Một nơi khởi nguồn của nền văn minh (tiếng Anh: cradle of civilization) là khu vực nơi một nền văn minh mới hình thành. Quan điểm hiện tại cho rằng không chỉ có một 'nơi khởi nguồn' duy nhất mà có nhiều nền văn minh đã phát triển độc lập, trong đó những nền văn minh ở Lưỡng Hà→Ai Cập cổ đại→Ấn Độ cổ đại→Trung Quốc cổ đại là những nền văn minh sớm nhất. Vẫn chưa có sự đồng thuận về mức độ ảnh hưởng lẫn nhau giữa các nền văn minh ở Cận Đông và Đông Á. Các nhà nghiên cứu đồng ý rằng nền văn minh Trung Bộ châu Mỹ (chủ yếu ở México hiện nay) và Norte Chico (ở bờ biển trung bắc Peru hiện nay) đã hình thành độc lập với các nền văn minh ở lục địa Á-Âu.
Có nhiều tiêu chí để xác định một nền văn minh, chẳng hạn như sự xuất hiện của chữ viết, đô thị hóa, cấu trúc xã hội phân tầng, nông nghiệp, chăn nuôi gia súc, kiến trúc, và kỹ thuật luyện kim. Thuật ngữ nơi khởi nguồn của nền văn minh đã được gán cho nhiều địa danh khác nhau, bao gồm Cận Đông cổ đại thời kỳ đồ đồng đá (thời kỳ Ubaid) cùng vùng Lưỡi liềm Màu mỡ, Ấn Độ cổ đại và Trung Quốc cổ đại; bên cạnh đó còn có Tiểu Á cổ đại, Levant và cao nguyên Iran, cũng như những nền văn minh tiền thân như Hy Lạp cổ đại đóng vai trò tiền thân của nền văn minh phương Tây - mặc dù những nền văn minh này không hình thành độc lập.
Nơi khởi nguồn của nền văn minh: đơn lẻ hay đa dạng
Một lý thuyết truyền thống cho rằng nền văn minh bắt nguồn từ vùng Lưỡi liềm Màu mỡ và lan rộng ra nhờ sự ảnh hưởng văn hóa. Hiện nay, các nhà nghiên cứu thường tin rằng các nền văn minh đã xuất hiện độc lập ở nhiều nơi trên cả hai bán cầu.
Có năm khu vực thường được coi là nơi nền văn minh đã xuất hiện một cách độc lập:
- Vùng Lưỡi liềm Màu mỡ
- Đồng bằng Ấn-Hằng
- Bình nguyên Hoa Bắc
- Vùng Andes trung tâm
- Trung Bộ châu Mỹ
