Phân tích nghệ thuật châm biếm qua đoạn văn về sự hạnh phúc của một gia đình tang trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng

Đề bài

Phân tích nghệ thuật châm biếm qua đoạn văn Hạnh phúc của một gia đình tang trong Số đỏ của Vũ Trọng Phụng.

Lời giải chi tiết

   Khi đọc Số đỏ, người ta nhận ra rằng đây là nơi mà Vũ Trọng Phụng thể hiện tài năng của mình một cách xuất sắc nhất. Trong chương XV với tựa đề “Hạnh phúc của một tang gia”, tác giả đã khéo léo sử dụng nghệ thuật tạo ra sự mâu thuẫn. Mâu thuẫn không phải là điều mà Vũ Trọng Phụng tạo ra mà là một phần của bản chất xã hội, và nhà văn đã sử dụng tài nghệ của mình để phản ánh và vạch trần sự mâu thuẫn đó.

   Việc đặt tựa đề cho các chương sách của Vũ Trọng Phụng thường mang tính lạ lùng và đầy mâu thuẫn. Ví dụ như chương XV với tựa đề “Hạnh phúc của một tang gia”. Làm sao mà một gia đình tang lại có thể hạnh phúc? Điều này khiến người đọc phải suy nghĩ. Tuy nhiên, đó không phải là ý đồ ác ý của tác giả, mà là sự thật của cuộc sống, sự thật của xã hội mà tác giả muốn mọi người nhìn thấy và suy ngẫm.

   Tất cả bắt đầu từ cái chết của một ông già, một người cha trong “một gia đình đông đảo và đáng kính” của một xã hội “thượng lưu”. Mặc dù cái chết đó mang lại nhiều đau đớn và lo lắng, nhưng đối với nhiều người trong gia đình, nó lại mang lại hạnh phúc. Cái chết ấy đã làm cho nhiều người cảm thấy hạnh phúc, thậm chí còn mơ mộng về những thứ xa hoa và đẹp đẽ.

   Nhận định này không phải là sự phóng đại của tác giả, mà là hiện thực rõ ràng. Ví dụ, ông Phán đã thấy giá trị của việc mọc sừng của mình tăng lên sau cái chết của người thân. Ông cố Hồng cũng cảm thấy sung sướng khi được khen ngợi về việc tổ chức tang lễ cho người thân. Ông Văn Minh, người theo đuổi cải cách xã hội, cũng hạnh phúc khi thấy di chúc của ông nội được thực hiện, thể hiện mong muốn của ông nội đã được đáp ứng.

   Tâm lý của những người này được coi là đáng kinh tởm và đầy lố bịch. Nhưng không chỉ dừng lại ở đó, Vũ Trọng Phụng còn đào sâu hơn nữa. Vì thế họ được làm tỏ ra hiếu thảo và thảo mạng nhất trong thế giới này. Dưới bàn tay của nhà văn trào phúng, sự giả dối và tàn ác nhất đã được phơi bày. Những kẻ muốn người già chết nhanh chóng tổ chức một đám tang lớn để bày tỏ lòng tiếc thương, lòng biết ơn với người đã khuất! Vì thế, ngòi bút của Vũ Trọng Phụng trở nên mạnh mẽ như thần trong phần tiếp theo của chương sách - phần miêu tả đám tang.

  Trước hết, nhà văn mô tả cô Tuyết, một cô gái mặc cho việc hư hỏng nhưng chỉ “hư hỏng một nửa”, một biểu tượng của xã hội “tân thời” ngày ấy. Tuyết với bộ trang phục gợi cảm đã gây ra ấn tượng mạnh mẽ. Các quý ông chỉ cần nhìn vào Tuyết để cảm động, cứ như thật sự họ đang cảm động trước sự buồn bã của tang lễ.

   Đám tang rất lớn, đến mức “có thể làm cho người chết trong quan tài cũng phải mỉm cười sung sướng”. Người ta đã sử dụng đám tang để khoe sự giàu có, sự thịnh vượng và lòng hiếu thảo giả vờ của mình.

   Nếu ước mong của tất cả những người tham dự đám tang là khiến cho sự giả dối, tàn ác và bất nhân của họ được thể hiện hoàn hảo nhất, thì thật sự họ đã làm được điều đó một cách xuất sắc và toàn diện.

  Nhưng không chỉ thế. Theo Vũ Trọng Phụng, nhóm người giả dối này không chỉ là một nhóm nhỏ. Họ đông đảo và rộng lớn. Họ là toàn bộ xã hội văn minh Âu hoá. Trước tiên là hai cảnh sát, thầy Min Đơ và thầy Min Toa, đại diện cho nhà nước, họ cảm thấy vui mừng vì được mời làm người giữ trật tự trong đám tang. Lý do duy nhất là vì họ không có việc gì để làm và đang “buồn như nhà buôn sắp vỡ nợ”. Sau đó là các quý ông, người mặc đầy các loại trang sức và áo cưới. Trong đám tang này, họ không cảm động vì người đã khuất, không phải vì tiếng kèn tang, mà chỉ vì... được ngắm nhìn cô Tuyết trong bộ trang phục hấp dẫn.

   Sự xuất hiện của hai tên lừa đảo Xuân Tóc Đỏ và sư ông Tăng Phú trong dịp này lại khiến người ta cảm động đến cực điểm. Tại sao? Bởi với sáu chiếc xe kéo và những vòng hoa đồ sộ, hai kẻ này đã làm cho đám tang trở nên trang trọng và rộng lớn hơn. Thậm chí, bà cụ cố Hồng, có lẽ là người tốt nhất trong gia đình này, cũng cảm động đến mức rơi lệ.

   Những người tham dự đám tang đông đảo. Bài hát 'Đám cứ đi...' được lặp đi lặp lại, như muốn nhấn mạnh sự đông đảo của đám tang. Nhưng liệu trong số đó có ai thực sự đau buồn vì người chết? Không, mọi người đều bày tỏ sự vô tâm, chỉ quan tâm đến bản thân mình. Dù có trẻ trai hay cô gái, già hay trẻ, họ đều giữ vẻ mặt buồn rầu nhưng không hề quan tâm đến tang lễ.

   Điều này khiến ta phẫn nộ, nhưng khi nghe những lời họ nói với nhau, ta mới thấu hiểu được mức độ vô liêm sỉ của họ mà nhà văn đã thể hiện.

   'Đám cứ đi...' không chỉ là biểu hiện của sự vô liêm sỉ, nó còn kéo dài.

   Khi đám tang dừng lại để hạ huyệt, Vũ Trọng Phụng mô tả hai chi tiết đặc biệt, nâng cao cảnh đưa đám lên đỉnh điểm. Thứ nhất, là cảnh cậu Tú Tân bắt người khác giữ tư thế buồn để chụp ảnh. Thứ hai, ông Phán, kẻ giả dối nhất trong gia đình, giả vờ khóc lóc và rồi trả tiền cho Xuân Tóc Đỏ vì đã giúp ông gọi là 'người chồng mọc sừng'. Đó là những diễn biến rất hài hước của cuộc đời, và hai chi tiết đó làm nổi bật sự giả dối của con người.

   Những gì Vũ Trọng Phụng viết trong trang sách có thể thật, nhưng cũng rất vô lý, và có vẻ như tất cả đều có căn cứ. Bút phê của Vũ Trọng Phụng thực sự sắc bén. Đằng sau những lời nói trêu đùa, những tình tiết trào phúng cười ra nước mắt, sự thật về cuộc sống hiện ra rõ ràng, trong đó nổi bật hai điều: sự tàn nhẫn và sự dối trá.