Buzz
Quyền lợi vận tải hàng không là một tập hợp các đặc quyền thương mại được cấp cho các hãng hàng không của một quốc gia, cho phép họ bay vào và hạ cánh tại một quốc gia khác. Đây là kết quả của quá trình hòa giải các bất đồng về tự do hàng không trong Công ước về Hàng không Dân dụng Quốc tế năm 1944, hay còn gọi là Công ước Chicago. Hãy cùng tìm hiểu về 9 quyền lợi vận tải hàng không này và các đường bay sử dụng chúng trên thế giới.
Quyền lợi đầu tiên là quyền tự do bay trên lãnh thổ của quốc gia mà không cần phải hạ cánh. Nhớ lại Hiệp định quá cảnh dịch vụ hàng không quốc tế (IASTA) mà chúng ta vừa đề cập đến không? 129 quốc gia tham gia hiệp định này có thể thu phí sử dụng không phận với các hãng hàng không nước ngoài. Các quốc gia có vị trí địa lý quan trọng và diện tích lớn như Brazil, Nga, Canada, Trung Quốc và Indonesia hiện nay không tham gia hiệp định này. Lý do là bởi vì các quốc gia này muốn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ với các hãng hàng không nước ngoài bay qua không phận, từ đó thu phí sử dụng không phận được xác định dựa trên từng trường hợp.
129 quốc gia tham gia vào hiệp định quá cảnh dịch vụ hàng không quốc tế. Canada, Nga, Brazil, Trung Quốc và Indonesia, các quốc gia có vị trí địa lý quan trọng, không tham gia hiệp định này.Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, các hãng hàng không không được phép bay qua không phận của Trung Quốc và Liên Xô, ảnh hưởng đến các chuyến bay giữa Châu Âu và Đông Á.
Vào những năm 1950, BOAC, tiền thân của British Airways, đã bay từ London đến Tokyo với nhiều điểm dừng. Để đi từ London đến Tokyo qua Rome, Beirut, Bahrain, Karachi, Kolkata, Yangon, Bangkok và cuối cùng là Manila mất ít nhất 36 tiếng và có thể lên đến 88 tiếng so với máy bay sử dụng động cơ cánh quạt.
Sau khi các hãng hàng không Scandinavia mở đường bay tới bờ Tây của Mỹ và quá cảnh ở Bắc Cực, các hãng trong khu vực đã làm theo. Nhờ sở hữu các loại tàu bay có tầm bay lớn hơn, BOAC đã bay từ London tới Anchorage (Alaska) trong 9 tiếng rưỡi, dừng 1 tiếng để tiếp nhiên liệu, trước khi bay tiếp 7 tiếng đến Tokyo. Thời gian di chuyển bây giờ là 17.5 tiếng, bằng một nửa so với trước đó.
Các nước đã ký hiệp định được phép tính phí sử dụng không phận với các hãng hàng không nước ngoài. Ví dụ, FAA tính phí sử dụng không phận Mỹ là $60 cho mỗi 100 hải lý hoặc 190km kể từ khi máy bay bay vào khu vực đất liền Mỹ kiểm soát. Ngoài ra, một mức phí thấp hơn là $24.77 cho mỗi 100 hải lý hoặc 190km sẽ được áp dụng khi máy bay bay qua vùng biển quốc tế nằm trong không phận Mỹ, những nơi này bao gồm một phần của Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, cũng như là phần lớn Bắc Thái Bình Dương.
Tương phản với Mỹ, ở nước láng giềng Canada, chi phí được tính bằng một công thức riêng, trong đó phí sử dụng không phận được tính bằng căn bậc hai của trọng lượng cất cánh tối đa nhân khoảng cách di chuyển của máy bay trong không phận, và nhân với hệ số là 0.026142.
Thương quyền thứ hai là quyền dừng kỹ thuật khi hành khách không xuống máy bay. Điều này thường xảy ra khi máy bay hạ cánh tại một quốc gia để tiếp thêm nhiên liệu hoặc thực hiện bảo dưỡng trên đường đi đến quốc gia tiếp theo. Với sự phát triển của máy bay hiện đại, các chuyến bay thương mại sử dụng thương quyền thứ hai ít hơn, nhưng khái niệm này vẫn phổ biến trong các chuyến bay hàng hóa.
