
Tình yêu thực sự tồn tại phổ biến hay chỉ là hiếm hoi? Mức độ mở lòng yêu thương của con người là như thế nào? Tình yêu có mục đích tích cực hay nó chỉ là một khía cạnh phi lý, kỳ lạ như triết gia Nietzsche từng nói: “Những hành động của chúng ta vì tình yêu luôn ẩn chứa sự tốt lành và xấu xa.”
Tình yêu không cần phải được đền đáp, có những điều cao quý, sâu sắc hơn so với tình yêu được đáp lại, như nhà thơ Hồ Dzếnh đã viết: Tình yêu chỉ đẹp khi còn dang dở.
Mối quan hệ có thể thực sự cân bằng không? Và nếu không thì điều gì là tốt hơn, làm người yêu nhiều hơn hay được yêu nhiều hơn? Hay nói cách khác, liệu tình yêu đích thực, tình yêu sâu đậm, luôn luôn phải đi kèm với nỗi đau như hoạ sĩ hài hước người Úc Michael Leunig đã tóm gọn một cách độc đáo, kỳ lạ và hóm hỉnh.

Có nhiều dạng tình yêu khác nhau hay chỉ có một loại cơ bản với nhiều phiên bản và sắc thái khác nhau? Tình yêu lãng mạn có liên quan đến sự hấp dẫn về thể xác, đến tình bạn, lòng nhân hậu - tất cả đều nằm trong một giai đoạn mà một số người gọi là tình yêu thực sự?
Còn một vấn đề mà nhiều người coi là quan trọng:
' Tình yêu lãng mạn bắt nguồn từ đâu? '
Hơn thế nữa, vài câu hỏi mang tính “địa phương' hơn trong thời đại hiện nay, nhưng vẫn cực kỳ quan trọng, chẳng hạn như: người Việt Nam nói gì khi nói về tình yêu vào năm 2019? Lối yêu thương của người Việt đã thay đổi như thế nào trong vài thập kỷ gần đây và những thay đổi này gây ra những mâu thuẫn và vấn đề nào?
Những chuyên gia trả lời những câu hỏi khó này gồm các nhà tâm lý học, nhà thơ và nhà triết học và tôi sẽ trích dẫn lời họ trong phần sau.
(Có lẽ một số người nghĩ rằng những nhà triết học thường mang hình ảnh khô khan và không đóng góp nhiều vào việc đưa ra câu trả lời rõ ràng. Nhưng nếu triết học cơ bản nhằm mục đích khám phá bản chất của con người, kết hợp với sự quan sát và kinh nghiệm chung của con người trong một triết lý đời sống đủ sâu và đủ rộng để truyền cảm hứng, để giúp con người hiểu rõ hơn về cuộc sống mà không ngần ngại đặt ra những câu hỏi khó, thì những người này - theo quan điểm của tôi - là những người đáng ngưỡng mộ.)
Tuy nhiên, câu hỏi quan trọng nhất vẫn là - Bạn TỰ SUY NGHĨ NHƯ THẾ NÀO VÀ NÓI GÌ khi đề cập đến tình yêu, không phải là quan tâm đến ý kiến của nhà triết hay nhà văn nào.
Tôi sẽ để lại câu trả lời cho những câu hỏi lớn hơn này cho bài viết tiếp theo, có thể là bài thứ 2 hoặc thứ 3 trong loạt bài này.
Bài hôm nay tập trung vào việc đề xuất bốn quan điểm tiềm ẩn về tình yêu mà bạn có thể đã trải qua, từ tổng quan đến chi tiết, khi bạn suy nghĩ hoặc bàn luận về tình yêu. Bốn góc nhìn này mang đậm tính triết học, từ bi quan đến lãng mạn, từ hoài nghi đến tôn giáo.
Hôm nay, bạn hãy trả lời một câu hỏi trắc nghiệm - một câu hỏi thú vị hơn nhiều so với danh sách câu hỏi về việc quyết định khi nào bạn sẽ kết hôn, hoặc tính cách của bạn có điểm gì tương đồng với loại khoai tây nào.
Theo quan điểm của bạn, tình yêu thực sự là:
- a. Một cơn điên tạm thời
- b. Điều tốt đẹp nhất trong cuộc sống
- c. Một điều khiến người ta lo lắng và trò chuyện quá nhiều
- d. Một món quà từ Chúa hay các vị thần
Trước khi tiếp tục đọc, bạn hãy chọn phương án của mình.
* Lưu ý, vì câu hỏi có tính triết học nên có thể bạn sẽ chọn hơn một câu trả lời và không thể khẳng định chắc chắn câu nào là đúng.
' a. Cơn điên tạm thời '
Phương án (a) đại diện cho quan điểm của một người được nhiều người tôn trọng trong lĩnh vực tâm lý: nhà sáng lập của phân tâm học Sigmund Freud. Theo Freud, tình yêu dường như chỉ là một trạng thái tạm thời và không ổn định, một tình trạng mà ai muốn bảo vệ sức khỏe tinh thần của mình cần phải cẩn thận.

