Buzz
Nói đến Phan Bội Châu là nói đến một nhân cách lớn, một anh hùng dân tộc: Đọc bài thơ Chơi xuân không chỉ là đọc một bài thơ, mà còn là để hiểu và tôn trọng thêm một tâm hồn, một cá nhân.
Học giỏi, đỗ đầu khóa sau đó đỗ đầu kỳ thi quốc gia, Phan Bội Châu (1867-1940) không chọn con đường thành danh để sống thoải mái, mà thay vào đó, ông chọn con đường hy sinh vì đất nước, mạo hiểm và gian nan, ông đã trở thành biểu tượng rực rỡ của phong trào giải phóng dân tộc trong hơn hai thập kỷ đầu của thế kỷ XX. Thơ văn của Phan Bội Châu là biểu hiện của tình yêu nước, lòng hy sinh vì dân tộc, phản ánh rõ nét ý chí cao quý của ông. Bài thơ Chơi xuân của ông là một minh chứng cho điều này.
Mặc dù không biết chính xác năm Phan Bội Châu sáng tác, nhưng dựa vào nội dung, ta có thể suy đoán rằng ông đã viết nó vào khoảng thời gian trước năm 1905, trước khi bắt đầu cuộc hành trình đầy thách thức của mình ở nước ngoài.
Đặt tên cho bài thơ là Chơi xuân, có lẽ nhà thơ đang nghĩ đến việc vui đùa trong mùa xuân như thế nào mà mọi người thường làm vào thời điểm đó. Chơi xuân, đã từ lâu người ta vẫn thường tận hưởng niềm vui của mùa xuân khi nó đến.
Tuy nhiên, mỗi thời đại lại có một tình hình riêng, vì vậy có những cách chơi xuân khác nhau. Bây giờ, khi đất nước bị thất thố, gia đình tan nát, nhân dân gánh chịu đau khổ vì giặc Pháp, thì cách chơi xuân đích thực là gì? Trong phần mở đầu của bài thơ, nhà thơ viết:
Quân không nhìn thấy: Nam Xuân tự cổ có danh sĩ
Đã trải qua mùa xuân, không cần phải lo lắng gì nữa
Khi âm nhạc phản chiếu lên sự biến đổi của thời gian
Tám cõi rối tung, nhét vào một túi.
Sử dụng thể thơ nói, những dòng thơ mở đầu của Phan Bội Châu vang lên mạnh mẽ, phóng khoáng, bay bổng, say sưa. Ông nói: Bạn có thấy không, quê hương ta từ xưa đến nay luôn là nơi sinh ra nhiều tài năng, sắc sảo. Đặc điểm của những người này là khi bắt đầu chơi, họ chơi đến cùng, chơi đến say sưa, không lo ngại, không sợ hãi bất cứ điều gì. Chỉ khi đã chơi đến say, đến mức mê, khi ngâm nga để thể hiện ý chí của mình, họ mới có thể xáo trộn cả thế giới, có thể nhét ý chí của họ vào trong một túi thơ. Ý thơ vô cùng hùng hồn, từ ngôn từ mạnh mẽ như “xáo trộn cả thế giới”, “tám cõi” và cả “nhét vào một túi'. Những vấn đề phức tạp của cuộc đời, với nhà thơ, trở nên cụ thể, nhỏ bé, nhẹ nhàng, cho phép họ có thể “xáo trộn”, có thể “nhét vào túi” theo cách riêng của mình.
Vậy ý chí của Phan Bội Châu là gì? Điều mà nhà thơ muốn diễn đạt” ở đây là gì? Sau bốn dòng thơ tự do phóng túng, đến đây, Phan Bội Châu chuyển sang thể thơ thất ngôn Đường luật, khiến cho hai dòng thơ bất ngờ yên bình:
Thơ viết:
Đất nước Hồng Lạc vẫn hiện diện mãi
Có thể anh hùng có thể chịu đựng điều gì không?
Có thể nói rằng đây chính là những dòng thơ cốt lõi của bài thơ, nơi tất cả cảm hứng chung bắt nguồn. Trong hai dòng, có hai yếu tố được đặt ngược nhau: đất nước Hồng Lạc - mặt mũi anh hùng. Điều này cho thấy, tinh thần của nhà thơ hướng đến một lí tưởng anh hùng, và nội dung của tinh thần anh hùng đó chính là “nước non Hồng Lạc”. Trong hai câu thơ chứa đựng bản chất cuộc sống của mỗi người: Sống vì đất nước, và để sống vì đất nước, phải biết sống như một anh hùng. Hai câu thơ; một câu khẳng định, một câu đặt ra nghi vấn. Sự tồn tại của “nước non Hồng Lạc” được khẳng định là “còn đây mãi”, câu hỏi là một lời thách thức với “mặt mũi anh hùng có chịu đựng được không?”. Thực ra, câu hỏi là một khẳng định mạnh mẽ không thể chấp nhận “chịu đựng”, không thể tiếp tục chấp nhận tình trạng hiện tại như thế này. Người đọc thời đó có thể hiểu ngay ý nghĩa của hai từ “chịu đựng” ấy trong tâm trí Phan Bội Châu: “chịu đựng” tức là chấp nhận điều này, chấp nhận mất nước, chấp nhận làm người mất nước, chấp nhận trở thành kẻ nô lệ, là tay sai của bọn Pháp, như hồi sau Phan Bội Châu phàn nàn một cách đắng cay:
Người nô lệ của quốc gia, người nô lệ của quân đội
Người nô lệ của thần, người nô lệ của nhân dân.
