NSƯT Phượng Hằng: 'Tôi sống sung túc nhờ cải lương'

Gần 40 năm gắn bó với sân khấu, NSƯT Phượng Hằng cho biết chị mua được 4 căn nhà, sống đủ đầy và luôn biết ơn khán giả dù chặng đường nghệ thuật nhiều thăng trầm.

- Xuất phát điểm là con nhà nòi cải lương, chị thấy mình có may mắn hơn đồng nghiệp khác?

- Ba mẹ tôi là người của đoàn hát cải lương. Tuy tôi là con nhà nòi, khi đó còn nhỏ với tâm lý trẻ thơ thì bản thân cũng không lo lắng hay áp lực gì lắm. Tôi chỉ khát khao được hát, muốn hát nhiều hơn nữa. Tôi nhớ khi còn dưới quê, bản thân đã biết lấy cái lon đục lỗ treo lên sợi dây, cột lên mấy thanh treo mùng kéo qua kéo lại giả vờ làm micro. Leo lên giường đứng để làm sân khấu. Rồi lại lấy thêm khăn trùm lên đầu giả vờ làm tóc giả, tóc dài. Tôi theo nghề hát vì đam mê của bản thân chứ gia đình cũng không bắt buộc hay ngăn cản. Dù là con nhà nòi, ba mẹ cũng không trực tiếp dạy tôi hát cải lương. May mắn tôi có gia đình là nền tảng.

- Ba mẹ không chỉ dạy, chị học hát cải lương bằng cách nào?

- Nói ra có thể mọi người bất ngờ. Nếu như các nghệ sĩ cải lương khác có sư phụ, người thầy ruột dẫn dắt vào nghề và thường người thầy đó sẽ rất khó thì trò mới giỏi. Còn tôi từ nhỏ không có được chỉ dạy cụ thể, chủ yếu nghề dạy nghề.

Tôi theo ba mẹ đi đoàn hát, ngồi cạnh thầy đờn nghe các cô chú tập ca rồi mình học lỏm. Tôi cũng không biết cái nhịp của cải lương nó vô người mình lúc nào không hay. Ngày nhỏ những lúc mình được thế vai hoặc được giao vai đào con, chỉ có thầy đờn tập dợt sơ qua cho mình. Các thầy đờn cũng bất ngờ vì tôi không được ai chỉ dạy nhưng vẫn ca trúng nhịp.

Lúc nhỏ là vậy, sau này lớn lên khi hát một vở tuồng nào đó, tôi cũng chỉ là tập luyện với đoàn trong hậu trường chứ không có hẳn người thầy ruột đào tạo. Ngày xưa tập một vở tuồng tới mấy tháng mới xong nên đó như là một khóa học dành cho tôi luôn.

Thêm một điều nữa là tôi không biết tên chính xác của các thể loại nhạc cải lương. Tuy nhiên, chỉ cần thấy thầy đàn chơi giai điệu nào, tôi cũng hát theo được, dù có hỏi tên thì đôi khi tôi cũng không biết.

- Chuyến hành trình trở thành một diễn viên chuyên nghiệp, chính thức của bạn đã đi như thế nào?

- Phải đến sau năm 1975, gia đình tôi mới được mời về hát cho đoàn Văn Công Đồng Nai. Vào thời điểm đó, rất ít vai diễn đào tạo, tôi chỉ hát cùng với một người bạn cùng trang lứa như Kim Thoa các ca khúc như Đêm qua em mơ thấy Bác Hồ, Bông hồng đất đỏ...

Những năm 1980, khi tôi đã 16 tuổi, nghề nghiệp rất phát triển, muốn hát nhiều hơn nhưng trong đoàn, mẹ của Kim Thoa mang thai nên Thoa có điều kiện hát hơn tôi. Sau đó, tôi được đoàn Hương Dạ Thảo mời về hát, họ hứa hẹn tạo điều kiện cho tôi phát triển nên tôi đi. Chỉ trong vài năm, tôi đã tham gia nhiều đoàn như Hương Dạ Thảo – Hậu Giang – Tây Ninh... và nhận ra đoàn tỉnh thường tự tập với nhau, ít có đạo diễn dựng tuồng. Trong khi đó, nếu muốn khẳng định bản thân hơn để có tên tuổi, có dấu ấn với khán giả, tôi cần phải có đạo diễn dựng tuồng bài bản.

