuyển đồng từ các mỏ ở Congo và Zambia trải qua hành trình dài 3.000 km gặp nhiều khó khăn và tắc nghẽn, kéo dài hơn 1 tháng. Con đường qua Congo được mô tả như bề mặt mặt trăng hơn là một đoạn cao tốc: xóc, có nhiều ổ gà và bùn lầy sau mưa lũ.

Hành trình của những tài xế lái xe tải như Kulungika bắt đầu từ đồn biên giới Kasumbalesa, trung tâm của Vùng Khoáng sản Đồng châu Phi, một khu vực khai thác đồng từ miền nam Congo đến miền bắc Zambia. Sản lượng ở khu vực này đang tăng cao sau khi các công ty khai thác quốc tế lớn hạn chế tiếp cận.

Theo Bloomberg, sản lượng đồng của Congo tăng ít nhất gấp 3 lần trong thập kỷ qua sau khi thu hút một loạt các nhà khai thác từ Ivanhoe Mines của tỷ phú Robert Friedland đến tập đoàn CMOC của Trung Quốc. Congo cũng dự kiến tăng sản lượng lên 79% vào năm 2025 so với năm 2020, theo Darton Commodities Ltd.

Trong khi đó, Zambia cũng có kế hoạch mở rộng đầy tham vọng. Theo Adam Khan, chuyên gia phân tích nguồn cung đồng tại CRU Group, khu vực này có thể tăng sản lượng lên thêm gần 1 triệu tấn đồng mỗi năm trong thập kỷ tới.

“Đồng là tương lai”, Bộ trưởng Tài chính Zambia Situmbeko Musokotwane chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn. “Đây là cơ hội tuyệt vời cho chúng tôi”.

Không còn nghi ngờ gì nữa, đồng chính xác là kim loại đang được săn đón. Để đạt được mục tiêu toàn cầu vào năm 2050, thế giới có thể cần tăng gấp đôi nguồn cung của một loại “kim loại cho giấc mơ về năng lượng sạch”. Theo Benedikt Sobotka, Giám đốc điều hành của Tập đoàn Eurasian Resources, “chuyển đổi năng lượng xanh là đơn đặt hàng lớn nhất trong lịch sử”.

Vận chuyển không phải là trở ngại duy nhất. Một trong những mỏ đồng và coban lớn nhất thế giới, Tenke Fungurume, đã bị cấm xuất khẩu từ tháng 7 do xung đột giữa chủ sở hữu CMOC Group và công ty khai thác mỏ quốc gia Congo Gecamines. Ở Mufulira, tỉnh Copperbelt, Zambia, một trong những mỏ đồng lâu đời nhất thế giới cũng phải bơm nước để lấp đầy 47 bể chứa mỗi ngày, tránh nguy cơ ngập lụt.

Sau khi được xử lý và tinh chế, đồng được chất lên xe tải và bắt đầu hành trình gập ghềnh đến các bờ biển và thị trường trên toàn cầu. Trên các con đường cao tốc, mùi hôi của lưu huỳnh luôn hiện hữu. Giao thông bận rộn cả 2 chiều: khi kim loại đi về phía nam, các nhà khai thác mỏ phải vận chuyển mọi thứ, từ thực phẩm đến dầu diesel để hỗ trợ quá trình sản xuất.

“Trước đây không thế”, Wisdom Chabu, một tài xế, chia sẻ. “Chúng tôi đang gặp khó khăn trong việc đối phó với tình hình”.

Theo Bloomberg, có thể mất đến 2 tuần để đi từ Congo đến Zambia, nhưng thường tốn 8 ngày. Trong khi đó, từ mỏ ở miền nam Congo đến miền nam châu Phi có thể mất đến 35 ngày.

Ngoài ra, các tài xế phải đối mặt với nguy cơ cướp bóc cao nhất trong hành trình. Ở Nam Phi, số vụ cướp xe tải tăng 30% trong 3 tháng đầu năm, theo thống kê tội phạm chính thức. Mặc dù không biết bao nhiêu xe chở đồng bị cướp, nhưng kim loại luôn là mục tiêu hấp dẫn. Chúng có thể có giá lên đến 340.000 USD khi giá đạt đỉnh trong năm nay.

Tình hình trở nên nguy hiểm đến mức hầu hết các công ty vận tải chỉ cho phép tài xế lái xe được trang bị vũ khí qua Nam Phi. Những tên trộm ngay cả nhắm mục tiêu vào hàng hóa coban hydroxit, theo một nhà sản xuất đã báo cáo 6 xe tải bị cướp kể từ năm ngoái.

Ngoài ra, tài xế cũng phải đối mặt với các cuộc biểu tình bạo lực thường xuyên trên các tuyến đường cao tốc, dẫn đến việc tăng chi phí bảo hiểm.

Chỉ khi đồng đến Durban, một trong những cảng bận rộn nhất châu Phi, công việc của họ mới kết thúc. Trước khi bị thiệt hại nặng sau trận lũ tháng 4, Durban được đánh giá là một trong những cảng container kém hiệu quả nhất thế giới, theo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới vào năm 2020.

Thay vì đi qua biên giới Congo-Zambia, nhiều người bắt đầu chọn các tuyến đường thay thế an toàn hơn như Namibia, Tanzania và Mozambique. Durban trước đây xử lý 70% lượng đồng xuất khẩu của Trung Phi; nhưng hiện chỉ đóng góp khoảng 40%.

Chính phủ Congo và Zambia đang nỗ lực giải quyết vấn đề. Tháng 6, họ đồng ý mở các đồn biên phòng 24/7 giữa hai nước để giảm tình trạng trộm cắp và tắc nghẽn. Tuy nhiên, thông tin chi tiết vẫn chưa được tiết lộ.

“Tài xế xe tải đã phải chịu đựng rất nhiều. Có đồng trên xe đồng nghĩa với việc chúng tôi không an toàn”, Josiphat Phiri, một tài xế, chia sẻ.

Theo: Bloomberg