Đến thế kỉ XX, khi các cuộc kháng chiến Cần Vương chống Pháp cơ bản đã chấm dứt, khiến cho cả thực, cả dân đã nghĩ rằng họ có thể yên tâm chiếm lấy Việt Nam như một thuộc địa dễ dàng, hai dòng thơ của Phan Bội Châu là điềm báo của một tầng lớp người Việt Nam mới tỉnh thức, tiên báo cho một thời kỳ cứu nước mới.
Quyết tâm không bao giờ “chấp nhận”, nhà thơ trình bày chi tiết hơn về quan điểm sống của mình:
Giang sơn vẫn đẹp bởi sự dũng mãnh của nam nhi
Sống trong thời đại, biến đổi thời đại theo ý muốn
Cơ may đến với người biết tận hưởng mùa xuân
Bám lấy trái đất, nhỏ nhặt một tí cũng đáng quý!
Nhà thơ cho rằng đất nước là nguồn gốc của con người, đặt ra những yêu cầu mà người con trai phải thực hiện. Bức chân dung của người con trai (mặt nam nhi) được tạo ra bởi đất nước (giang sơn vẫn được tô vẽ). Vì vậy, con người sinh ra trong môi trường như thế nào thì phải đáp ứng được những yêu cầu mà đất nước đặt ra trong tình huống đó. Câu thơ của Phan Bội Châu nhấn mạnh một nguyên tắc sống rõ ràng:
Trong thời đại phải thích ứng với thời đại
Từ “thích ứng” chứa đựng ý chí mạnh mẽ. Ngày xưa có người nói:
Gặp thời cơ, cơ hội phải đón nhận.
Câu này dù mang tính bi quan nhưng cũng chứa đựng sự cam chịu. Ngược lại, Phan Bội Châu muốn vượt lên hoàn cảnh, kiểm soát hoàn cảnh, tạo ra một hoàn cảnh mới, “thích ứng với thời đại mới”. Chúng ta hiểu: Thời đại mà Phan Bội Châu muốn “thích ứng” ở đây không gì khác, chính là thoát khỏi tình trạng mất nước, thoát khỏi sự chiếm đóng nô lệ của bọn cướp nước. Cuộc chơi, cách chơi xuân của Phan Bội Châu chính là như vậy. Ông cũng cho rằng lúc này chính là lúc “đón nhận thời cơ”, gặp gỡ thời kỳ mùa xuân, tức là lúc “chơi xuân”. Đây chính là lúc để mọi người xây dựng sự nghiệp lớn “nắm lấy trái đất vừa một chút nhỏ nhặt”
Sau khi xác định được mục tiêu của cuộc “chơi xuân” của mình, Phan Bội Châu dành cho phần kết của bài thơ những dòng thơ thể hiện thái độ quyết tâm của mình trong cuộc chơi xuân đó. Đó là bốn dòng thơ lục bát đầy phấn chấn, tin tưởng, êm đềm, nhịp nhàng:
Đẩy mạnh hai cánh càn khôn,
Đưa mùa xuân trở lại trong non nước nhà!
Mang trên vai sứ mệnh sơn hà,
Sau khi đã chơi hết, ah, xuân ơi!
Mở rộng cửa trời đất, bước vào giữa thiên nhiên để thưởng ngoạn mùa xuân, đó là ý nghĩa của việc 'Đạp toang hai cánh càn khôn'. Cách chơi xuân của gia đình Phan lúc này thật hoành tráng, mới lạ và đầy ấn tượng. Tuy nhiên, khi chơi xuân, Phan Bội Châu không chỉ tìm niềm vui cho bản thân mình mà còn muốn 'Đưa mùa xuân trở lại cho non nước nhà'. Vì vậy, chơi xuân thực sự là 'Mang trên vai trách nhiệm với sơn hà', là nhận lấy nhiệm vụ với đất nước và quê hương. Câu thơ kết thúc vừa quả quyết vừa phấn chấn:
Chơi hết, chơi nốt, ối chà chà xuân!
Thật hiếm có những dòng thơ nói về những việc quan trọng trong cuộc đời mà vẫn mang lại cảm giác nhẹ nhàng và thú vị như vậy.
Một lần, Phan Bội Châu có câu thơ:
Làm người phải sống khác biệt trên cuộc đời:
(Đàn ông sinh ra yếu đuối)
Cách Phan Bội Châu chơi xuân trong bài thơ Chơi xuân thật đặc biệt và đáng ngưỡng mộ. Ông đã thể hiện sự 'lạ' bằng việc vượt qua những niềm vui trần tục để tìm kiếm hạnh phúc thông qua một cuộc sống ý nghĩa, mang lại lợi ích cho đất nước và nhân dân. Suốt hàng chục năm, ông đã trải qua biết bao gian khổ và khó khăn, thậm chí khi đối diện với tòa án của Pháp, ông vẫn không sợ hãi hay hối tiếc. Phan Bội Châu không chỉ là một nhà văn vĩ đại mà còn là một anh hùng dân tộc: đọc bài thơ Chơi xuân không chỉ là đọc một bài thơ, mà còn là cách để hiểu và tôn trọng thêm một tâm hồn và một nhân cách.
Mytour
