Buzz
Khám phá về axit béo và vai trò quan trọng trong dinh dưỡng
Điều chỉnh chế độ ăn đặc biệt với chất béo đóng vai trò quan trọng trong cung cấp năng lượng cho hoạt động hàng ngày, duy trì vóc dáng cân đối và sức khỏe toàn diện. Nhưng không phải ai cũng hiểu rõ về axit béo là gì, có bao nhiêu loại và chúng thường xuất hiện như thế nào.
1. Axit béo là gì?
Axit béo là chất gì? Là một câu hỏi phổ biến của những người quan tâm đến sức khỏe. Axit béo là thành phần quan trọng của chuỗi dài axit béo carboxylic, xuất hiện trong chất béo, dầu ăn và màng tế bào, đóng vai trò quan trọng trong thành phần của phospholipid và glycolipid. (Axit cacboxylic là một loại axit hữu cơ chứa nhóm chức -COOH).
Axit béo có nguồn gốc từ chất béo thực vật và dầu ăn. Chúng không chỉ làm nhiệm vụ bôi trơn, mà còn thường được sử dụng trong chế biến thực phẩm, sản xuất xà phòng, chất tẩy rửa và mỹ phẩm.
Nhắc đến chất béo, người ta thường liên tưởng đến các loại axit béo như axit béo no, không no hoặc các axit béo dạng trans, và cholesterol.
Axit béo có trong chất béo, dầu ăn và trong màng tế bào- Khuyến cáo quan trọng nhất vẫn là hạn chế lượng axit béo no dưới 10% năng lượng ăn hàng ngày. Để thực hiện điều này, tăng cường sử dụng dầu thực vật và giảm mỡ động vật là cần thiết.
- Các axit béo chưa no (như axit linoleic, linolenic, decosahexaenoic và các axit béo chưa no khác) cần đóng góp 11-15% năng lượng. Để đạt được mục tiêu này, hãy tăng cường dầu thực vật và cá hồi trong chế độ ăn của bạn.
2. Loại hóa axit béo
a. Chất béo no
Thường xuất hiện chủ yếu trong mỡ động vật, những chất béo này bao gồm các axit như stearic, arachic, palmitic, với trọng lượng phân tử cao khi ở thể rắn. Nhiệt độ tan chảy tăng theo trọng lượng phân tử, từ butyric, caprinic.. ở thể lỏng. Chất béo no thường có giá trị sinh học kém hơn chất béo chưa no vì tác động xấu đối với chuyển hóa mỡ, chức năng gan và có vai trò trong sự phát triển của bệnh xơ vữa động mạch.
Chất béo no thường liên quan dương tính với nồng độ cholesterol máu và tăng nguy cơ mắc bệnh vành tim. Nhiều nghiên cứu lâm sàng chỉ ra rằng thành phần chất béo và lượng cholesterol trong khẩu phần ăn có ảnh hưởng đến sự biến đổi cholesterol trong máu.
Những bằng chứng dịch tễ học chứng minh rằng chế độ ăn chứa nhiều chất béo, chất béo no và cholesterol thường liên quan đến tổng yếu tố đông máu loại VII và fibrinogen, những yếu tố quan trọng trong quá trình hình thành cục máu đông, đồng thời được xem là nguyên nhân gây nguy cơ cho vữa xơ động mạch.
Axit béo no và cholesterol là một trong những nguyên nhân hình thành cục máu đôngb. Chất béo chưa no
Nhóm chất béo chưa no thường xuất hiện rộng rãi trong chất béo ăn, đặc biệt là trong các loại dầu thực vật. Đây là những loại axit béo phổ biến, với một hoặc nhiều liên kết đôi, thường xuất hiện nhiều trong thành phần thức ăn. Các chất béo có hoạt tính sinh học cao thường chứa axit béo có từ hai liên kết đôi trở lên.
Mỡ từ cá và động vật sống ở biển thường giàu chất béo chưa no nhiều liên kết đôi. Các chất béo chưa no thường nhạy cảm với quá trình oxi hóa và liên kết, dẫn đến sự không ổn định. Thông qua các phản ứng này, chúng chuyển từ chất béo chưa no thành chất béo no và trở thành chất rắn.
Chất béo chưa no với một liên kết đôi:
- Chất béo chưa no với một liên kết đôi có thể linh hoạt trong việc xây dựng chế độ ăn vì chúng có thể thay thế chất béo no, glucid hoặc cung cấp năng lượng thay thế cho cả hai.
- Hiện nay, sự quan tâm đặc biệt đối với chất béo chưa no có một liên kết đôi (nghĩa là ít chất béo no và cholesterol) dẫn đến giảm cholesterol tổng, LDL-cholesterol, triglycerid và hạn chế sự giảm HDL-cholesterol đến mức thấp nhất.
Chất béo chưa no với nhiều liên kết đôi:
- Chất béo Omega 3: Chất béo omega 3 (n=3) thường xuất hiện dưới dạng Eicosapentaenoic (EPA) và Docosahexaenoic (DHA) trong thức ăn có nguồn gốc động vật (như cá, dầu cá). Chất béo omega 3 từ nguồn thực vật (axit alpha linolenic -ALA) cũng có lợi ích cho tim mạch.
Axit béo Omega 3 có tác dụng tốt đối với các bệnh về tim mạch- Chất béo Omega 6: Cũng thuộc nhóm chất béo chưa no, bao gồm: Linoleic axit (LA), Gamma linolenic axit (GLA), Dihomo-gamma linolenic axit (DGLA), Arachidonic axit (AA). Đây là chất béo cần thiết cho hoạt động của cơ thể, nhưng cơ thể không tự tổng hợp được mà cần bổ sung từ thức ăn.
- Chất béo dạng Trans (transfat): Các chất béo dạng Trans xuất hiện khi hydrogen hóa các chất béo chưa no, có hai nguồn chính: tự nhiên hình thành trong ruột của một số động vật ăn cỏ và hình thành trong quá trình chế biến thực phẩm.
Trên đây là những thông tin về các loại chất béo. Chúng giúp bạn hiểu rõ hơn về cách phân loại để xây dựng chế độ ăn lành mạnh, cung cấp đầy đủ chất béo cần thiết cho cơ thể.
