Phân tích bài thơ Tương tư của Nguyễn Bính.

       Tương tư là một trong những bài thơ đặc sắc cho tâm hồn và phong cách nghệ thuật của Nguyễn Bính. Bài thơ viết về chủ đề phổ biến trong cuộc sống và văn chương: tình yêu, tình tương tư, hoặc sự xa cách, hoặc sự không được đáp lại. Nhà thơ sử dụng hình thức thơ truyền thống - lục bát.

       Tuy nhiên, để bài thơ có thể sống mãi trong lòng người đọc không phải là điều dễ dàng. Tương tư của Nguyễn Bính mang một vẻ đẹp của một giai điệu dân ca quen thuộc, khiến người nghe nhớ mãi. Thậm chí trở thành một bản nhạc ru, thể hiện tâm tình mới của giới trẻ thời đó. Tương tự, Tương tư cũng như nhiều bài thơ khác của Nguyễn Bính trước năm 1945, với sự đậm chất dân tộc, trong cả ý thức và cách diễn đạt, nhưng lại là giọng thơ của một thời đại mới. Vì vậy, khi giảng bài thơ, cần hiểu rằng Tương tư là niềm nhớ, là tình trạng của một chàng trai đối với một cô gái. Cô gái ấy vô tình, hoặc có thể không biết đến tình cảm của anh ấy. Tình yêu của chàng trai là một tình yêu tha thiết. Tương tư là một loại bệnh của tình yêu. Chàng trai ấy đang mắc bệnh đó. Anh ta buồn bã, anh ta nhớ mãi, anh ta không thể ngủ được và cả trách móc nữa. Nhưng là sự trách móc của một người đang yêu nên cũng rất đáng yêu:

Nói rằng con thuyền bèo trôi

Không chuyển đi là không có con đường mới

Nhưng ở đây cách xa đến một đầu làng

Có thể xa xôi bao nhiêu nhưng tình yêu vẫn sâu đậm

Ở nhà em có một giàn hoa thơm ngát

Ở nhà anh có một dãy cây cau kín phòng

Thôn Đoài nhớ thôn Đông

Cây cau thôn Đoài nhớ nguyên không ai sánh bằng?

       Khi bình giảng lại, hãy theo dõi tình cảm đó. Tuy nhiên, không phải là việc trình bày chi tiết (vì không có gì đáng chú ý cả) mà là để cảm nhận từng thăng trầm tình cảm trong lòng chàng trai đang tương tư.

       Tương tư là một bài thơ về tình yêu, về nỗi nhớ mong. Điều quan trọng của nó là khả năng kết nối tâm hồn, ngôn từ thơ mộng. Điều này có vẻ phổ biến, đơn giản, nhưng thực tế không phải ai cũng thực hiện được. Nhiều bài thơ, dù hay, dù nổi tiếng, nhưng người ta nhận ra ngay từ đầu rằng đó chỉ là cảm xúc cá nhân của một người, và nếu có, chỉ là của một số người nhất định. Ví dụ:

     Ai nói em là nàng thiên chi ngọc

 Cuộc đời anh trải nhiều khổ đau

         Ai nói em nên ngồi gần cửa sổ

         Để dính líu vào nợ nần với các nhà thơ.

                                                                               (Lưu Trọng Lư - Một mùa đông)

Hoặc:

     Chưa biết tên nàng, chưa biết tuổi nàng

 Nhưng lòng sầu đã ùa về trong tim

    Tình yêu như một bóng trắng hiu quạnh

       Lạnh lẽo đêm vắng, gió thổi mưa bay

                                                                              (Lưu Trọng Lư - Một chút tình)

       Trong thơ của Nguyễn Bính, như trong nhiều bài thơ khác, không phải vậy. Nhiều người trẻ, đặc biệt là những người bình thường, ở thời nay và sau này, thấy được sự hiểu biết và đồng cảm với thơ của ông. Điều này xảy ra chủ yếu là vì thơ của Nguyễn Bính chứa đựng nhiều hình ảnh quen thuộc của cuộc sống nông thôn, dân dã (như bướm, hoa, làng quê, con đò, cây cau, giàn trầu...) Có vẻ như giọng điệu trong thơ của Nguyễn Bính nảy sinh từ chính thế giới quen thuộc đó, là một phần của thế giới ấy, không phải là sự giả dối. Do đó, phong cách diễn đạt cũng vậy. Nó mang nét mộc mạc, chân thành, giản dị (Ngày qua ngày, đò không bến/ Khi nhà em có một giàn giàn..) Và rõ ràng, đây không chỉ là cách biểu đạt của một người khác, sâu sắc hơn, trong thơ của Nguyễn Bính, đó chính là bản chất quê mùa, tinh thần quê nước truyền vào tâm hồn nhà thơ. Chính tinh thần, bản chất đó tạo nên sự gần gũi, thân thuộc của thơ Nguyễn Bính với nhiều người Việt Nam, bất kể thời đại nào.