Phân tích 20 câu đầu của bài thơ Việt Bắc

1. Giới thiệu

- Tác giả, tác phẩm

- Trích đoạn thơ

2. Nội dung chính

- Bối cảnh sáng tác

- Vị trí của đoạn thơ

* Phân tích:

- Tám câu thơ đầu thể hiện tâm trạng lưu luyến trong buổi chia tay:

+ Bốn câu đầu sử dụng cấu trúc “mình về mình có nhớ”, nhấn mạnh lại kỷ niệm về “mười lăm năm dài đằng đẵng”, về thiên nhiên và tình cảm ở Việt Bắc.

+ Sự gọi nhau là “mình - ta” như thể hiện tình cảm của một đôi tình nhân, làm cho cuộc chia ly trở nên gần gũi, thân mật. Cách gọi này cũng gợi nhớ đến những câu chuyện trong âm nhạc dân gian, tạo ra một không khí giao duyên, làm cho các câu thơ về cách mạng trở nên sống động, sâu sắc.

+ Bốn câu thơ tiếp theo thể hiện nỗi nhớ của người ở lại và người đi, thông qua cảm xúc trực tiếp như “da diết”, “bâng khuâng”, “bồn chồn”; sự gần gũi trong cuộc chia tay được thể hiện qua “áo chàm”, “cầm tay nhau”.

- 12 câu tiếp theo, với việc sử dụng từ “nhớ”, là lời nhắn nhủ dưới hình thức câu hỏi:

+ Nhớ về thiên nhiên, núi rừng Việt Bắc trong những ngày kháng chiến: “mưa nguồn”, “suối lũ”, “mây” mù, “trám bùi”, “măng mai”.

+ Nhớ về những ân tình trong những thời kỳ khó khăn: “miếng cơm chấm muối” nhưng vẫn “đậm đà lòng son”.

+ Nhớ về những khoảng thời gian hoạt động cách mạng: kháng Nhật, Việt Minh, Tân Trào, Hồng Thái, ...

+ Việc sử dụng đại từ “mình” thể hiện sự gắn kết, thân thiết giữa những người ở lại và những người ra đi. Điều này tạo ra một không khí của sự chân thành, gần gũi.

3. Tóm tắt

- Tổng kết vấn đề

Bài tham khảo số 1

     Nhắc đến thơ ca Cách mạng, không thể không nhắc đến cái tên Tố Hữu. Ông như một ngọn đuốc rực rỡ, sáng chói trong bầu trời thơ ca cách mạng Việt Nam. Việt Bắc chính là một trong những bài thơ gắn với tên tuổi của Tố Hữu. Cả bài thơ như một khúc nhạc tâm tình, nhẹ nhàng, mộc mạc mà sâu lắng về tình cảm nhân dân - chiến sĩ. Trong đó, hai mươi câu thơ đầu như một khúc dạo tình tứ, đưa con người trở về với những kỉ niệm không thể nào quên.

     Bốn câu đầu là lời Việt Bắc tỏ bày với người cán bộ chiến sĩ khi chia tay:

Mình về mình có nhớ ta

Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng

Mình về mình có nhớ không

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?

     Các từ xưng hô “mình" - "ta” mộc mạc, gần gũi gợi liên tưởng ca dao: “Mình về ta chẳng cho về" - "Ta nắm dải áo, ta đề bài thơ”. “Mười lăm năm” là chi tiết thực chỉ độ dài thời gian từ năm 1940 thời kháng Nhật và tiếp theo là phong trào Việt Minh, đồng thời cũng là chi tiết gợi cảm nói lên chiều dài gắn bó thương nhớ vô vàn. Câu thơ mang dáng dấp một câu Kiều, "mười lăm năm' bằng thời gian Kim — Kiều xa cách thương nhớ mong đợi hướng về nhau (Những là rày ước mai ao - Mười lăm năm ấy biết bao nhiêu tình). Cảm xúc đậm đà chất dân gian, đậm đà chất Kiều. Âm điệu ngọt ngào, giọng thơ nồng ấm, tình cảm do vậy dạt dào thiết tha. Việt Bắc hỏi người về: “Mình về mình có nhớ không - Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?”. Câu hỏi chất chứa tình cảm lưu luyến, bao hàm lời dặn dò kín đáo: đừng quên cội nguồn Việt Bắc - cội nguồn cách mạng.

     Bốn câu tiếp theo là nỗi lòng của người về:

Tiếng ai tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước đi

Áo chàm đưa buổi phân ly

Cầm tay nhau biểt nói gì hôm nay.

     "Bâng khuâng”, “bồn chồn” là hai từ láv gợi cảm, diễn tả trạng thái tâm lý tình cảm buồn vui, luyến tiếc, nhớ thương, chờ mong... lẫn lộn cùng một lúc. Mười lăm năm Việt Bắc cưu mang người cán bộ chiến sĩ, mười lăm năm gian khổ có nhau, mười lăm năm đầy những kỉ niệm chiến đấu, giờ phải chia tay rời xa để làm nhiệm vụ tiếp quản tại thủ đô Hà Nội (10/1954), biết mang theo điều gì, biết lưu lại hình ảnh nào, tâm trạng của người về do vậy không tránh khỏi là nỗi niềm bâng khuâng khó tả.

     “Áo chàm đưa buổi phân ly” là một hoán dụ. Màu "áo chàm", màu áo xanh đen là đặc trưng của người miền núi Việt Bắc. Tác giả hướng nỗi nhớ Việt Bắc qua hình ảnh cụ thể "áo chàm", chiếc áo, màu áo bình dị, đơn sơ, mộc mạc của vùng quê nghèo thượng du đồi núi nhưng sâu nặng nghĩa tình, đã góp phần không nhỏ vào sự nghiệp kháng chiến cứu nước.

     Câu thơ “Cầm tay nhau biết nói gi hôm nay...” đầy tính chất biểu cảm - không phải không có điều để giãi bày mà chính vì có quá nhiều điều muốn nói nên không biết phải nói điều gì. Ba dấu chấm lửng đặt cuối câu là một dấu lặng trên khuôn nhạc để tình cảm ngân dài, sâu lắng...