- Chị đã tìm cách khẳng định tên tuổi của mình như thế nào?

- Lúc này đoàn Trung Hiếu (một đoàn hát của Nhà nước) ở TP HCM mời tôi về thành phố hát. Tại đây, có đạo diễn Quỳnh Nga dựng tuồng, đây là cơ hội của tôi. Nhưng khi về đoàn Trung Hiếu ở thành phố, tôi cũng có nhiều áp lực riêng. Các tuồng trước đó đã có nhiều cô đào khác diễn, tôi sợ khán giả không đón nhận. Tôi vẫn nhớ rõ tuồng đầu tiên tôi về hát là Sóng gió cuộc đời, vào vai cô đào tên Phượng. Vai diễn này trước đó đã được các nghệ sĩ như Kim Hương, Ngân Quỳnh thể hiện. Đêm đầu tiên tôi diễn, có rất nhiều người để ý xem tôi có thể thành công không. Nhưng may mắn là khán giả đã đón nhận, vỗ tay nên tôi biết mình đã thành công.

- Vậy giai đoạn nào là thời kỳ khó khăn nhất đối với chị?

- Những năm 1989, 1990 là giai đoạn khó khăn nhất của tôi. Khi nghỉ hát ở đoàn thành phố, do đoàn bị giải thể, lúc đó mẹ và anh trai tôi đều bị bệnh nặng, vì vậy trọng trách càng nặng nề hơn. Lúc này, như có một ánh sao chiếu sáng vào cuộc sống vì từ nhỏ, tôi đã là trụ cột kinh tế trong gia đình. Nhưng sau giai đoạn khó khăn này, tôi đã vượt qua được. Tôi quay lại hát cho đoàn tỉnh, dần dần ổn định cuộc sống.

- Sau hơn 40 năm theo nghề cải lương, cuộc sống của chị đã thay đổi như thế nào?

- Thời kỳ đỉnh cao khi hát ở đoàn tỉnh, lương của tôi rất cao, khoảng hai ngàn đồng một tháng. Khi về thành phố hát cho đoàn Nhà nước, lương thấp hơn, chỉ còn vài trăm đồng nhưng được cấp thêm gạo mỗi tháng. Ngày xưa, với 900 đồng tôi có thể mua được hai chỉ vàng. Dù trong hoàn cảnh nào, tôi cũng luôn cố gắng vun vén.

Năm 1987, tôi về đoàn Trung Hiếu của thành phố hát. Sau vài năm tích lũy, tôi mua ngôi nhà nhỏ đầu tiên ở khu Bàn Cờ, quận 3. Sau đó, tôi dành dụm tiền mua căn nhà lớn hơn ở đường Điện Biên Phủ, quận Bình Thạnh. Năm 2000, tôi chuyển về tổ ấm mới ở quận 8 và năm 2021, tôi mua được căn nhà hiện tại lớn hơn tại quận 7.

Nhìn lại cuộc đời, tôi thấy khi còn nhỏ đã trải qua nhiều sóng gió khó khăn, và lớn lên còn có những cuộc tranh chấp. Gắn bó với nghề bằng giọng hát riêng của mình, tôi đã diễn cải lương khá lâu và được nhớ đến nhiều hơn. Ở mỗi giai đoạn, tôi đều gặp phải những khó khăn riêng nhưng sau đó là những cơ hội mới đến với mình. Cũng có những thời điểm tôi phải làm thêm các công việc khác như hợp tác kinh doanh với bạn bè nhưng sau tất cả, tôi vẫn hạnh phúc, hài lòng và làm tốt nhất công việc nghệ thuật của mình. Tôi có được cuộc sống sung túc nhờ nghề cải lương và lòng yêu mến của khán giả.

Ngô Sáng