Tôi chưa từng gặp một nhà tâm lý nào không tán thành với quan điểm của Freud, thậm chí tôi nhớ rõ có một lần khi tôi hỏi một giáo sư tâm lý ý kiến về vấn đề này. Ông ta nói: Một người yêu một ai đó mà thấy tình cảm của mình suy yếu sau bốn tháng có thể coi là không may mắn (ý của ông là tình yêu phai nhạt sau bốn tháng là điều hiếm gặp). Nhưng không ai yêu sâu đậm hơn bốn năm (yêu bốn năm là tối đa). Sau bốn năm, hoặc thậm chí trước đó, tình yêu buộc phải chuyển thành một hình thức tình cảm khác, hoặc có thể tan biến hoàn toàn.
Bản chất không bền vững của tình yêu theo Freud và một số nhà tâm lý học, nhà triết học là như vậy. Shakespeare cũng đã không ít lần đề cập đến tính chất phù du của nó:
“Tình yêu chỉ là cơn điên; và tôi bảo các ông, những người đang yêu đáng nhốt vào một căn phòng tối hoặc bị đánh bằng roi như những kẻ điên. Lý do họ không bị trừng phạt và chữa trị như vậy là vì cơn điên này quá phổ biến, đến mức những người cai ngục đánh kẻ khác bằng roi cũng mắc cùng bệnh.”
(Có lẽ Shakespeare đang cố tình nói quá trong đoạn này. Phải thừa nhận rằng Shakespeare thường rất mâu thuẫn khi nói về tình yêu: có lúc thì ca ngợi, lúc lại chê bai. Và đôi khi giọng văn châm biếm của ông khiến ta khó phân biệt đoạn nào là ca ngợi, đoạn nào là chê bai.)
Khi bàn về khía cạnh điên rồ của tình yêu lãng mạn, ta có thể nghĩ đến những câu chuyện bi kịch như hai người yêu nhau say đắm nhưng phải đối đầu với gia đình để theo đuổi giấc mơ tình yêu, thậm chí đến mức cùng nhau tự tử. Hoặc ta nhớ lại những hành động đầy lạc quan và điên rồ mà tình yêu thúc đẩy: học ngôn ngữ của người yêu, vượt đại dương để gặp nhau hay vượt qua mọi rào cản văn hoá và tâm lý để bên nhau lâu dài. Hoặc đơn giản là cảm giác khi tình yêu mới chớm nở, điều mà hầu hết người lớn đều trải qua ít nhất vài lần (và một số người cảm thấy điều này vài ba lần mỗi tháng): cảm giác cuộc sống đang chao đảo vì ta chắc chắn rồi lại nghi ngờ, rồi lại chắc chắn rằng người mình ngưỡng mộ sẽ đáp lại tình cảm của mình.
' b. Điều tốt đẹp nhất trên đời '
Quan điểm (b) rằng tình yêu là điều tốt đẹp nhất trên đời, là một quan điểm lãng mạn và khá phổ biến trong giới trẻ Việt Nam. Nó có thể trái ngược với quan điểm của những người đã từng đau khổ trong tình yêu, nhưng hy vọng họ vẫn có thể thừa nhận quan điểm này cũng có lý do của nó. (Xin lưu ý rằng quan điểm này không nhất thiết mâu thuẫn với quan điểm (a) vì thực tế, có những cơn điên tạm thời cũng có phần đẹp đẽ của chúng).

Tình yêu có thể làm cho con người tốt hơn, biết tha thứ và rộng lượng hơn
Tình yêu có thể giúp con người trở nên nhân từ và không còn ác ý
Những người yêu đơn phương thường có khả năng làm cho thế giới xung quanh thêm thơ mộng

Người đang yêu say mê có thể nhìn thế giới với góc độ tích cực, nhưng tình yêu cũng có thể thay đổi cách họ hành xử
Tình yêu có thể làm cho con người nhìn nhận lại hành vi của mình và của người khác một cách nghiêm túc hơn
Tình yêu không chỉ đem lại điều tốt lành mà còn có sức mạnh thay đổi thế giới
Tình yêu có thể tạo ra những biến đổi đối lập trong con người, nhưng liệu chúng có thật sự đẹp đẽ không?
Tiếp tục...
Cameron Shingleton