Gander (Canada) và Shannon (Ireland) là hai điểm trung chuyển hàng không quan trọng khi máy bay trước đây có tầm bay ngắn.Ngày nay, với khả năng bay thẳng giữa hai châu lục, Shannon là điểm dừng tiếp nhiên liệu cho chuyến bay BA1 của British Airways từ sân bay London City đi New York. Máy bay sử dụng cho chuyến bay này là Airbus A318 với 32 ghế hạng thương gia có thể ngả phẳng 180 độ, được bố trí theo cấu hình 2-2. Đây cũng là chuyến bay Airbus A318 dài nhất trên thế giới. Hành khách trên chuyến bay này sẽ làm thủ tục hải quan tại Shannon, sau đó xuống máy bay ở nhà ga nội địa tại sân bay JFK của New York.
Ngoài ra, các loại máy bay hiện đại thường không có tầm bay đủ để bay thẳng đến tất cả điểm đến từ một điểm. Do đó, các chuyến bay này sẽ cần có một điểm dừng. Chuyến bay thẳng dài nhất với một điểm dừng là từ London đến Auckland thông qua Los Angeles của Air New Zealand. Tiếp theo là chuyến bay từ Bắc Kinh đến Sao Paulo của Air China với một điểm dừng ở Madrid, Tây Ban Nha, và chuyến bay từ London đến Sydney của Qantas và British Airways với điểm dừng ở Singapore.
Chuyến bay với một điểm dừng dài nhất trên thế giới hiện tại.Thương quyền thứ ba cho phép các hãng hàng không bay từ nước mà họ đến một quốc gia khác, ví dụ như bay của Vietnam Airlines từ Hà Nội đến Tokyo hoặc bay của Qatar Airways từ Doha đến Paris. Hầu hết các hãng hàng không đều có thương quyền này. Thương quyền thứ tư là ngược lại của thương quyền thứ ba, cho phép các hãng hàng không bay từ nước ngoài trở về nước mà họ đến. Điều này rất hiếm khi một hãng hàng không không có ít nhất một trong hai thương quyền này. Thương quyền thứ năm cho phép một hãng hàng không vận chuyển hành khách và hàng hóa giữa hai quốc gia ngoài trước khi quay trở lại nước mà hãng đó đến. Thường là để phục vụ các chuyến bay giữa hai điểm chưa có đường bay thẳng hoặc không đủ ghế để đáp ứng nhu cầu lớn. Một ví dụ là chặng bay giữa Jakarta (Indonesia) và Kuala Lumpur (Malaysia) của KLM (Hà Lan), một chặng bay có nhu cầu lớn.
Hãng hàng không cũng có thể áp dụng thương quyền này cho các chuyến bay có 1 điểm dừng sử dụng thương quyền 2. Chẳng hạn, chuyến bay từ Bắc Kinh đến Sao Paulo sẽ sử dụng thương quyền 2 để dừng ở Madrid tiếp nhiên liệu. Nhưng nếu sở hữu thương quyền 5, Air China có thể đón thêm hành khách và hàng hoá ở Madrid để chở họ tới Sao Paulo.
Các chuyến bay thương quyền 5 thường mang lại nhiều lợi ích hơn là bất kỳ hạn chế nào. Đầu tiên, hành khách có thể trải nghiệm dịch vụ hàng không từ một hãng hàng không khác xa hơn trong khu vực. Ví dụ, mình đã có cơ hội trải nghiệm dịch vụ của Qatar Airways trên chuyến bay từ Hà Nội đi Bangkok bằng máy bay Boeing 777-300ER. Mặc dù chỉ phục vụ suất ăn nhẹ, nhưng mình đã có trải nghiệm với chất lượng dịch vụ vượt trội của Qatar Airways mà không cần phải chi tiêu nhiều tiền hơn để bay đến Doha hoặc quá cảnh ở đó. Giá vé máy bay thường rẻ hơn do phải cạnh tranh với các hãng hàng không khu vực khác hoạt động trên chặng bay đó.Chặng bay giữa Bangkok và Hong Kong là một trong những chuyến bay quốc tế bận rộn nhất thế giới, với khoảng 3.5 triệu lượt khách vào năm 2018. Trong số 10 hãng hàng không cung cấp dịch vụ bay trực tiếp giữa hai thành phố này, có 6 hãng là hãng hàng không quốc gia. Trong số 6 hãng này, có 4 hãng khai thác thương quyền 5. So sánh giá vé của các hãng tại thời điểm đăng video này, EgyptAir, Emirates và Royal Jordanian có mức giá thấp hơn so với hai hãng đối thủ trực tiếp. Chỉ có Ethiopian Airlines, một hãng đến từ Ethiopia ở Đông Phi, có mức giá cao hơn.
