Buzz
Bằng Việt là một nhà thơ trẻ đã trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống lại Mỹ. Ông đã viết thơ từ khi còn là học sinh, sinh viên. Bài thơ “Bếp lửa” được sáng tác vào năm 1963, khi ông đang du học ở nước ngoài. Đây là một trong những bài thơ nổi tiếng nhất của ông - một tác phẩm thơ tài năng và đậm chất nhân văn. Trong bài thơ có những dòng sau:
“Tám năm qua, cháu và bà ngồi bên lửa.
... Tiếng gọi vô nghĩa trên những cánh đồng xa?”
Đoạn thơ đầy cảm xúc tái hiện lại những kỷ niệm ấm áp, sâu sắc về thời gian khó khăn “tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa”. Ngọn lửa ấy được đốt lên bằng đôi bàn tay của hai thế hệ, trong bối cảnh cuộc sống vất vả hàng ngày. Đó không chỉ là ngọn lửa bếp, mà còn là biểu tượng của tình thương “ấm êm và đậm đà” mà bà đã dành cho đứa cháu ngây thơ từ những ngày thơ ấu, khi cháu mới “bước sang tuổi bốn”. Tiếng chim tu hú trên những cánh đồng xa xôi gợi nhớ và thương nhớ, khiến nhà thơ sống lại những kỷ niệm ngọt ngào thời thơ ấu, nhớ lại những câu chuyện mà bà kể. “Tám năm ròng”... - một thời gian khó khăn đã trôi qua, nhưng làm sao chúng ta có thể quên được? Chúng ta hồi tưởng, chúng ta hỏi bà hoặc tự đặt ra câu hỏi cho bản thân?
... Bà còn nhớ khi tiếng chim tu hú kêu không?
Những ngày bà kể chuyện về Huế
Tiếng chim tu hú vang lên thiết tha thế nào!
Hình ảnh của ngọn lửa và âm thanh của tiếng chim tu hú mang lại sức mạnh biểu cảm sâu sắc, tạo ra những liên tưởng đầy ý nghĩa.
Sáu dòng thơ kế tiếp với những chi tiết đặc sắc và cảm động, Bằng Việt đã mô tả hình ảnh của bà, người phụ nữ đáng kính yêu, suốt những năm tháng gian khổ đã dành cho việc chăm sóc và dạy dỗ cháu trai:
Mẹ cha vất vả vì công việc, không thường xuyên ở nhà,
Cháu sống cùng bà, bà luôn dạy cháu lẽ phải nghe
Bà dạy cháu biết điều, bà luôn quan tâm dạy bảo...
Câu thơ với hai câu đối đối xứng, văn phong êm đềm hài hòa. Từ “bà”, từ “cháu” lặp đi lặp lại nhiều lần “Cháu sống cùng bà... bà luôn dạy... bà luôn quan tâm dạy bảo”, như là sự liên kết chặt chẽ giữa hai tâm hồn của bà và cháu trong tình yêu thương. Cháu đã lớn lên, trưởng thành dưới bàn tay chăm sóc, trong trái tim yêu thương vô bờ của bà. Bà đã thức khuya dậy sớm để “nhóm lửa” làm cho tâm hồn nhỏ bé của cháu sống trong cảnh xa lánh cha mẹ trở nên ấm áp. Ngọn lửa mà bà đã “nhóm lên từ bếp lửa” đã sưởi ấm và soi sáng cuộc sống tiến lên phía trước của cháu.
Ghi nhận trọng công ơn của bà, trong lòng nhà thơ - lòng trái tim nhân loại - hình ảnh của bà luôn hiện hữu, không bao giờ phai nhạt. Tiếng kêu của con chim tu hú phối hợp với hình ảnh của bà một cách hoàn hảo, được biểu hiện qua sự cảm thán nghệ thuật và những câu hỏi lặng lẽ đã khắc sâu nỗi nhớ thương sâu sắc, một cảm xúc rối bời trong lòng và kí ức:
Chim tu hú ơi! Chẳng còn ở bên bà,
Tiếng kêu vẫn vang trên cánh đồng xa xôi.
Âm điệu của vần thơ nhẹ nhàng, tha thiết, sâu lắng gợi lên những cảm xúc sâu sắc, lưu luyến. Tiếng chim tu hú như nhắc nhở về quá khứ, làm nao lòng...
Hình ảnh của “Bếp lửa” gắn bó với mái ấm của ngôi nhà, cũng như âm thanh của tiếng chim tu hú gắn liền với cánh đồng. Bằng Việt đã thông qua hai hình ảnh này để biểu đạt lòng biết ơn, tình yêu thương và nhớ mong bà, với tình yêu sâu sắc đối với quê hương. Bếp lửa và tiếng chim trở thành biểu tượng của sự ấm áp, nhân văn của quê hương, về những kỷ niệm ngọt ngào trong tuổi thơ.
Mỗi người trong chúng ta đều giữ trong lòng những kí ức về âm thanh, hình ảnh của quê hương, những khoảnh khắc đáng nhớ, mái tóc bạc phơ, ánh mắt hiền từ của ông bà, những người đã đưa ra đời cha mẹ của chúng ta. Bài thơ của Bằng Việt không khác gì những lời ru từ mẹ, những câu chuyện của bà... những kỷ niệm từ thời thơ ấu. Những cảm xúc đẹp đẽ đó được thể hiện một cách thơ mộng...
