Buzz
Các ấn phẩm chủ yếu khai thác các bài tiểu luận chất lượng từ các hồ sơ lưu trữ, bao gồm cả các ấn phẩm định kỳ phát hành từ trước năm 1948... Các tác giả của những công trình này là các học giả, nhà khoa học, quan chức Pháp và Việt như: Louis Bezacier, Gustave Dumoutier, Pierre Pasquier, Cerutti, Henry Bontoux, Paul Boudet, G. Tucat, Ngô Quý Sơn, Nguyễn Văn Vĩnh, Nguyễn Xuân Chữ... Họ đã nghiên cứu kỹ lưỡng về nhiều lĩnh vực đời sống: văn hóa, giáo dục, du lịch, quân sự, y tế, ngành nghề truyền thống...
Các bài viết được lựa chọn, sắp xếp theo chủ đề và thứ tự thời gian. Mỗi bài viết đều có hình ảnh minh họa, tác giả, ký hiệu tra cứu, niên đại. Đối với các bài viết không có hình ảnh, Ban Biên soạn đã sưu tầm, bổ sung hình ảnh và nguồn dẫn để sách trở nên sinh động hơn. Đối với tên phố và đường ở Hà Nội và Sài Gòn, chúng tôi giữ nguyên tên gốc tiếng Pháp và bổ sung tên gọi tương đương hiện nay.
Trong quá trình thực hiện, nhóm biên dịch đã gặp nhiều khó khăn. Một số bài dịch từ chữ Hán, chữ Nôm, với nhiều khái niệm trừu tượng, khó hiểu và không có câu, từ tương đương trong tiếng Pháp; tác giả đồng thời là người dịch Hán-Nôm chỉ chuyển ý tóm lược, như bài “Thi Hương” hay bài “Câu đối”. Thêm vào đó, một số địa danh hay tên người bị tác giả người Pháp viết sai hoặc không dấu (tiếng Việt), gây nhiều khó khăn cho người dịch.
Vẫn trong một số bài dịch từ chữ Hán, chữ Nôm, có nhiều truyền thuyết và sự kiện lịch sử quá xa với thời đại hiện tại. Ví dụ, các sự kiện lịch sử, chiến tranh giữa các triều đại của Trung Hoa được thể hiện trong các bài thi và bài làm của thí sinh “thi Hương” mà tác giả người Pháp đồng thời là người dịch không chú thích rõ ràng, khiến cho người dịch từ tiếng Pháp sang tiếng Việt (qua hai lần chuyển ngữ) rất khó để xác minh đúng hay sai sự kiện.
Trong tất cả các trường hợp trên đây, người dịch cũng như người hiệu đính, biên tập đã phân tích từng trường hợp trong bài viết để chấp nhận các giải pháp chuyển ngữ (có thể): chuyển ý, chuyển câu hoặc dịch từng từ sao cho sát ý, người đọc có thể chấp nhận và dễ hiểu.
Nhóm chủ đề trong 38 bài viết nghiên cứu của cuốn sách bao gồm:
- Phong tục ngày Tết: Ngày đầu năm mới của người An Nam; Câu Đối; Chữ Phúc và chữ Thọ.
- Các nghi lễ, phong tục tập quán: Thờ cúng tổ tiên và quyền lực của người cha trong xã hội An Nam; Thuật phong thủy trong đời sống của người An Nam; Chiêm tinh học của người An Nam, đặc biệt là các ứng dụng trong quân sự; Lễ Động thổ góp phần nghiên cứu tục thờ thần Đất ở Bắc Kỳ; Một tập tục quan trọng trong cưới hỏi: xem tuổi cô dâu, chú rể; Lễ đăng quang của vua Thiệu Trị.
- Các đặc điểm văn hoá: Chuyện ăn uống trong các tầng lớp xã hội An Nam; Tục ăn trầu; Thú chơi diều của người An Nam; Chọi gà, chọi dế; Các thầy thuốc tại triều đình An Nam: Thái y viện; Tiếng nói và chữ viết An Nam; Giải văn chương An Nam năm 1943.
- Nét văn hóa của các vùng, khu vực: Tiếng rao ở Sài Gòn; Thi Hương ở Bắc kỳ; Tam Đảo; Sa Pa; Bạch Mã; Bà Nà; Ba Vì; Vũng Tàu; Đảo Phú Quốc; Đồ Sơn; Đảo Bạch Long Vĩ; Thành Nhà Hồ; Thành Hà Nội; Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn; Bảo tàng Khải Định ở Huế.
- Các danh nhân văn hóa, lịch sử: Tả quân Lê Văn Duyệt; Danh tướng Võ Tánh, người trấn thủ thành Quy Nhơn; Quan đại thần Phan Thanh Giản; Nhà yêu nước lỗi lạc Nguyễn Trường Tộ.
- Các chủ đề khác: Các chiến thuật của Hoàng đế Trung Hoa (Tần Thủy Hoàng, năm 246 TCN); Khai trương hình thức du lịch bằng đường hàng không tại Đông Dương; Các khu nghỉ mát trên núi Đông Dương.
Đánh giá, nhận xét của chuyên gia:
“…Với nhiệm vụ là một cơ quan lưu trữ quản lý tài liệu lịch sử phong phú nhất liên quan đến thời kỳ thuộc địa, các tác giả tại Trung tâm đã khám phá, thu thập, dịch thuật, tuân theo nguyên lý “tìm kiếm sâu trong” để giới thiệu với bạn đọc hiện nay những kiến thức và quan điểm của các nhà học thuật hoặc nhà cai trị, bất kể là người Pháp hay người bản địa, liên quan đến các vấn đề của đời sống văn hóa và xã hội Việt Nam hiện nay, bao gồm cả những truyền thống xa xưa vẫn còn tồn tại trong cuộc sống hiện đại.” - Dương Trung Quốc