Thương quyền số 6 cho phép vận chuyển hành khách và hàng hoá từ một quốc gia thứ hai đến một quốc gia thứ ba với một điểm dừng ở quốc gia mà hãng hàng không thuộc sở hữu. Thực chất, thương quyền này kết hợp giữa thương quyền 3 và thương quyền 4.
Các hãng hàng không thường sử dụng thương quyền 6 mạnh mẽ trên các tuyến bay Kangaroo, nối liền châu Âu và châu Úc, như Singapore Airlines, Thai Airways, Emirates, hay Cathay Pacific.
Với mạng lưới bay rộng lớn, Singapore Airlines có thể liên kết 8 điểm đến ở châu Úc với ít nhất 14 điểm đến ở châu Âu thông qua một điểm dừng.Các hãng hàng không khu vực Trung Đông như Emirates, Qatar Airways, Etihad hay Turkish Airlines đã phát triển mạng lưới bay xuyên lục địa. Trong khi đó, Copa Airlines đã xây dựng trụ sở thương quyền 6 của mình tại Panama để kết nối các chuyến bay giữa Bắc và Nam Mỹ.
Mình sẽ tóm tắt vắn tắt về các thương quyền 7, 8 và 9 vì chúng không phổ biến rộng rãi trên thế giới. Thương quyền 7 là quyền cho phép hãng hàng không khai thác giữa hai quốc gia bên ngoài quốc gia mà hãng thuộc sở hữu. Còn thương quyền 9 là quyền để vận chuyển hàng thương mại từ một thành phố trong một quốc gia đến một thành phố khác trong cùng một quốc gia mà máy bay không phải xuất phát từ quốc gia của hãng hàng không. Hai thương quyền này tồn tại trong Liên minh Châu Âu.
Cụ thể, hãng Norwegian Air Shuttle hoạt động các chuyến bay ở Thụy Điển, Đan Mạch, Phần Lan và Anh.
Ryanair, một hãng từ Ireland, thực hiện các chuyến bay nội địa ở Anh, Đức và Ý theo thương quyền 9.Thương quyền 8 cho phép hãng hàng không vận chuyển từ một thành phố trong một quốc gia đến một thành phố khác trong cùng một quốc gia nhưng các chuyến bay phải xuất phát từ quốc gia của hãng hàng không đó.
Trước khi có các chuyến bay thẳng tới Hà Nội và Tp.HCM, Turkish Airlines đã có một lịch trình bay độc đáo tới Việt Nam. Vào các ngày thứ 2, thứ 4 và thứ 6, hãng bay từ Istanbul tới Hà Nội, sau đó tiếp tục đi Tp.HCM trước khi quay về Istanbul. Vào các ngày thứ 3, thứ 5, thứ 7 và Chủ nhật, hãng bay từ Istanbul tới Tp.HCM, sau đó tiếp tục đi Hà Nội trước khi quay về Istanbul. Tuy nhiên, Turkish Airlines không có thương quyền 8 để vận chuyển hành khách giữa Hà Nội và Tp.HCM, do đó duy nhất cách để bay chặng này là phải kết thúc ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Hiện tại, tuyến bay áp dụng thương quyền 8 phổ biến nhất là Island Hopper của United Airlines. Tuyến bay này bắt đầu từ Honolulu của Hawaii và đi qua các quốc đảo ở Thái Bình Dương, bao gồm Micronesia và quần đảo Marshalls đến đảo Guam. Tổng thời gian của hành trình này là 16 tiếng. Đây là tuyến bay áp dụng thương quyền 8 do United Airlines thực hiện các chuyến bay nội địa giữa các đảo thuộc quần đảo Marshalls và Micronesia.
