Phân tích bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc: Khám phá tâm hồn của những người bất khuất

Đề bài: Phân tích bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc: Bức tranh lòng dũng cảm giữa biển người thất thế

Văn mẫu chứng minh quan điểm về Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc: Sự hiên ngang giữa cuộc sống khó khăn

Nhận định:

Trong văn học trung đại Việt Nam, chúng ta đã thường xuyên bắt gặp hình ảnh của người nông dân với tâm hồn trang trọng qua bài 'Đại cáo bìn`h Ngô'. Tác phẩm của Nguyễn Trãi đã đặt nhấn mạnh vai trò và vị thế quan trọng của người nông dân cày trong cuộc chiến chống ngoại xâm, nhấn mạnh tư tưởng thân dân. Đến khi 'Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc' của Nguyễn Đình Chiểu xuất hiện, hình tượng người nông dân nghĩa sĩ mới được khắc họa một cách hoàn chỉnh, là bức tượng đài bi tráng và bất tử của những anh hùng thất thế nhưng vẫn kiêu hãnh.

Ngay từ đầu, bối cảnh thời đại và ý nghĩa của cái chết bất tử của người nông dân được nêu bật: 'Súng giặc đất rền, lòng dân trời tỏ'. Bằng tám chữ ngắn gọn, tác giả đã thành công tái hiện thời đại khốc liệt và hùng tráng, với tinh thần yêu nước kiên cường. Trong bối cảnh đó, người nông dân nổi lên thông qua sự đối lập giữa cuộc sống hàng ngày bị đe dọa bởi sự xâm lược và hành động quả cảm trong 'trận nghĩa đánh Tây', làm nổi bật ý nghĩa thiêng liêng và vĩnh hằng.

Ở phần tiếp theo, tác giả chân thực tái hiện hình ảnh người nông dân nghĩa sĩ thông qua việc nhớ lại công lao và đức hạnh của họ. Trước khi tham gia chiến đấu, họ chỉ là những con người lao động bình thường, giản dị và chất phác, sống cơ cực: 'Côi cút làm ăn, toan lo nghèo khó', ngày ngày 'chỉ biết ruộng trâu, ở trong làng bộ' và hoàn toàn xa lạ với công việc binh đao: 'tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ, mắt chưa từng ngó'. Gắn bó với cánh đồng mênh mông, với quê hương thân thuộc, họ nuôi trong mình lòng căm thù với bè lũ cướp nước. Khi nghe tin quân giặc xâm phạm bờ cõi, họ tự giác đứng lên vì nghĩa lớn: 'Nào đợi ai đòi ai bắt, phen này xin ra sức đoạn kình; chẳng thèm trốn ngược, trốn xuôi, chuyến này dốc ra tay bộ hổ'. Với tinh thần hăng hái, tự nguyện, người nông dân áo vải đã xông pha trận mạc, vụt đứng lên trở thành những anh hùng với tư thế hiên ngang, lẫm liệt trong 'trận nghĩa đánh Tây'. Chỉ với manh áo vải, ngọn tầm vông, rơm con cúi, lưỡi dao phay,... vô cùng thô sơ, nhưng bằng tinh thần chiến đấu sục sôi và quyết liệt, họ đã lao vào quân giặc với hành động mạnh mẽ: 'Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà, ma ní hồn kinh; bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu sắt, tàu đồng súng nổ'. Tác giả sử dụng bút pháp hiện thực để miêu tả bức chân dung của người nông dân nghĩa sĩ từ dáng vẻ bề ngoài đến cuộc sống lao động, sinh hoạt hàng ngày. Bên cạnh đó, bút pháp tương phản đối lập được áp dụng linh hoạt để mô tả vẻ đẹp bi tráng của họ.

Trong phần 'Ai vãn', tiếng khóc bi thương và cao quý trước sự hy sinh của những anh hùng áo vải vang lên. Đó là lời thương đau của những người đứng tế, là nỗi đau xót của những người mẹ mất con, những người vợ mất chồng,... Nhưng những tiếng khóc ấy hiện lên bi thương chứ không phải là bi lụy; vì tiếng khóc ấy không chỉ thể hiện nỗi xót thương mà còn chứa đựng ý chí khích lệ lòng căm thù giặc và động viên tinh thần tiếp bước sự nghiệp chống lại giặc ngoại xâm chưa hoàn thành. Với nhịp điệu trầm lắng, có lúc nhấn mạnh như lời than vãn, những câu văn của cụ Đồ Chiểu đã thể hiện tiếng khóc đau thương nhưng không hề bi lụy trước bức tượng đài của người nông dân nghĩa sĩ. Mặc dù họ đã hy sinh trên sa trường nhưng tinh thần bất khuất, hành động kiên cường của họ vẫn sống mãi cùng non sông đất nước.

Cuối cùng, ở phần 'Kết' của bài văn tế, sự hy sinh cao quý và linh hồn bất tử của các nghĩa sĩ được tác giả ca tụng và nhấn mạnh. Bằng câu văn ngắn gọn với kỹ thuật đối lập 'Một trận khói tan/ nghìn năm tiết rỡ', hình tượng người anh hùng được tái hiện qua ánh sáng phạm trù nhân cách 'tiết rỡ' trong thời gian 'nghìn năm' vươn tới cái muôn đời, tạo nên ý niệm sâu xa về sự bất tử. Như vậy, qua tác phẩm này, chúng ta thấy rõ với người nông dân nghĩa sĩ, chết không có nghĩa là kết thúc mà là sự tiếp nối cho sự nghiệp bảo vệ dân tộc cực kỳ thiêng liêng và cao quý, như 'linh hồn theo giúp cơ binh', 'thác cũng đánh giặc', 'thác cũng thờ vua'.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Huệ Chi từng nhận xét: 'Không còn nghi ngờ gì nữa, hình ảnh người nông dân trong thơ văn yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu là một khám phá mới và có giá trị. Đó là con người đã tồn tại từ lâu đời, nhưng chỉ thực sự nổi bật vào giai đoạn lịch sử này, khi người anh hùng phong kiến đang rút lui từ vũ đài lịch sử. Dưới bút của Đồ Chiểu, họ là những con người 'rất cổ xưa nhưng cũng rất hiện đại'. Ý kiến này thể hiện rõ ý nghĩa của 'Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc' trong việc khắc họa, mô tả và xây dựng bức tượng đài về người nông dân nghĩa sĩ. Bằng cách xây dựng tác phẩm theo kết cấu điển hình của bài văn tế theo thể phú Đường luật, Nguyễn Đình Chiểu đã tạo ra một bản hòa nhạc về những anh hùng thất thế nhưng vẫn kiêu hãnh, bất tử, cao quý và không hề chấp nhận thất bại.

"""--- Kết Thúc """---

Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, tác phẩm nổi bật trong chương trình Ngữ văn lớp 11 của Nhà văn Nguyễn Đình Chiểu. Bên cạnh bài làm văn Phân tích bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc để làm sáng tỏ bài văn là Khúc ca của những người thất thế nhưng vẫn hiên ngang, bạn có thể khám phá thêm các bài viết khác như Phân tích giá trị nghệ thuật đặc sắc của bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Phân tích bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Cảm nhận về bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Vẻ đẹp của nhân vật nông dân trong Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Tóm tắt bài Văn tế nghĩa sĩ Cần giuộc hay cả phần Soạn bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc,...